
آدم به هر بویی عادت میکند؛ حتی بوی آسایشگاه.
هفتهٔ اول هر بار که از در فلزی وارد میشدم، نفسم را حبس میکردم. بوی پوتینهای خیس، پتوهای سربازی، واکس کفش، لباسهایی که خوب خشک نشده بودند و استکانهای چای مانده، همه قاطی هم میشدند و چیزی میساختند که فقط میشد اسمش را گذاشت «بوی خدمت».
حالا ده ماه گذشته بود.
دیگر آن بو را حس نمیکردم.
فقط وقتی سرباز تازهای وارد آسایشگاه میشد و بیاختیار بینیاش را جمع میکرد، یادم میافتاد که ما هم روز اول همینطور بودیم.
تخت من، شمارهٔ هفده بود.
کنار پنجره.
زمستان که میشد، باد از لای درز پنجره رد میشد و مستقیم به صورتم میخورد. شبها پتو را تا روی بینی بالا میکشیدم و باز هم نوک گوشهایم یخ میکرد.
روبهروی من، تخت هجده بود.
مال حمید.
پسر لاغر و سبزهای که اهل یکی از روستاهای اطراف همدان بود. وقتی میخندید، چشمهایش تقریباً گم میشدند.
شب اولی که آمده بود، همه فکر کردیم کمحرف است.
بعد فهمیدیم نه...
فقط تا وقتی آدم را نشناسد، چیزی نمیگوید.
اما وقتی با کسی رفیق میشد، دیگر دهانش بسته نمیشد.
آن شب هم مثل همیشه روی لبهٔ تخت نشسته بود و بند پوتینش را باز میکرد.
نه تند.
نه سرسری.
آرام...
گره را شل میکرد، بند را بیرون میکشید، بعد با کف دست روی چرم پوتین میکشید؛ انگار داشت صورت بچهای را نوازش میکرد.
یک بار ازش پرسیدم:
«تو هر شب چرا اینقدر با حوصله بنداشو باز میکنی؟»
سرش را بلند نکرد.
فقط لبخند زد.
گفت:
«بابام کفاش بود... میگفت کفش، رفیق آدمه. اگه با لگد از پات درش بیاری، فردا ازت انتقام میگیره.»
خندیدم.
گفتم:
«یعنی پوتین هم کینهای میشه؟»
گفت:
«آره... تاولش میشه انتقام.»
همان موقع نوید از ته آسایشگاه داد زد:
«حمید! با پوتینت عروسی داری یا میخوابی؟»
همه زدند زیر خنده.
حمید هم خندید.
بعد دوباره برگشت سراغ بندهای پوتینش.
انگار شوخیها هیچوقت نمیتوانستند نظم کارهایش را به هم بزنند.
نوید، شلوغترین آدم آسایشگاه بود.
اگر یک ساعت ساکت میماند، همه فکر میکردند مریض شده.
غذا که میآوردند، اولین نفری بود که غر میزد.
«باز لوبیا...»
«باز برنج شفته...»
«باز این خورش...»
اما آخر از همه هم کاسهاش را با نان پاک میکرد.
یک شب رضا بهش گفت:
«اگه اینقدر بده، چرا هیچی ته ظرف نمیذاری؟»
نوید بدون اینکه سرش را بلند کند گفت:
«دارم از بیتالمال مراقبت میکنم.»
صدای خندهٔ بچهها سقف آسایشگاه را پر کرد.
حتی گروهبان که از جلوی در رد میشد، بیاختیار لبخند زد.
رضا با بقیه فرق داشت.
کم حرف میزد.
اما هیچوقت اخم نمیکرد.
هر شب، قبل از خاموشی، از جیب لباسش یک قرآن کوچک درمیآورد.
نه بلند میخواند.
نه کسی را نصیحت میکرد.
فقط چند دقیقه آرام ورقش میزد.
بعد میبوسیدش و دوباره داخل جیبش میگذاشت.
یک شب ازش پرسیدم:
«همهشو حفظی؟»
گفت:
«نه...»
«پس هر شب چرا میخونیش؟»
چند ثانیه فکر کرد.
بعد گفت:
«چون مادرم موقع اعزام گذاشتش توی جیبم... هر شب که بازش میکنم، حس میکنم دست مادرم هنوز اینجاست.»
دیگر چیزی نگفتم.
بعضی جوابها، ادامه ندارند.
خاموشی که میزدند، آسایشگاه تازه زنده میشد.
یکی یواشکی تخمه میشکست.
یکی خاطره تعریف میکرد.
یکی زیر پتو چراغقوه روشن میکرد و کتاب میخواند.
یکی از خواب حرف میزد.
یکی از خانه.
و عجیب این بود که هیچکس از آینده مطمئن نبود، اما همه دربارهاش حرف میزدند؛ انگار آینده، چیزی باشد که حتماً منتظرشان مانده است.
آن شب، نوید گفت:
«اولین حقوق بعد خدمتو میدم مادرم هرچی دلش خواست بخره.»
حمید گفت:
«من اول میخوابم... بعد هر کاری خواستم میکنم.»
رضا خندید.
«تو فقط خوابت میاد.»
حمید گفت:
«تو نمیدونی خوابیدن توی تخت خودت یعنی چی...»
حرفش نصفه ماند.
همه ساکت شدیم.
همه میدانستیم منظورش چیست.
هیچ تختی...
هیچ پتویی...
هیچ بالش نظامیای...
بوی خانه را نمیدهد.
آن شب، هیچکدام از ما نمیدانستیم که بعضی آرزوها، آنقدر کوچکاند که آدم خیال میکند همیشه برای رسیدن به آنها وقت دارد.
نه با قطار.
نه با اتوبوس.
با فکر.
نوید همیشه اولین نفری بود که زیر پتو میرفت، اما آخرین نفری که خوابش میبرد.
از آن زیر میگفت: «بچهها...»
کسی جواب نمیداد.
دوباره میگفت: «اگه فردا صبح نون و پنیر بدن، من اعتراض رسمی میکنم.»
حمید از آن طرف آسایشگاه گفت: «اعتراضت قبول میشه، فقط اول صبحانه رو بخور.»
خندهای کوتاه بین تختها پیچید.
بعد دوباره سکوت.
امیر، سرباز تخت بیستوچهار، از جیب لباسش یک مشت تخمه بیرون آورد.
آرام گفت: «فقط صداش درنیاد.»
تخمهها دست به دست بین تختها چرخیدند.
کسی سهم بیشتری برنداشت.
انگار همه نان یک سفره بودند.
وقتی آخرین تخمه شکسته شد، رضا پوستها را کف دستش جمع کرد و داخل جیب گذاشت.
نوید خندید.
«دیوونهای؟ فردا میریزی سطل.»
رضا شانه بالا انداخت.
«صبح نظافت داریم. نمیخوام گروهبان فکر کنه کثیفیم.»
هیچکس چیزی نگفت.
همه میدانستند این کار را فقط برای خودش نمیکند.
برای همه انجام میدهد.
چراغ اضطراریِ گوشه آسایشگاه، نور زرد و کمجانی روی سقف انداخته بود.
رنگ تختهای فلزی زیر آن نور، دیگر سبز نبود؛ خاکستری شده بود.
حمید هنوز بیدار بود.
از روی تخت پایین آمد.
کنار پنجره ایستاد.
دستش را روی شیشه گذاشت.
«سرده...»
گفتم: «خوابت نمیاد؟»
گفت: «نه.»
کنارش ایستادم.
بیرون، چند درخت در تاریکی تکان میخوردند.
از دور، صدای سگی میآمد که معلوم نبود به چه پارس میکند.
حمید آرام گفت: «الان بابام احتمالاً خوابیده.»
چند ثانیه بعد ادامه داد:
«قبل از اینکه بیام، هر شب بعد از شام میرفتیم جلوی در خونه مینشستیم. اون چای میخورد، من هندونه میبریدم. هیچ کاری هم نمیکردیم... فقط مینشستیم.»
لبخند زد.
«اون موقع فکر میکردم چه شبهای خستهکنندهایه.»
سکوت کرد.
بعد خیلی آهسته گفت:
«کاش یه بار دیگه همون شب تکرار بشه.»
هیچ جوابی پیدا نکردم.
بعضی دلتنگیها آنقدر سادهاند که هیچ کلمهای از پسشان برنمیآید.
ساعت از یازده گذشته بود.
صدای خرخر اکبر دوباره بلند شد.
نوید بالشش را برداشت و آرام به سمتش پرت کرد.
بالش به سینه اکبر خورد.
چشمهایش را باز کرد.
چند لحظه گیج اطراف را نگاه کرد.
بعد بدون اینکه چیزی بگوید، بالش را بغل کرد و دوباره خوابید.
این بار خرخرش بلندتر شد.
همه بیصدا خندیدند.
حتی رضا، که خیلی کم میخندید.
روی دیوار روبهروی تخت من، کسی با خودکار آبی نوشته بود:
«روزهای سخت هم میگذرند.»
کنارش، یک نفر دیگر با خطی متفاوت اضافه کرده بود:
«اما دیر.»
هر بار آن جمله را میخواندم، نمیدانستم باید بخندم یا ناراحت شوم.
دستم را روی لبه تخت کشیدم.
فلز، سرد بود.
چشمهایم را بستم.
با خودم قرار گذاشتم بعد از خدمت، اگر یک روز دوباره اتاق خودم را دیدم، دیگر هیچوقت از کوچک بودنش گله نکنم.
دیگر هیچوقت از غذای خانه ایراد نگیرم.
دیگر هیچوقت وقتی مادرم صدایم میکند، نگویم «الان میام» و نیم ساعت دیرتر بروم.
آدم وقتی از خانه دور میشود، تازه میفهمد خوشبختی چه شکل سادهای داشته است.
صدای نگهبان از بیرون آمد.
پوتینهایش روی زمین خشک، ریتم آرامی میساخت.
یکی از بچهها در خواب اسم مادرش را زمزمه کرد.
یکی دیگر پتو را تا روی صورتش کشید.
فن سقفی آرام میچرخید.
و آسایشگاه، با همه خندهها، شوخیها، خستگیها و دلتنگیهایش، کمکم در آغوش شب فرو رفت...