
سوسنگرد، جنوب ایران ـ پاییز ۱۳۶۱
انفجار تپه ۱۷۴، آسمان را برای لحظهای به رنگ مس درآورد.
شفیع پشت پنجره ایستاده بود و به ستونی از دود نگاه میکرد که آرام از زمین بلند میشد. از آن فاصله نمیشد فهمید چه چیزی منفجر شده؛ انبار مهمات، خودرو یا موضعی که کسی در آن پناه گرفته بود.
اما یک چیز را میدانست.
آن انفجار درست در ساعت سه و بیستودو دقیقه رخ داده بود؛ دوازده دقیقه پس از زمانی که دستور اول برای حرکت گروه شناسایی تعیین کرده بود.
گروه شناسایی اصلاً حرکت نکرده بود.
پس چه کسی آنجا بود؟
صدای مرادی او را از فکر بیرون کشید.
«از پنجره فاصله بگیر.»
شفیع برگشت.
«اونجا چی منفجر شد؟»
«نمیدونم.»
«شما همیشه همین رو میگید.»
مرادی اسلحهاش را پایین آورد و نگاه تندی به او انداخت.
«چون نمیخوام چیزی رو که نمیدونم بهت بفروشم به اسم حقیقت.»
شفیع دفتر را روی میز گذاشت.
نام خودش هنوز در آخرین صفحه بود.
کنارش، تاریخ همان روز.
و زیر تاریخ، مختصاتی که تا آن لحظه متوجهشان نشده بود.
دفتر را به سمت مرادی چرخاند.
«این مختصات چیه؟»
مرادی خم شد.
چند ثانیه به اعداد نگاه کرد.
بعد نقشه دیواری را از جایش جدا کرد و روی میز پهن کرد.
شفیع مختصات را خواند.
مرادی انگشتش را روی نقشه حرکت داد.
از موضع فعلی گذشت، از یک جاده خاکی عبور کرد و در نهایت روی نقطهای متوقف شد که با مداد سیاه علامت خورده بود.
شفیع پرسید:
«کجاست؟»
مرادی جواب نداد.
«آقا مرتضی، کجاست؟»
مرادی گفت:
«موضع قدیمی گردان.»
«قدیمی؟»
«سه هفتهست تخلیه شده.»
شفیع دوباره به دفتر نگاه کرد.
«پس چرا اسم من رو اونجا نوشتن؟»
مرادی نقشه را تا کرد.
«چون یا کسی از آینده خبر داره...»
مکث کرد.
«یا کسی داره ما رو به جایی میکشونه که از قبل براش آماده شده.»
بیسیم روی صندلی خشخش کرد.
هر دو برگشتند.
صدای مرد ناشناس آمد:
«موضع قدیمی رو ترک کنید.»
مرادی بهسرعت دستگاه را برداشت.
«چه کسی حرف میزنه؟»
«فرصت ندارید.»
«اسم و درجه.»
«سه دقیقه دیگه، مسیر غربی بسته میشه.»
مرادی گفت:
«به چه دلیل؟»
«چون شما تنها کسانی نیستید که مختصات رو دارید.»
شفیع نزدیک شد.
«چه کسانی دیگه دارن؟»
مرد جواب داد:
«کسانی که قرار بود امشب شما رو از روی نقشه حذف کنن.»
ارتباط قطع شد.
مرادی بیدرنگ چراغ را خاموش کرد.
«راه بیفت.»
شفیع دفتر را برداشت.
«کجا؟»
«سمت موضع قدیمی.»
شفیع ماتش برد.
«همین الان گفت اونجا نریم!»
مرادی خشکش زد.
نگاهشان به هم گره خورد.
شفیع آهسته گفت:
«شما گفتید باید از اونجا دور بشیم.»
مرادی اسلحهاش را برداشت.
«گفتم راه بیفت.»
«آقا مرتضی، اگه این هم یکی از همون دستورها باشه چی؟»
مرادی به او نزدیک شد.
«شفیع، یه چیزی رو همین امشب باید یاد بگیری. وقتی نمیدونی کدوم پیام دروغه، نباید کورکورانه از هیچکدوم پیروی کنی.»
«پس چرا داریم میریم؟»
مرادی به دفتر اشاره کرد.
«چون این یکی رو خودمون انتخاب میکنیم.»
از ساختمان که بیرون آمدند، جبهه دوباره زنده شده بود.
صدای توپخانه از سمت جنوب میآمد. در فاصلهای دور، مسلسل کوتاهی شلیک کرد و خاموش شد. چند سرباز از کنارشان گذشتند؛ یکی جعبه مهمات حمل میکرد، دیگری بازوی مجروح همرزمش را گرفته بود.
هیچکس از انفجار تپه حرف نمیزد.
این سکوت بیشتر از هر توضیحی شفیع را میترساند.
در سنگرهای جنگ، خبرها سریع میرسیدند؛ گاهی پیش از خود حادثه. اما آن شب، انگار کسی دستوری نانوشته صادر کرده بود که هیچکس درباره تپه ۱۷۴ سؤال نکند.
در انتهای مسیر، یک وانت نظامی کنار جاده ایستاده بود.
موتورش روشن بود.
راننده سرش را بیرون آورد.
«ستوان مرادی؟»
مرادی دستش را روی اسلحه گذاشت.
«بله.»
«از فرماندهی اومدم. باید شما رو منتقل کنم.»
شفیع به وانت نگاه کرد.
«کدوم فرماندهی؟»
راننده مکث کرد.
«فرماندهی عملیات.»
«اسم مسئول؟»
راننده چیزی نگفت.
مرادی یک قدم جلو رفت.
«کارت شناسایی.»
مرد دست برد داخل جیبش.
شفیع در همان لحظه متوجه شد دست راست راننده میلرزد.
نه از سرما.
از ترس.
راننده کارتی بیرون آورد.
مرادی آن را گرفت و زیر نور چراغ خودرو نگاه کرد.
شفیع صورتش را نمیدید، اما تغییر حالت فرمانده را دید.
«این کارت مال کیه؟»
راننده گفت:
«مال خودم.»
مرادی کارت را بالا آورد.
«اسم تو این نیست.»
مرد ناگهان به سمت وانت برگشت.
مرادی فریاد زد:
«بخواب!»
صدای شلیک در جاده پیچید.
شفیع خودش را پشت خاکریز انداخت. گلولهای به بدنه وانت خورد و جرقه زد. راننده افتاد، اما نه پیش از آنکه دستش را به داخل کابین ببرد.
صدای انفجار کوچکی بلند شد.
شیشهها خرد شدند.
مرادی شفیع را از پشت لباس کشید و به پایین خاکریز برد.
چند ثانیه بعد، همهچیز دوباره در صدای توپخانه گم شد.
شفیع نفسنفس میزد.
«مرد رو زدید؟»
مرادی خشابش را بررسی کرد.
«نه.»
«پس کی شلیک کرد؟»
مرادی به جاده نگاه کرد.
راننده دیگر کنار وانت نبود.
جای او فقط لکهای تیره روی خاک مانده بود و دری که با شدت باز و بسته میشد.
شفیع بلند شد.
«فرار کرد.»
مرادی بازویش را گرفت.
«نه. کسی که میخواست فرار کنه، وانت رو منفجر نمیکرد.»
شفیع به او خیره شد.
«پس چرا؟»
مرادی آرام گفت:
«چون نمیخواستیم بفهمیم چه کسی فرستادش.»
موضع قدیمی گردان، پشت ردیفی از خاکریزهای فروریخته قرار داشت.
ورودی آن را با سیم خاردار بسته بودند و تابلوی کوچکی کنار مسیر نصب شده بود که رویش نوشته بودند: «عبور ممنوع.»
اما سیم خاردار از وسط بریده شده بود.
مرادی خم شد و تکهای از سیم را لمس کرد.
«تازهست.»
شفیع چراغقوه را روشن کرد.
داخل موضع، چند سنگر خالی، یک اتاقک مخابرات و بقایای چادر فرماندهی دیده میشد. همهچیز بهظاهر رها شده بود؛ جعبههای خالی، پتوهای مچاله و نقشههایی که باد گوشهشان را بلند میکرد.
اما وسط اتاقک مخابرات، یک دستگاه بیسیم سالم روی میز قرار داشت.
شفیع ایستاد.
«این رو کی آورده؟»
مرادی جواب نداد.
دستگاه روشن بود.
چراغ سبزش با نظمی ثابت چشمک میزد.
شفیع نزدیک شد.
«این مدل رو دیگه توی گردان نداریم.»
مرادی گفت:
«از کجا میدونی؟»
«خودم سه ماه با همین مدل کار کردم. بعد از خرابی فرستنده، همهشون رو جمع کردن.»
دستش را روی بدنه گذاشت.
دستگاه گرم بود.
کسی تا چند لحظه قبل از آن استفاده کرده بود.
ناگهان بلندگو روشن شد.
صدای مرد ناشناس آمد:
«شفیع، تنها اومدی؟»
شفیع به مرادی نگاه کرد.
بعد به دستگاه.
«نه.»
«خوبه.»
شفیع گفت:
«تو کی هستی؟»
«کسی که میتونه ثابت کنه اسم تو چرا توی اون دفتره.»
مرادی به دستگاه نزدیک شد.
«مدرکت رو بگو.»
مرد گفت:
«کشوی زیر میز.»
شفیع زانو زد و کشو را بیرون کشید.
داخلش چند نوار ضبط، یک پاکت چرمی و دستهای برگه بود.
روی پاکت چرمی نوشته شده بود:
پرونده انتقال ـ محرمانه
شفیع آن را باز کرد.
اولین برگه، فهرستی از نامها بود.
نام سربازها.
نام بیسیمچیها.
نام رانندهها.
و مقابل هر اسم، تاریخ انتقال به یگان دیگر، مرخصی یا مفقودی.
شفیع ورق زد.
به صفحه سوم رسید.
نام یکی از سربازها را شناخت.
«مجید رستمی...»
مرادی پرسید:
«میشناسیش؟»
شفیع سر تکان داد.
«با من آموزش دید. بیسیمچی بود. گفتن سال گذشته توی عملیات مفقود شده.»
مرادی برگه را گرفت.
کنار اسم مجید نوشته شده بود:
انتقال به موضع ۱۷۴ ـ هفتم مهر
شفیع به تاریخ نگاه کرد.
همان تاریخ امشب.
اما مجید یک سال پیش مفقود شده بود.
شفیع زیر لب گفت:
«این امکان نداره.»
مرد پشت بیسیم گفت:
«صفحه بعد رو بخون.»
شفیع ورق زد.
نام بعدی را دید.
حسین رفیعی.
او هم مفقود شده بود.
بعد نام دیگری.
و دیگری.
همه در تاریخهایی که با عملیاتهای گذشته ارتباط داشتند.
شفیع ناگهان به دفتر خودش نگاه کرد.
«اینها همون آدمهایین که اسمشون توی صفحه آخره.»
مرد گفت:
«نه. اینها آدمهایی هستن که گفتن مفقود شدن.»
مرادی به دستگاه نزدیک شد.
«فرقش چیه؟»
پاسخ مرد آرام بود.
«فرقش اینه که بعضیهاشون هرگز به منطقهای که توی گزارش نوشته شده، نرسیدن.»
شفیع احساس کرد زمین زیر پایش سنگین شده است.
«پس کجا رفتن؟»
مرد جواب نداد.
شفیع دوباره به فهرست نگاه کرد.
پایین آخرین صفحه، نام دیگری نوشته شده بود.
کاظمی، شفیع.
این بار مقابل اسمش تاریخ انتقال ثبت نشده بود.
فقط یک عبارت کوتاه:
تأیید حضور ـ ساعت ۰۳:۱۰
شفیع به ساعتش نگاه کرد.
سه و چهلویک دقیقه بود.
«من ساعت سه و ده اینجا نبودم.»
مرد گفت:
«میدونم.»
«پس چه کسی حضور من رو تأیید کرده؟»
سکوت.
شفیع فریاد زد:
«جواب بده!»
صدای مرد برگشت.
«کسی که همین الان پشت سرت ایستاده.»
شفیع برگشت.
مرادی پشت سرش بود.
اسلحه در دست داشت.
اما لوله اسلحه به سمت شفیع نشانه رفته بود.
برای یک لحظه، هیچکدام حرکت نکردند.
شفیع آهسته گفت:
«آقا مرتضی؟»
مرادی چیزی نگفت.
«شما میدونستید؟»
دست مرادی لرزید.
«اسلحهات رو بذار زمین.»
شفیع به دست خالی خودش نگاه کرد.
«من اسلحه ندارم.»
مرادی انگار تازه متوجه شده باشد، چشمهایش را بست.
لوله اسلحه پایین آمد.
«شفیع... من باید یه چیزی بهت بگم.»
شفیع یک قدم عقب رفت.
«پس بگید.»
مرادی به دستگاه نگاه کرد.
«سه هفته پیش، پروندهای به دستم رسید. توش نوشته بودن ممکنه از یک مسیر مخابراتی، اطلاعات عملیاتها به بیرون منتقل بشه.»
«و شما به من شک کردید؟»
مرادی جواب نداد.
همین سکوت کافی بود.
شفیع گفت:
«برای همین من رو انتخاب کردید؟»
«نه.»
«پس چرا؟»
مرادی با صدایی خسته گفت:
«چون تو تنها کسی بودی که میتونست پیامهای اون مسیر رو تشخیص بده.»
شفیع خندید؛ خندهای کوتاه و تلخ.
«من بیسیمچی بودم، آقا مرتضی. قرار نبود پرونده باز کنم.»
«میدونم.»
«من فقط میخواستم برگردم خونه.»
مرادی سرش را پایین انداخت.
«میدونم.»
شفیع به او نزدیک شد.
«پس چرا اسم من توی فهرست مردههاست؟»
مرادی پاسخی نداشت.
دستگاه بیسیم ناگهان صدای سوت کوتاهی کشید.
بعد صدای مرد ناشناس آمد:
«چون بازی از سه هفته پیش شروع شده، شفیع.»
شفیع به بلندگو خیره شد.
«تو گفتی سه روزه داری جلوی این عملیات رو میگیری.»
«دروغ گفتم.»
شفیع چیزی نگفت.
مرد ادامه داد:
«من سه هفتهست دارم سعی میکنم تو رو از این بازی بیرون بکشم.»
«چرا؟»
مرد مکث کرد.
«چون من اولین کسی بودم که اسمم رو توی اون صفحه دیدم.»
شفیع به فهرست نگاه کرد.
«اسم تو چیه؟»
پاسخ آمد:
«مجید رستمی.»
شفیع احساس کرد تمام صداهای اطراف خاموش شدهاند.
مجید.
همان بیسیمچی قدیمی.
همان مردی که یک سال پیش خبر مفقود شدنش را شنیده بود.
شفیع به مرادی نگاه کرد.
مرادی آهسته گفت:
«مجید مرده.»
صدای بیسیم برگشت.
«پس به نظرتون چه کسی الان داره با شما حرف میزنه؟»
در همان لحظه، از بیرون اتاقک صدای موتور آمد.
چراغهای دو خودرو پشت خاکریز روشن شد.
مرادی به پنجره رفت.
«لعنتی...»
شفیع پرسید:
«چی شده؟»
مرادی گفت:
«نیروهای خودمونن.»
«پس چرا فرار کنیم؟»
مرادی به او نگاه کرد.
«چون اگه برای دستگیری ما اومده باشن، اینجا رو محاصره میکنن.»
بیسیم دوباره روشن شد.
صدای مردی رسمی و آشنا از بلندگو پخش شد:
«تمام نیروهای مستقر در موضع، سلاحها را زمین بگذارند. شفیع کاظمی، شما به اتهام انتقال اطلاعات محرمانه و همکاری با دشمن بازداشت هستید.»
شفیع به دستگاه نگاه کرد.
پیام ادامه یافت:
«تکرار میکنم. شفیع کاظمی، شما به اتهام خیانت بازداشت هستید.»
مرادی زیر لب گفت:
«این صدای فرمانده عملیاته.»
شفیع به فهرست اسامی نگاه کرد.
بعد به صفحه آخر دفتر.
و ناگهان فهمید چرا تمام پیامها طوری طراحی شده بودند که او را به یک انتخاب برسانند.
اگر دستور اول را اجرا میکرد، گروه شناسایی را به مسیر خطرناک میفرستاد.
اگر دستور دوم را اجرا میکرد، از نظر فرماندهی سرپیچی کرده بود.
و حالا، هر کاری که میکرد، در گزارش نهایی میشد او را متهم کرد.
اما هنوز یک چیز را نمیفهمید.
چرا باید کسی از سه هفته قبل، تاریخ امشب را برای ثبت مرگ او انتخاب کرده باشد؟
صدای مرد ناشناس برای آخرین بار از بیسیم آمد.
«شفیع، به پشت آخرین برگه نگاه کن.»
شفیع صفحه را برگرداند.
پشت برگه، جملهای با جوهر آبی نوشته شده بود.
دستخط را میشناخت.
دستخط خودش بود.
اما هرگز آن جمله را ننوشته بود.
«اگر مجید دوباره تماس گرفت، به او نگو که برادرش هنوز زنده است.»
شفیع دیگر نفس نمیکشید.
برادر مجید، سالها پیش، در حادثهای خانوادگی مرده بود.
دستکم این چیزی بود که مجید همیشه به او گفته بود.
بیرون، سربازها فریاد زدند:
«ده ثانیه فرصت دارید!»
مرادی اسلحهاش را بالا آورد و به در اشاره کرد.
«شفیع، باید همین الان تصمیم بگیری.»
شفیع به جمله روی برگه خیره ماند.
از بیسیم صدای مجید آمد.
این بار نه خشخش داشت، نه پارازیت.
صدایش روشن و آرام بود.
«شفیع... اگه هنوز میخوای به خونه برگردی، به من اعتماد نکن.»
در بیرون، شمارش معکوس شروع شد.
«ده!»
شفیع دفتر را بست.
«نه!»
«نه!»
مرادی فریاد زد:
«شفیع، تصمیم بگیر!»
شفیع بیسیم را برداشت و با تمام توانش فریاد زد:
«مجید! اگه واقعاً زندهای، یه چیزی بگو که فقط خودمون دوتا بدونیم!»
سکوت.
سربازها به عدد پنج رسیده بودند.
بعد صدای مجید آمد.
آهسته.
شبیه صدایی که از ته یک خاطره بیرون میآید.
«اون روز که از دزفول راه افتادی، مادرت یه پاکت خرما گذاشت توی ساکت. توی راه، نصفش رو خوردی و نصف دیگه رو دادی به من. گفتی اگه برگردیم، هر دوش رو با هم میخوریم.»
شفیع چشمهایش را بست.
این اتفاق واقعاً افتاده بود.
هیچکس جز آن دو نفر از آن خبر نداشت.
اما مجید یک سال پیش مفقود شده بود.
و حالا صدایش از دستگاهی میآمد که در موضعی متروکه قرار داشت.
صدای فرمانده بیرون فریاد زد:
«سه!»
مرادی به شفیع نگاه کرد.
«دو!»
شفیع دفتر را زیر لباسش پنهان کرد.
«یک!»
درِ اتاقک با ضربهای شدید باز شد.
نور چراغقوهها به داخل ریخت.
و درست پیش از آنکه اولین سرباز وارد شود، مجید آخرین جمله را گفت:
«شفیع... به مرادی نگاه نکن.»
شفیع سرش را چرخاند.
مرادی دیگر آنجا نبود.
پنجره پشت سرش باز مانده بود.
و روی میز، کنار بیسیم، کارت شناساییای قرار داشت که شفیع چند دقیقه قبل در دست راننده دیده بود.
این بار عکس روی کارت واضح بود.
عکس ستوان مرتضی مرادی.
اما نام زیر عکس، نام او نبود.
مجید رستمی.