رانت اصطلاحی عاریتی است که از علم اقتصاد وارد اقتصاد سیاسی شده است و مفهوم آن برخورداری از منابع مالی یا قابل تبدیل به منابع مالی بدون اقدام به کار مولد میباشد . بر این اساس دایره شمول رانت آنگونه که در بادی امر بنظر میرسد محدود به فعالیتهای اندک و خاص نبوده و میتواند پوشش عملی بسیاری از رفتار های مفسدانه قرار بگیرد . رفتار هائی که مفهوم کار و اشتغال و کسب درآمد را توسعه می بخشد بدون آنکه نقش مثبت و سازنده در تولید یا تقویت اجزای آن داشته باشد. نشانه های از این رفتارها در عملکرد بسیاری از افراد پنهان است ، هر چند تلاشها بر این محور متمرکز باشد که دایره و دامنه آن را محدود جلوه دهند تا از افشای پشت پرده فعالیتها ، زوایای پنهان غیر اخلاقی و کثیفی که دارد ممانعت بعمل آید . گروههای رانت جو و رانتخوار تلاش میکنند تمرکز بر رانت را اغراق آمیز جلوه دهند تا ضمن پذیرش اصلِ آن و القای صداقت ، واقعیت آن را حقیر و ناچیز جلوه دهند در حالیکه همه رفتارها یشان بصورت هدفمند مدیریت میشود تا کلیت ماجرا با نامهای مختلف به کامشان باشد.
البته نفس رانت پدیده ی چند وجهی است و در همه کشورها و دولتها وجود دارد ، اما کم و کیف آن طیف های بسیار متنوعی را در برمیگیرد . آنچه در ارتباط دولتها و موضوع رانت اهمیت دارد تفاوت مواضع دولتها و تلاشهای مؤثر بر حجم و کیفیت این چالش مهم است . میزان ، عمق و کیفیت رانتهای موجود در جوامع نسبت مستقیم با صراحت قوانین ، صداقت عوامل انسانی ، مسئولیت پذیری نهاد ها ، پاسخگویی نهادهای نظارتی ، امکانات راستی آزمایی ، مطالبات روشنگرانه ، توان تولد و خلق افکار عمومی ، ایمنی از عواقب رفتار های افشاگرانه و دهها مورد دیگر دارد. جریان رانتخوار از فضای امنیتی ، پنهانکاری ، محرمانگیها ، تردید و ابهام و محدودیتها و خاص نگریها استقبال میکند . آزادیهای مشروع و جریان آزاد اطلاعات را بر نمیتابد ، از برابری فرصتها بیزاراست و برابری را جز بعنوان قانونی بر روی کاغذ تحمل نمیکند. بشدت به طبیعی بودن تفاوتها دلبسته است و آنها را نه تنها طبیعی ، بلکه ضروری حیات جوامع میپندارد و با پرورش پدیده آقازادگی و ژن خوب ، در مسیر توجیه جایگاه اجتماعی خود لیاقت ، شایستگی و استعداد و توانمندیها را منحصر و محدود در گروههای خاص در لایه های بالای اجتماع میداند . افکار و اندیشه های این گروهها و همه تلاشهایشان ارتباط نزدیک با تعریف پاره تو از نخبگی دارد . البته واقعیتهای جوامع بشری انطباق زیادی با ادعای این گروهها دارد ، اما قوت و وسعت واقعیتها ، حقیقی بودن آن را اثبات یا تقویت نمیکند . حقیقت این است که برخی با تکیه بر دلایلی که عمدتاً مقومِ جایگاه اجتماعی آنهاست از واقعیاتِ موجود نتایج منطقی استنباط یا استنتاج میکنند. غافل از اینکه داشتن جایگاه مسلط مجوز انشاء حقایق نیست و قواعد منطق اسیر قدرتِ کسی نمیشود . درعین حال این هم حقیقتی مستقل است که معیار قضاوت در ارتباط با کردار و رفتارهای انسان منحصر در منطق هم نیست . علی ایحال رانت محودود به زمینه ، افراد و موارد خاص نبوده و صرفا چند دلیل ساده ندارد و هر گونه تلاش برای محدود نشان دادن دامنه آن و کاستن از حساسیتها ، خود تلاشی است برای دامن زدن به رانت .
از این منظر رانت مفهومی مهم ، عمیق ، فراگیر ، با رفتارهای هدفمند و ابزارهای متنوع میباشد و مقصدی جذاب برای کسانی است که بدنبال تعمیقِ تحمیق ، استثمار و بویژه استحمار مردم هستند.https://t.me/oborassyasat
