...
شاید بیشتر از یکسال است که دولت آمریکا می کوشد تصمیم نامناسب ترامپ درخروج از برجام را باز سازی کند . تصمیمی که در سایه توهم توانمندی آمریکا برای به زانو در آوردن ایران بدون نیاز به اجماع سازی جهانی علیه ایران گرفته شد . ریئس جمهور وقت آمریکا تصور می کرد با بسیج اهرمهای مختلف قدرت می تواند ظرفیت های دیپلماتیک ایران را خنثی و با فشار های حداکثری سیاسی و اقتصادی توان عملیاتی ایران را در مقابله با خود به تحلیل برده و فروپاشی نظام را تسریع کند. اما آنچه در ادامه پافشاری های دولت آمریکا روشن شد دو واقعیت مهم بود . اول اینکه فهم دولت آمریکا و حتی بسیاری از متحدان و دشمنان آن از قدرت آمریکا انطباق چندانی با حقیقت قدرت آمریکا ندارد . آنچه اتفاق افتاد مؤید این حقیقت بود که آمریکا توان متقاعد سازی متحدان خود در مسیر اراده سیاسی خودرا ندارد و با بکار گیری همه مؤلفه های قدرت خود قادر نیست مثل گذشته های دور بحرانهای منطقه ای و بین المللی را مدیریت کند .
واقعیت مهم دیگر اینکه کشور های مختلف از جمله ایران از توانمندی دیپلماتیک و مدیریتی لازم برای فعال سازی ظرفیتهای داخلی و خارجی حتی در حوزه های نفوذ سنتی آمریکا برای مقابله با آن برخوردار هستند و دقیقا به این خاطر است که فرایند احیای برجام طولانی و به یک چالش اساسی تبدیل شده است . تجربه ای که آزمونی تلخ و سخت برای سیاستمداران آمریکاست ، زیرا صادق بودن فرضیه « پایان قرن آمریکای » را حکایت میکند !
اینکه آمریکا کشور قدرتمندی است فعلا محل مناقشه نیست ، اما اینکه این قدرت چقدر واقعی است جای بحث فراوان دارد ، قسمتی از این چالش در موضوع برجام و قسمت مهمترش در قصه خروج و تلاش برای بازگشت مجدد به آن برای جهانیان روشن شده است .
آمریکا از اینکه یک توافق جامع مشترک بین المللی بدون حضور او و در قالب مذاکرات ۱+۴ و ایران جریان دارد احساس بدی دارد و از اینکه ایران نمی پذیرد با آمریکا مذاکره کند احساسش ناخوشایندتر است و البته سیاستهای آزار دهنده بقیه اعضا که هر یک اهداف خاص خود را دنبال می کنند و شاید نقش مخرب در حصول توافق دارند این وضعیت را بدتر هم می کند . از این منظر شاید این رویداد هشداری باشد که آمریکا را متوجه هزینه مندی اقدامات عملی خود کند تا از رفتار های افراطی در آینده اجتناب ورزد ، اما آمریکا کشوری نیست که بخاطر این اشتباه استراتژیک تن به انفعال بدهد ، بلکه می کوشد از این تهدید فرصتی برای خود بسازد و این توانمندی را مدیون تعدد مؤلفه های قدرت خود میباشد .
گام اول این سیاست زمانی کلید خورد که دموکراتها در سایه کم کاریهای سیاسی و حقوقی دولت وقت ایران جای شاکی و متهم را عوض کردند و اعلام کردند درصورتی که ایران به برجام بازگردد ، دولت جدید آمریکا هم بازگشت به برجام را مورد بررسی قرار خواهد داد !!! در تعقیب همین سیاست است که دولت آمریکا با رویکرد رسانه ای و اقناع افکار عمومی تلاش دارد حجم عظیمی از اخبار متناقض و کم اهمیت را تولید کند تا چالشهای مورد نظر خود را بین تصمیم سازان و تصمیم گیران و همچنین بین مردم ایران برانگیزد . چالشی که دستور کارش فضا سازی در تعجیل برای تحصیل توافق در وین است . از یک طرف داوطلبانه از لغو برخی از تحریمها سخن می گوید و در ادامه به بی اهمیت بودن آنها اذعان می کند ، در ادامه راهبرد تکراری روی میز بودن همه گزینه از جمله گزینه نظامی را پر رنگ میکند ، در مواردی از در دسترس بودن توافق نهایی صحبت می کند ، و از سوی دیگر با امکان بسته شدن پنجره مذاکرات در صورت تعلل ایران ، ایران را تهدید می کند و از سوی دیگر برخی از رفتار های ایران را با عنوان رفتار های تحریم ساز بزرگنمایی می کند و در نهایت از تصویب تحریم برخی افراد و نهاد ها پرده برداریمی کند . همه این اقدامات بیش از یک هدف ندارند و آن تشدید نیاز ایران به هر توافقی با استخدام کلیه ابزار های یک جنگ روانی تمام عیار است . هدفی برای پوشش شکست سیاسی خود و جبران آن در بازگشت زیرکانه به برجام با هزینه ایران یا بدون هزینه و یا با کمترین هزینه ممکن .
سیاست های رسانه آمریکا در تمجید از سازش و تلاش برای توسعه و حفظ امنیت جهانی ، ایجاد ابهام با انتشار اخبار متناقض ، ایجاد فضای ارعاب و تهدید ،ضمن تنویر جایگاه و کارکرد مؤثر رسانه در نظام سلطه ، حکایت از این دارد که نظام اطلاع رسانی درست رسالت آن نیست . چنین سیاستی هم توهین به شعور مخاطب را در بطن و متن خود دارد و هم ضرورت شنونده عاقل بودن را در آشوبهای رسانه ای جهان دو چندان می کند . با علم به این رویکرد غربی است که مارکوزه مأموریت رسانه های اجتماعی در نظام سرمایه داری را کودن سازی اجتماعی ارزیابی می کند و ریئس جمهور اسبق آمریکا اعتراف می کند که در هر تهاجمی دستور کارش بیشتر از اینکه در پنناگون روشن شود به cnn وابسته است .
با این تفاسیر در تلاش آمریکا برای بازگشت به برجام تنها یک هدف غیر قابل انکار وجود دارد ، آمریکا بدنبال ایفای تعهدات خود در آن نیست ، بلکه به دنبال استفاده از ظرفیت فشار های دائمی است که برجام دارد ، چیزی که جان کری وزیر خارجه وقت آمریکا به آن اشاره داشت . بنابراین برجام و هزینه و زمان بازگشت به آن برای آمریکا بسیار مهمتر است ، زیرا آمریکا از ظرفیتهای پنهان برجام آگاه تر است و شاید خروج آمریکا از برجام فرصت مغتنمی برای واکاوی مجدد آن بوده باشد ، به این دلیل عقلانی که دولت وقت ایران در رسیدن به برجام با پرداخت هزینه های گزاف صرفنظر از مقابله با رقبای سیاسی در داخل صرفا بدنبال گشایش در اقتصاد و فروپاشاندن ساختار تحریمها بود در حالیکه طرفهای غربی و حتی سایر قدرتهای مهم با دریافت پاداش های عینی بدنبال رفع نگرانیهای خود و مهار کلیه مؤلفه های قدرت ایران در ارتباط آینده اش با جهان بودند .
با این ملاحظات هر چند انجام تعهدات عمل اخلاقی ارزشمندی است ، اما برجام عمدتا یک سند سیاسی است و غرب در جریان اجرای آن بی اخلاقی های بیشماری مرتکب شده است . بنابراین تصمیم سازان و تصمیم گیران ایرانی فقط در سایه یک واقع بینی متقن و به دور از تأثیر پذیری از فضا سازیهای سیاسی و رسانه ای و با پیش بینی سوء استفاده های احتمالی غربیها و دیگران از ظرفیتهای پنهان برجام و اندیشیدن درست به مهار بالقوه آنها و الزام غرب به پرداخت هزینه های عدم انجام تعهدات و اخذ تصمین های لازم برای جلوگیری از تکرار این اقدامات ، قادر به اثبات اراده خود برای صیانت از کشور و منافع ملی خواهند بود .
تجربه تاریخی برجام نشان داد گفتمان اعتماد به بیگانگان در روابط سیاسی آموزه منطقی و عقلانی نیست و نباید با ساده دلی و حس احترام و تعهد اخلاقی یک طرفه در انجام تعهدات سیاسی و عملی پیش قدم شد . اکنون گلو گاه مذاکراتی وین پیچ تاریخی مهمی است که یک خطای محاسباتی کوچک در آن میتواند فرصتهای مهمی از ایران بگیرد و چشم انداز قدرت و نفوذ آن را محدو د و دچار چالش های اساسی سازد . آنچه مسلم است این است که هیچ وقت بیگانگان اجازه نخواهند داد کمک های برجام نیاز های راهبردی ایران را پوشش مناسب بدهد ، اما به ابزار مهاری بنام برجام برای کنترل ایران بیشتر نییازمندند.گر چه رسیدن به توافق یک اصل است و افزایش هزینه های آن سیاست دشمن ، اما کاهش هزینه های آن هدف در دسترسی تری است که با درون نگری و تقویت تکیه به ظرفیتهای داخلی قابل تحقق است.