
«دشواری های نقد»
انسان موجودی است که توان اندیشیدن دارد و با همین ویژگی از سایر موجودات ممتاز و دیگرگون است.
عقل موهوبتی است که خداوند در وجود آدمی نهاده تا انسان اندیشمند ارزنده ترین موجود روی زمین و اشرف مخلوقات در شمار آید.
انسان اندیشمند با یاری اندیشه و توان بی پایان مغز راه تکامل را در پیش گرفته و زندگی بدوی و ساده و حیوانی او، به مدنیّت و فرهنگ و دانشوری انجامیده.
تردیدی نیست که پیمودن این راه دشوار و دراز آسان نبوده و رنج ها برده شده و خون دل ها خورده شده تا آدمی راه تکامل پیش گیرد و به زندگی مدرن امروز دست یابد.
همه دانش ها و علوم و فنون و دستاوردهای بشری در سایه پیوستن اندیشه ها و خردایش کاستی ها و خطاها و اشتباهات و طرح ایده های سازنده و برتر و سودمند تر بدست آمده و تا جهان برقرار و باقیست، این راه نقطه پایانی نخواهد داشت.
این پیشگفتار از آنرو آمد
تا بدانیم که در حوزه دانش بشری
همه چیز را همگان دانند و یک دست صدا ندارد و یک اندیشه و یک راه و یک روش و یک ایده هرگز بهترین و برترین و کارآمدترین و سودمند ترین نخواهد بود.
مرزهای دانایی آنقدر گسترده و بیکران است که نمیتوان داو آن داشت که میتوان کسی را یافت که بر همه چهار گوشه این مرز، فرمانروایی کرده و بر چکاد دانایی نشسته باشد.
در این میان، در عرصه هر پدیده اجتماعی بنیادهای ساختاری و اندیشگانی نهادها و مکانیزم های اجتماعی که برای تنظیم روابط عناصر اجتماعی با یکدیگر برساخته گردیده اند
فلسفه هایی در پس ذهن و اراده سازندگان این نهادها میتوان یافت که هدفی ویژه را پی میگیرند و روح مستقلی دارند که همه مناسبات و قوانین و مقرّرات پیرامون این نهادها اگر از فلسفه نهفته در گوهر آنها و از روح حاکم بر این فلسفه پیروی نکنند هرگز نمیتوانند در باروری و پویایی این نهاد ها نقش آفرین باشند.
گاهی تشخیص فلسفه ای که در پس ایجاد یک نهاد یا ساختار اجتماعی نهفته و روحی که بر سرشت چنین نهادهایی حکم و جاری است ، کار آسانی نیست و با برداشت ناروا از فلسفه و هدف و ماهیّت و موجودیّت و روح حاکم بر سپهر یک پدیده، میتوان تمام دستاوردهای پیشین را به نابودی سپرد و همه پدیده ها را به وارونه آنچه که فلسفه و هدف غایی آن پدیده بوده تبدیل کرد.
کار انسان اندیشمند و رسالت اجتماعی و اقتضأ دانایی و آگاهی، چنان است که در چنین مواردی، خطرها و خطاها را پیش بینی کرده ها و پرده از پیامدهای ناگوار برداشت های نادرست بردارد.
هماره آگاهان و دانایان دلسوز که بیشترین دغدغه های رسیدن به کمال مطلوب و شرایط ایده آل را دارند رنج بیشتری بر دوش میکشند و در معرض آسیب ها و مخاطرات بیشتری هستند اما براستی سزاواری شان این نیست.
هرگز هیچ ایراد و اشکال و ایرنگ و خطایی برطرف نمیشود
مگر آنکه شخص دانایی
بر این خطا و کاستی درنگی کرده
و بر آن خرده بگیرد
و پروای گفتن آنچه
درست و بهتر است را
داشته باشد.
جوامع و نهادهای پویا عموما در بسترهایی شکل میگیرند که اصل
«آزادی در بیان»
و مهمتر از آن
«آزادی پس ازبیان» که یک حق اساسی و بدیهی هر شهروند
یا یک عضو صنفی
در بالاترین استانداردهای ممکن
برای همگان به رسمیّت شناخته شود.
تتها درسایه ایمن ماندن و در پناه قانون ماندن است
که میتوان شهامت و بی پروایی را در بیان حقیقت و نقد آنچه مایه
تباهی هاست
بر جان و روح دانایان مسئول و کارشناسان و متخصصین و مصلحین اجتماعی یا صنفی که سودای اتوپیا (مدینه فاضله) در سردارند
و راه رستگاری میپیمایند
مستولی کرد
و «افکار عمومی»
به عنوان یک اهرم سازنده
و بازدارنده، در برابر هر آنچه که جوامع و نهادها را به سمت انفعال و سستی و فتور و رخوت و انحطاط و ناکارآمدی و مرگ میکشاند، پویایی و بالندگی را ارزانی شهروندان جامعه و اعضا صنفی در جوامع حرفه ای و تخصصی نمود.
بی تردید نقد یک مجموعه یا یک تصمیم یا یک پدیده بازدارنده و آسیب زننده و زیانبار
که به ناگزیر
آمیخته به مخالفت
با آنچه جاریست و بکار بسته میشود خواهد بود و نمیتوان صرف مخالفت با آنچه در جریان است را به صرف مخالفت به عنصر عناد یا دشمنی آمیخت و به انگ ها و ننگ ها آلود.
منتقد آن کسی است که پیش از هرچیز در پی رسیدن به کمال مطلوب و شایسته ترین نقطه های ممکن است که در گستره فضای انتقادی خویش دنبال میکند.
بنابراین در گام نخست منتقد دلبسته ترین و امیدوار ترین و دلسوزترین عضو گستره ای است که فضای آنرا به نقد نشسته است.
نقد هم هماره دیدن سیاهی ها و تباهی ها و ناتوانی ها و خطاها و اشتباهات نیست.
در یک نقد ایده آل، منتقد هماره تیزبینانه کلیت ساختار مورد نقد خویش را ارزیابی و وارسی نموده و با در نظر گرفتن و حتی گاهی بیان دستاوردها و حرکت های بالنده از هر آنچه که میتواتد بالندگی و پویایی را افزونتر کند پرده برمیدارد و همگان را به پیگیری مطالباتی که رستگاری را در پی خواهد داشتترغیب کرده و تصمیم سازان و
تصمیم گیران را
هر چه بیشتر، هشیار تر و بیدارتر میکنند.
بنا بر آنچه گفته شد
«نقد»
فی نفسه، پدیده ای سازنده و سودآور و مبارک است و منتقد نیز مانند سیستم ایمنی در کالبد جانداران، مداوما در جستجوی عوامل بیماری زا ،برای تقویت کارکرد اندام های گوناگون بوده و با تولید انواع آنتی باکتری ها و آنتی بادی ها و آنزیم ها و ترکیبات شفا بخش
در گستره کالبد میزبان
به هلاکت ویروس ها و باکتری ها و میکروب های زیانبار
که تندرستی پیکره ای را نشانه گرفته اند سرگرمند.
هر تصمیم ناروا و هر اقدام بازدارنده و زیانبار، از دیدگاه منتقد، ویروسی کشنده است که هر چه شتابان تر
باید برای نابودی اش شتافت
و از تولید و تکثیر آن در گستره پیکره کالبد موجودی که در آن به زیست سرگرم است، پیشگیری نماید
تا تندرستی به خطر نیفتاده
و بیماری و نزاری و مرگ و نیستی از جان و تن این کالبد دور گردد.
در چنین شرایطی و به ویژه در سپهر صنفی باید به نقطه ای از بلوغ فکری رسید که نه تنها منتقدین از انگ مخالفت و یا خدای ناکرده دشمنی و عناد برحذر بمانند بلکه منتقدین باید سرمایه های ارزشمند گستره صنفی در شمار آمده و قدر بینند و بر صدر نشینند چرا که نزدیک ترین و دوست ترین و دلسوزترین افراد به مجموعه، همین ها هستند که برای بهتر شدن و رستگاری سر از پا نمیشناسند و از بام تا شام در پی ساختن خانه خویش میکوشند و همه سرمایه عمر و وقت خود را در شرایطی که دیگران، صرف امور شخصی و خانواده و کسب و کارشان کرده اند، به خدمت بهبود اوضاع صنفی و گفتمان صنفی گرفته اند.
آیا سزاست که در برابر این دلسوزان
موضع خصمانه گرفت و یا نیش زبان آنها را که چون تلخی دارو، شفابخش و کارساز است را به دشمنی یا مخالفت تعبیر و تفسیر نمود؟
آنانکه در راه رسیدن به ایده آل ها میکوشند و «پروای نان و امان»
که گاهی با گفتن حقیقت ها
سخت با مخاطره رویارویای میشود ندارند و مناصب و مسندها
تنها آنگاه برایشان ارزنده و گواراست است که
خدمتی را ارزانی همگان کرده
و رسالتی انسانی و اجتماعی را
به بار نشانند
باید به سزاوار ترین گونه ممکن
ارج نهاده شوند
و از هر گزندی در امان بمانند.
در این مقال
وکلای دادگستری
در وادی نقد
از هر گروه اجتماعی و صنوف و واحدهای حرفه ای ممتاز و ویژه ترند.
رسالت حقوقدان
و به ویژه وکیل دادگستری
برای آرمان های حق جویی و حق خواهی اش در گسترش داد و نبرد با بیداد
بر پیمانی ناگسستنی با پروردگار
بنیاد دارد.
وکیل دادگستری
در یک نگاه ،نقد پیشه و نکته سنج است.
هر پدیده ای از نگاه وکیل
با ترازوی خرد و منطق و یا معیار و محک عقل سنجه میگردد و حتی قوانین نیز از مجرای عقل و خردورزی ارزیابی و تعبیر و تفسیر میگردد و با آنکه وکیل دادگستری پیمان میبندد که قوانین و نظامات را محترم بدارد اما این پیمان و سوگند یاد شده برای پاسداری بر سر این پیمان بر یک اسم رمز بنیادین استوار است و آن همانا «پاسداری از حق است» و «قوانین» «آنگاه ابزار مناسبی برای پاسداشت حق در شمار می آیند که بر مدار حق و عدالت جامه قانون بر تن کرده باشند» و اگر جز این باشد وکیل دادگستری باید برای براندازی قانون ناعادلانه و برقراری عدالت از راه وضع قانون مناسب از پای ننشیند.
تابو های ترس انگیز و دلهره آور
ستبر ترین سدی است که در برابر رشد اندیشه های سبز و جوانه های پویایی قامت برافراشته است تا خردمند و خرد ورزی را در پشت دیوار هراس
زندانی کند.
چشم ها را باید شست
جور دیگر باید دید.
منتقد را
باید ارج نهاد
و
بر صدر نشاند.
آینه چون عیب تو بنمود راست
خود شکن آئینه شکستن خطاست.
پیمان مجیبی
پنجشنبه چهارم دیماه ٩٩
زنجان.