عنوان: ساختار لوویس چیست و چطور در ۵ مرحله رسمش کنیم؟
متن:
ساختار لوویس نقشهای ساده از یک مولکول است. نشان میدهد اتمها با چه پیوندهایی به هم وصلاند و الکترونهای ناپیوندی کجا قرار دارند. اگر این روش را یاد بگیرید، پیشبینی شکل مولکول، قطبیت و واکنشپذیریاش خیلی راحتتر میشود.
مرحلهٔ ۱: شمردن الکترونهای ظرفیت
الکترونهای ظرفیت همهٔ اتمها را جمع کنید. برای آب (H₂O): دو اتم هیدروژن، هر کدام ۱ الکترون، و یک اتم اکسیژن با ۶ الکترون. جمع: ۸ الکترون.
مرحلهٔ ۲: انتخاب اتم مرکزی و کشیدن پیوندها
اتم مرکزی معمولاً اتمی است که الکترونگاتیوی کمتری دارد و هیدروژن هیچوقت مرکزی نیست. در آب، اکسیژن مرکز است: H–O–H. این دو پیوند ۴ الکترون مصرف میکنند.
مرحلهٔ ۳: گذاشتن الکترونهای باقیمانده
الکترونهای باقیمانده را بهصورت جفتهای ناپیوندی روی اتمهای اطراف بگذارید تا هشتایی شوند. در آب، اتمهای هیدروژن با همان یک پیوند به ۲ الکترون میرسند، پس ۴ الکترون باقیمانده روی اکسیژن مینشینند (دو جفت ناپیوندی).
مرحلهٔ ۴: بررسی قاعدهٔ هشتایی
اکسیژن دو پیوند (۴ الکترون) و دو جفت ناپیوندی (۴ الکترون) دارد، پس هشتایی است. ساختار کامل شد.
مرحلهٔ ۵: ساختن پیوند دوگانه یا سهگانه در صورت نیاز
اگر اتم مرکزی هشتایی نشد، یک جفت ناپیوندی از اتم کناری را به پیوند چندگانه تبدیل کنید. مثال CO₂: مجموع الکترونها ۱۶ است. کربن مرکزی است و دو اکسیژن کنارش هستند. بعد از پخش جفتها، کربن فقط ۴ الکترون دارد. با تبدیل جفتها به پیوند دوگانه، ساختار نهایی O=C=O میشود و همه هشتاییاند.
چک نهایی: بار formal
برای اطمینان از درستی ساختار، بار formal هر اتم را حساب کنید:
بار formal = الکترون ظرفیت − الکترونهای ناپیوندی − تعداد پیوندها
ساختاری بهتر است که بارهای formal آن به صفر نزدیکتر باشد.
استثناها
هیدروژن به ۲ الکترون قانع است.
بور و برخی اتمها میتوانند کمتر از هشت الکترون داشته باشند.
اتمهای دوره سوم به بعد (مثل S و P) گاهی بیشتر از هشت الکترون دارند.
بعضی مولکولها (مثل NO) الکترون تنها دارند.
برای تمرین، چند مولکول ساده مثل NH₃ و CH₄ را خودتان رسم کنید و بعد با ابزار رسم خودکار ساختار لوویس در شیمییار جواب را بررسی کنید.
اگر این مطلب برایتان مفید بود، در شیمییار ابزارهای دیگری مثل جدول تناوبی تعاملی و آزمایشگاه سهبعدی https://shimi-yar.ir/molecule-builder.htmlهم هست.