"تجدد ژاپن امروز"

این یادداشت برای چالش کتابخوانی طاقچه نوشته شده است‌.

کتاب تجدید ژاپن امروز نوشته ناتسومه سوسه کی، یکی از بزرگترین ادیبان و اندیشمندان عصر می جی می باشد که از زاویه ای منحصر به فرد به وقایع آن دوران نگاه می کند. وی که در عصر امپراطور می جی زاده شده فرزند دوران طلایی و پیشرفت می جی به حساب می آید و در هر دو دوره ژاپن قبل از اصلاحات و ژاپن بعد از اصلاحات زندگی کرده است. روسای قدیم ژاپن که شوگن ها یا روسای سامورای ها بودند از تاثیر جوامع خارج ژاپن بر فرمانروایی خود وحشت داشتند و به همین دلیل راه های ارتباطی را با جهان اطراف بسته بودند. ژاپن به این منوال حدود ۲۰۰ سال در یک کشور بسته زندگی کرد و با پیشرفت های جوامع دیگر خو نگرفته بود که ناگهان با دخالت انگلیسی ها و تحمیل ارتباطات مانند یک پرنده که از ابتدای زندگی در قفسی بزرگ شده و در این دنیا فقط آن قفس پناهگاهش بود آزاد شد و با جهان وسیع و پیشرفته آن زمان آشنا شد که فراتر از درک و توان هضم و جذبش بود. عصر پیشرفت ژاپن که با فرمانروایی می جی شروع شد در واقع آغاز پیشرفت های افسارگسیخته و به تقلید از غربی ها بود. با نگاه سطحی فقط می توان فواید این پیشرفت ها را دید ولی اگر عمیق تر فکر کنیم به این نکته پی می بریم چه طور مردمی که تا این زمان زندگی ساده و پیشرفت با سرعت مختص به خودشان داشتند ناگهان توانستند اینقدر در عرض ۵۰ سال پیشرفت کنند. ذات آدمی نیاز به تطابق با این تغییر ها و درک و بومی کردنشان دارد؛ حال آن که در خصوص ژاپن این فرصت مهیا نشد و مردم با سرعتی سرسام آور و به قید تقلید از غربی ها برای پیشرفت، در کمال ناآگاهی اسیر فرهنگ غربی شدند و کم کم آداب و رسوم و هویت خویش را به دست فراموشی سپردند. آقای ناتسومه سوسه کی از این دید به داستان نگاه کرده و نقدی بر این تجدد به عمل آورده است. وی تعریف تجدد را این گونه تعریف میکند: " مسیر بروز و ظهور توان آدمی" و توان آدمی رو به دو قسم "فعالیت های با هدف صرفه جویی" و "فعالیت های با هدف لذت جویی" تقسیم می کند. وی تجدد را حاصل تعامل این دو نیرو می داند. گرایش صرفه جویی مربوط به واکنش ما نسبت به تکالیف و وظایف ماست. ذات ما طبعا می خواهد از این قید و بند ها خود را برهاند و به همین دلیل دنبال ساختن راههای میانبری میرود که کمتر خسته شود. پیشرفت هایی نظیر تلفن و هواپیما و غیره از این دسته اند. گرایش دوم که گرایش های لذت جویی هست مجال بیشتری پیدا کرده اند و ما از انواع و اقسام لذت ها رو که در گذشته نداشتیم بهره مند شدیم. مثال هایش مثل فیلم و بازی و کتاب و نقاشی و هر چیزی که به آدمی لذت دهد. حال آن که چرا با وجود این تغییرات به ظاهر مثبت ما همچنان دچار سختی و ناراحتی و رنج و غم هستیم؟ پاسخ این است که انسان کمالگرا و تجمل گراست. شاید در قدیم فعالیت هایمان بر سر مرگ و زندگی بود ولی هم اکنون درجهت پیشرفت از یک وضع زندگی به سطحی بالاتر و مطلوب تر از آن دید آرمان گرایانه ما هست‌. اگر سرعت پیشرفت زیاد باشد و سطح زندگیمان پایینتر از سطح زندگی دیگری باشد تا به آن حد نرسیم آرامش رو از کف می دهیم و عین یک بچه لجوج زندگی خود را برای رسیدن به آن سیاه می کنیم. در حقیقت به جای فاز "مرگ و زندگی" وارد فاز "رقابت زندگی با زندگی" شده ایم و همان دردی را که در گذشته میکشیدیم الان به شیوه ای دیگر و در جهت عقب نماندن از قافله پیشرفت می کشیم.
شاید بپرسیم پس چرا این پیشرفت برای به فرض آمریکا خوب هست و این دغدغه ها کمتر در آنجا مطرح است. جواب این است که در کشور های غربی زندگی سیر خود را طی کرده‌. آن ها با یک محرک بیرونی که آن هارا شیفته خود کند و آن ها را مجبور به پیشرفت کند مواجه نشده اند بلکه "نیاز های درونی خودشان" بود که تعادل این دو نیروی صرفه جو و لذت جویی را به سمت پیشرفت سوق داده است. حال آن که در کشور هایی مثل ژاپن و ایران مردم ناگهان با موج شدیدی از پیشرفت روبرومی شوند و سرسختانه جهت پیشرفت تقلا می کنند. تقلید در علم خوب و جایز است ولی هر جامعه ای فرهنگ و آداب و رسوم خاص خودش را دارد که با خودش متولد شده و در خودش به صورت طبیعی رشد داده است. متاسفانه به دلیل خود کم بینی کل این ها را دور ریخته و روش های یک فرهنگ بیگانه را اتخاذ می کنیم و به اسارت فرهنگ دیگری در می آییم. در کشور های غربی هر موج پیشرفت خود به خود ایجاد شده، درک و مفهوم شده و به تاریخ می پیوندد و جایش رو به موج پیشرفت بعدی می دهد. حال آن که ژاپن ناگهان با همه این امواجی که طی سالیانی دراز در غرب گذری شد، رو به رو می شود و عنان از کف داد و به اسارت پیشرفت های غربی در آمد و هویت خویش را تدریجا به فراموشی می سپارد. این وضعیت اسف بار است و این پیشرفت های ظاهری نه تنها دردی از آلام آدمیزاد نمی کاهد، بلکه بر آن اضافه می کند. چاره خاصی میسر نیست؛ تنها این نتیجه پر واضح است که "باید سعی کنیم این پیشرفت ها منطبق با پیدایش نیاز های درونی جامعه و با سرعتی قابل قبول تر باشد تا انسان را دچار فروپاشی روانی نکند."

https://taaghche.com/book/78044