
من هیچوقت خاطراتم را ننوشتم.
نه به این دلیل که چیزی برای نوشتن نداشتم؛ برعکس، آدم وقتی زیاد زندگی کرده باشد، دیگر نمیداند کدام قسمت زندگیاش را باید از کجا شروع کند.
من فقط چیزهایی را به یاد میآورم که دوست دارم به یاد بیاورم.
مثلاً یادم نیست نخستین بار چه زمانی فهمیدم میتوانم سر آدمی رو بیخ تا بیخ ببرم و دل و رودشو پخش زمین کنم یا اینکه یه آدم رو بدون هیچ استرسی سلاخی کنم که انگار هیچ وقت توی این دنیا نبوده و زندگی نکرده
اما یادم هست نخستین بار که دخترم را دیدم، دستش آنقدر کوچک بود که انگشت اشارهام را با تمام دستش گرفت.
این دو خاطره همیشه در ذهنم کنار هم نبودهاند.
تا آن شب.
آن شب، همهچیز به هم رسید.
سالها بود که آدمها را با اسمهایشان به یاد نمیآوردم.
اسم، یه چیز خیلی مزخرفه باعث میشه واسه آدم خاطره ایجاد کنه و من از خاطرات متنفر بودم
اسم یعنی یک نفر پیش از آنکه قربانی باشد، زندگیای داشته است.
مادری که صدایش کرده.
کسی که دوستش داشته.
خانهای که در آن جایی برای کفشهایش داشته.
شمارهای در تلفن یک نفر.
عکسی که شاید هنوز در کشوی میز کسی مانده باشد.
من برای همین اسمها را کنار گذاشته بودم.
آدمها را تبدیل کرده بودم به نشانی.
به اتاق.
به یک قرار.
به چند دقیقه از یک شب.
اینطوری راحتتر بود.
اگر کسی را «مرد طبقهٔ سوم» صدا کنی، دیگر لازم نیست فکر کنی که شاید پسری داشته که هر جمعه منتظر برگشتنش بوده.
اگر کسی را «زنِ خانهٔ انتهای کوچه» بدانی، دیگر مجبور نیستی تصور کنی که یک نفر صبحها برایش چای درست میکرده.
من سالها همین کار را کردم.
آدمها را از زندگیشان جدا کردم.
بعد، راحتتر با آنها روبهرو شدم.
پلیسها بعدها اسم دیگری برای کارهایم پیدا کردند.
روزنامهها هم.
اما هیچکدام درست نبود.
من بیمار نبودم.
نابغه هم نبودم.
هیچ صدایی در سرم حرف نمیزد.
از کودکی هم شیفتهٔ مرگ نبودم.
اینها چیزهایی هستند که مردم دوست دارند دربارهٔ آدمهایی مثل من باور کنند.
چون اگر قاتل را موجودی عجیب تصور کنند، میتوانند با خیال راحتتری به خودشان بگویند:
«من هیچ شباهتی به او ندارم.»
اما من شبیه خیلی از آدمهایی بودم که هر روز از کنارشان رد میشوید.
صبحها نان میخریدم.
قبضهایم را پرداخت میکردم.
گاهی برای پیرزنی در را نگه میداشتم.
برای تولد خواهرزادهام هدیه میخریدم.
و سالها فکر میکردم همین چیزها ثابت میکنند هنوز انسانم.
اما اشتباه میکردم.
آدم بودن با کارهای کوچکی که برای دیگران انجام میدهی ثابت نمیشود.
گاهی تمام آن کارها فقط پوششی هستند برای چیزی که حاضر نیستی دربارهاش حرف بزنی.
من سالها دربارهٔ خودم حرف نزدم.
آخرین شب قرار نبود آخرین شب باشد.
این را الآن میدانم.
آن موقع فقط یک شب معمولی بود.
نشانی را از قبل داشتم.
خانه کوچک بود.
چند وسیله روی میز بود.
یک لیوان نیمهپر کنار کتابی باز مانده بود.
روی دیوار عکسی بود که من به آن نگاه نکردم.
من هیچوقت به عکسها نگاه نمیکردم.
عکس، آدم را مجبور میکند قبل از آنکه تصمیم بگیرد، چیزی را ببیند.
آن شب هم همهچیز مثل همیشه پیش رفت.
تا وقتی که دختر برگشت.
چهرهاش را دیدم.
فقط برای یک لحظه.
و آن لحظه هیچ معنایی برایم نداشت.
آدمها گاهی چهرههایی دارند که به چیزی در حافظهات شبیهاند، بدون اینکه بفهمی به چه.
من فقط مکث کردم.
بعد همهچیز تمام شد.
نه صدای خاصی بود.
نه اتفاقی که ارزش تعریف کردن داشته باشد.
فقط سکوتی آمد که بعد از هر اتفاقی میآید؛ همان سکوتی که آدم را متوجه بزرگی کاری میکند که انجام داده.
من ایستادم.
چند ثانیه به او نگاه کردم.
اما هنوز چیزی نفهمیده بودم.
سالها تمرین کرده بودم که در آن لحظهها فکر نکنم.
فقط کارم را تمام کنم و بروم.
و رفتم.
صبح روز بعد، وقتی به خانه رسیدم، متوجه شدم چیزی را جا گذاشتهام.
نه چیزی مهم.
چیزی که میشد دور انداخت.
اما برگشتم.
نمیدانم چرا.
شاید عادت بود.
شاید بیاحتیاطی.
شاید زندگی از همان لحظه تصمیم گرفته بود کاری کند که من تا آخر عمرم نتوانم از آن فرار کنم.
وقتی برگشتم، آن عکس هنوز روی دیوار بود.
این بار نگاهش کردم.
سه نفر در عکس بودند.
یک زن.
یک دختر کوچک.
و مردی که چهرهاش از عکس بریده شده بود.
عکس قدیمی بود.
خیلی قدیمی.
دختر کوچک کنار مادرش ایستاده بود و چیزی در دست داشت.
یک عروسک پارچهای.
دختر را نمیشناختم.
اما چیزی در صورتش بود.
چیزی که مرا وادار کرد عکس را از دیوار بردارم.
پشت عکس نوشته شده بود:
«برای روزی که دوباره همدیگر را پیدا کنیم.»
تاریخ را خواندم.
بیستوهفت سال قبل.
دست من شروع به لرزیدن کرد.
نه از ترس.
هنوز نه.
فقط چیزی در ذهنم داشت جابهجا میشد.
تاریخ را دوباره خواندم.
بعد اسم دختر را.
اسم را نمیگویم.
هنوز هم نمیتوانم.
چون آن اسم همان اسمی بود که سالها پیش، در یک اتاق کوچک، روی برگهای نوشته شده بود.
اسم دخترم.
ماریا بروچسکا
من یک دختر داشتم.
این جمله را آن روز برای نخستین بار با صدای بلند گفتم.
صدای خودم را شناختم.
اما جمله را نه.
سالها بود که نگفته بودمش.
شاید بیستوهفت سال.
شاید بیشتر.
مادرش وقتی رفت، چیزی نگفت.
فقط بچه را برداشت.
من آن موقع مردی نبودم که بشود با او زندگی کرد.
خودم هم این را میدانستم.
اما آدم وقتی بد است، معمولاً آخرین کسی است که این حقیقت را میپذیرد.
آن روز فکر میکردم زنم ظالم است.
فکر میکردم بچه را از من دزدیده.
فکر میکردم روزی برمیگردند.
برنگشتند.
سالها گذشت.
بعد من دیگر دنبالش نگشتم.
برای خودم دلیل داشتم.
همیشه دلیل داشتم.
گاهی میگفتم شاید نمیخواهد مرا ببیند.
گاهی میگفتم حتماً زندگی خوبی دارد.
گاهی هم میگفتم بهتر است گذشته را دستکاری نکنم.
اما حقیقت سادهتر بود.
من ترسیده بودم.
از اینکه پیدایش کنم و او مرا نشناسد.
از اینکه بگوید از من متنفر است.
از اینکه بفهمم زندگی بدون من بهتر بوده.
برای همین هیچوقت دنبالش نرفتم.
و حالا عکسش در دستم بود.
عکس دختری که چند ساعت قبل کشته بودم.
دستم از عکس جدا نشد.
به صورت دختر کوچک نگاه کردم.
بعد به صورت دختر جوانی که بدست من سلاخی شده بود
برای نخستین بار فهمیدم حافظه چقدر بیرحم است.
یکباره همهچیز برگشت.
نه به شکل داستان.
به شکل تکهها.
دختربچهای که پشت در منتظر من بود.
یک کفش قرمز.
یک لیوان شیر روی میز.
صدای مادرش.
دست کوچکی که انگشت من را گرفته بود.
و جملهای که سالها پیش شنیده بودم:
«بابا، فردا هم میای؟»
من گفته بودم:
«آره.»
دروغ گفته بودم.
آن روز برای اولین بار به سراغ مدارکی رفتم که سالها دست نزده بودم.
شناسنامه.
عکسها.
کاغذهای قدیمی.
نام مادرش.
نام دختر.
تاریخ تولد.
همهچیز با هم جور بود.
هیچ اشتباهی وجود نداشت.
من تمام شب دنبال یک اشتباه گشتم.
یک تاریخ متفاوت.
یک نام خانوادگی متفاوت.
هر چیزی که بتواند به من اجازه بدهد دوباره همان مرد قبلی باشم.
پیدا نکردم.
دختر، دختر من بود.
من او را نمیشناختم.
او هم احتمالاً مرا نمیشناخت.
و این بدترین قسمت ماجرا نبود.
بدترین قسمت این بود که من تمام این سالها به آدمهای غریبهای آسیب زده بودم، در حالی که نزدیکترین آدم زندگیام جایی در همین دنیا زندگی میکرده.
و من نمیدانستم.
حتی نمیدانستم چند بار از کنار زندگی او عبور کردهام.
چند بار در خیابان، دختری همسن او از کنارم رد شده.
چند بار صدایی شبیه صدای کودکیاش شنیدهام.
چند بار شاید در صف نانوایی، اتوبوس، فروشگاه یا پیادهرو، کسی کنارم ایستاده که میتوانست دختر من باشد.
و من هیچوقت نفهمیدم.
از آن شب به بعد، دیگر نتوانستم آدمها را بدون اسم ببینم.
این اتفاق عجیبترین مجازات من بود.
هر کسی را که میدیدم، زندگیای پشت سرش میدیدم.
مردی که صبح عجله داشت شاید دخترش منتظرش بود.
زنی که خریدهایش را حمل میکرد شاید کسی در خانه داشت که برایش شام آماده میکرد.
پسر جوانی که از کنارم رد شد شاید پدرش سالها منتظر برگشتنش بود.
همهشان ناگهان از «آدم» تبدیل شدند به «کسی».
و من تازه فهمیدم چه چیزی را از آنها گرفته بودم.
نه فقط زندگی.
رشتهای را که به آدمهای دیگر وصلشان میکرد.
سالها فکر میکردم قربانیانم فقط یک نفرند.
حالا میدانستم اشتباه کردهام.
هر انسان، چندین نفر است.
یک نفر برای مادرش.
یک نفر برای فرزندش.
یک نفر برای دوستش.
یک نفر برای کسی که شاید هنوز منتظر یک تماس از اوست.
من هر بار یک نفر را از بین نبرده بودم.
من هر بار بخشی از زندگی آدمهای دیگری را هم برداشته بودم.
و هیچکدامشان حتی نمیدانستند چرا.
بعد از آن دیگر خاطرههایم را نمیتوانستم کنترل کنم.
دخترم در تمام آن سالها بزرگ شده بود.
اول مدرسه.
بعد نوجوانی.
بعد دانشگاه.
بعد زندگی خودش.
و من هیچکدام را ندیده بودم.
نه اولین روز مدرسهاش.
نه اولین شکستش.
نه اولین باری که عاشق شده.
نه اولین شبی که از چیزی ترسیده.
نه آخرین باری که مادرش را بغل کرده.
من حتی نمیدانستم چه غذایی دوست دارد.
چه کتابی میخوانده.
از چه چیزی بدش میآمده.
و با این حال، چند ساعت پیش، آخرین لحظهٔ زندگیاش را دیده بودم.
این تناقض، چیزی بود که ذهنم نتوانست تحمل کند.
من پدرش بودم.
و قاتلش.
این دو کلمه کنار هم قرار نمیگرفتند.
هر بار که به آنها فکر میکردم، یکی از آنها باید دروغ میبود.
اما هر دو حقیقت بودند.
چند روز بعد، به همان خانه برگشتم.
پلیس هنوز همهچیز را جمع نکرده بود.
من از فاصلهای ایستادم و به پنجره نگاه کردم.
هیچکس آنجا نبود.
برای اولین بار دلم خواست کسی از پشت پنجره مرا ببیند.
نه برای اینکه نجاتم دهد.
فقط برای اینکه بداند من کی هستم.
اما پنجره تاریک بود.
آنجا ایستادم و فهمیدم شاید بزرگترین مجازات این نباشد که روزی دستگیر شوم.
شاید مجازات واقعی این باشد که تا آخر عمر، زنده بمانم و بدانم دخترم آخرین نفری بود که به دست من از دنیا رفت.
و او، درست مثل تمام آدمهای قبل از خودش، برای من فقط یک قربانی نبود.
او تنها کسی بود که میتوانست ثابت کند من روزی، پیش از آنکه تبدیل به این آدم شوم، یک انسان بودهام.
و من همان شاهد را هم از بین برده بودم.
من هیچوقت خاطراتم را ننوشتم.
اما حالا دارم مینویسم.
نه برای اعتراف.
نه برای بخشیده شدن.
آدمی مثل من حق ندارد از کسی بخشش بخواهد.
فقط میخواهم یک چیز را ثبت کنم.
چون میترسم اگر این را هم فراموش کنم، دیگر چیزی از من باقی نماند.
دخترم اسم داشت.
زندگی داشت.
مادر داشت.
رویاهایی داشت که من هیچوقت نفهمیدم چه بودند.
و من سالها فکر میکردم او را گم کردهام.
نه.
من او را گم نکرده بودم.
من هیچوقت پیدایش نکرده بودم.
و این دو، با هم فرق دارند.
او تمام این سالها زنده بود.
من فقط پدرش نبودم.
تا اینکه یک شب، بدون اینکه بدانم چه کسی روبهرویم ایستاده، برای همیشه دیر فهمیدم.
بعضی آدمها وقتی میمیرند، تازه شناخته میشوند.
اما برای من، بدتر از این بود.
من او را بعد از مرگش شناختم.
و از آن شب به بعد، هر بار که نام خودم را میشنوم، اول نام او در ذهنم میآید.
این شاید تنها چیزی باشد که دیگر نمیتوانم از خودم جدا کنم.
نام او.
نامی که بیستوهفت سال دیر شناختم.