
مرگ، عجیبترین تماشاگر دنیاست.
بیدعوت میآید، در تاریکترین ردیف سالن مینشیند، تا پایان نمایش صبر میکند و درست وقتی همه خیال میکنند هنوز یک پرده دیگر باقی مانده، آرام از جا برمیخیزد، دست بر شانه بازیگر میگذارد و میگوید: «وقت رفتن است.»
این بار نوبت تو بود؛ آقای هنرپیشه.
چه دشوار است پذیرفتن اینکه دیگر هیچ گریم تازهای بر چهرهات نخواهد نشست، هیچ کارگردانی نامت را برای برداشت بعدی صدا نخواهد زد و هیچ کودکی، بیآنکه بداند، با دیدن نقش تازهای از تو از ته دل نخواهد خندید.
میگویند انسان دو بار میمیرد؛ یک بار وقتی نفسش قطع میشود و بار دیگر وقتی آخرین نفر، آخرین بار نامش را بر زبان میآورد. اما هنرمندان، سرنوشت دیگری دارند. آنان مرگ را کامل تجربه نمیکنند؛ زیرا در حافظه مردمی زندگی میکنند که با خندهها، اشکها و سکوتهایشان پیوند خوردهاند.
تو از آن اندک آدمهایی بودی که خنده را تحقیر نکردی. میدانستی خنداندن، کاری نیست که از سر سبکی انجام شود. برای آفریدن یک لبخند، باید رنج را تا استخوان شناخت. باید آنقدر با اندوه زندگی کرده باشی که بتوانی صورتش را با لبخند بپوشانی.
چه کسی میداند پشت آن همه خندهای که به مردم هدیه دادی، چند اندوه خاموش پنهان بود؟ چه کسی میداند بازیگری که هزار چهره داشت، شبها با کدام چهره به خواب میرفت؟
امروز، صندلیای در صحنه نمایش خالی مانده است؛ نه صندلی یک بازیگر، بلکه جای کسی که سالها بیآنکه متوجه باشیم، بخشی از حافظه ما شده بود. بعضی آدمها وارد خانههای مردم نمیشوند؛ وارد عمرشان میشوند. تو از همان آدمها بودی.
اکنون پرده پایین آمده است، نورافکنها خاموش شدهاند و سالن در سکوتی سنگین فرو رفته است. اما این پایان نمایش نیست. نمایش واقعی، از حافظه تماشاگر آغاز میشود؛ آنجا که دیالوگها دیگر نوشته نمیشوند، بلکه زندگی میشوند.
روزی خواهد رسید که کودکی از نسلهای آینده، فیلمی قدیمی را تماشا کند و از خنده ریز و صادقانه تو لبخند بزند، بیآنکه بداند صاحب آن لبخند سالها پیش از دنیا رفته است. آن لحظه، مرگ دوباره شکست خواهد خورد.
چه موجود ناتوانی است مرگ؛ میتواند قلب را از تپیدن بازدارد، اما از تپیدن خاطرهها عاجز است. میتواند جسم را با خود ببرد، اما نمیتواند صدایی را که در ذهن یک ملت مانده، خاموش کند. نمیتواند خندهای را که سالها پیش بر لب کودکی نشاندهای، پس بگیرد.
امشب، آسمان شاید ستارهای بیشتر نداشته باشد، اما زمین، هنرمندی کمتر دارد.
و ما ماندهایم با سالن نمایشی که چراغهایش هنوز روشن است، پردهاش هنوز بوی زندگی میدهد و صندلیای که تا سالها، هر بار نگاهش کنیم، گمان خواهیم کرد تو از پشت صحنه میآیی، دستی برای تماشاگران تکان میدهی و دوباره، مثل همیشه، با لبخندی آرام، جهان را برای چند دقیقه قابل تحملتر میکنی.
خداحافظ، آقای هنرپیشه...
در پایان، همه برای بازیگر محبوبشان دست زدند؛ اما این بار، هیچکس نفهمید چرا صدای کف زدنها، اینقدر شبیه گریه بود.