تحقیقات بازاریابی به زبان ساده یعنی فرایندی که در آن با جمع آوری داده یا اطلاعات تلاش میکنیم تا بازار و مشتریان را درک کنیم؛ این درک کردن یعنی کشف فرصتها، بررسی مشکلات، پیدا کردن راهحلهایی برای فروش بیشتر، ارزیابی کارهای بازاریابی در حال انجام و خلاصه تحقیق برای برای هر چیزی که به بهتر شدن بازاریابی کمک میکند.
خب این تعریف خشک و رسمی کمک زیادی به ما نمیکند! ما هنوز نمیدانیم در یک تحقیقات بازاریابی چه کارهایی انجام میدهند. پس اگر موافق هستید قدم به قدم با یک مثال واقعی پیش برویم تا ببینیم این تحقیقات بازاریابی چیست و چطور اجرا میشود؟
همین اول به شما بگویم هرچند این مقاله طولانی است اما بهتر است با حوصله بخوانید و سر سری از عناوین آن رد نشوید. ما علاوه بر این که میخواهیم دقیقاً تحقیقات بازاریابی را درک کنیم، میخواهیم راههای انجام آن در ابعاد کوچک و بزرگ را معرفی کنیم.
اول بیایید تکلیف را با خودمان روشن کنیم؛ ببینیم آیا «تحقیقات بازار» با «تحقیقات بازاریابی» تفاوتی دارند؟
مساله را تعریف کنید
مساله اصلی در یک پروژه درک و پیشبینی این است که مشتری حاضر است چه مقدار اضافه پرداخت کند تا در ازای خرید محصول، خدمات مورد نظر شما را دریافت کند؟
آیا پیشنهادهای ویژه شما، برای همه محصولات لحاظ میگردد؟
ارائه خدمات ویژه برای محصولات کاربردی، سود کافی نسبت به هزینه آن خواهد داشت؟
این مساله نسبتاً کلی را میتوان به چند سوال کوچکتر خرد کرد:
برنامهریزی برای تحقیقات بازار
قبل از هرچیزی باید برای تحقیقات خود برنامهریزی کنیم. یعنی به ترتیب به این سوالات جواب دهیم:
هرچه کسبوکار شما بزرگتر، مشتریان یا مخاطبان شما بیشتر و مساله شما اهمیت بیشتری داشته باشد، اهمیت جواب این سوالات هم بیشتر خواهد شد.
در هر پروژهای، میتوان از روشهای مصاحبه، گروه کانونی، پرسشنامه کاغذی و الکترونیکی و تلفنی و اجرای آزمایشی انتخاب نمود. این روشها را در ادامه توضیح میدهیم.
پروژه به یک کمیته تحقیقات سپرده و جامعه آماری تمام مشتریان مشخص میشود. در انتها هزینه این تحقیقات بررسی و بودجه آن به کمیته بازاریابی اختصاص داده میشود.
شرکتهایی هستند که کارشان فقط تحقیقات بازاریابی است. هر کسبوکاری میتواند مسائلی را که نیاز به تحقیق دارد را به این شرکتها بسپارد.
جمعآوری داده
ما برای تحقیقات بازاریابی به منابعی از دادهها نیاز داریم. این دادهها میتوانند کمی یا کیفی باشند. بعضی وقتها دادههایی که داریم کافی هستند ولی خیلی وقتها لازم است که داده جمع کنیم.
مثلاً اطلاعاتی که از نظرسنجیهای چند ماه قبل داریم، هنوز هم کاربردی و مفید هستند. اگر هم پرسشنامه جدیدی طراحی کردیم یعنی در حال جمعآوری دادههای دست اول هستیم.
دادههای کیفی هم مثل توصیفات و احساسات افراد درباره برند هستند. این اطلاعات را به راحتی نمیتوان تبدیل به اعداد و ارقام کرد. اما وقتی از مشتری بخواهیم رضایتش را درباره یک محصول با بله و خیر جواب دهد میتوانیم نسبت افراد راضی به ناراضی را حساب کنیم.
در کل برای جمع آوری داده در تحقیقات بازار راههای زیر وجود دارد:
مهمترین بخش تحقیقات بازاریابی تحلیل دادههایی است که جمع کردهایم.
شاید تا اینجای کار را هرکسی بتواند انجام دهد اما بخش مرحله تحلیل نیاز به تجربه، تخصص و دانش دارد. تمام دادهها به دست افراد تحلیلگر میرسد و آنها به کمک نرمافزارهایی مختلفی آنها را تبدیل به نتایج قابل درک و ملموس تبدیل میکنند.
مرحله تصمیمگیری بر عهده مدیران است. مدیران این نتایج را در بررسی میکنند و با در نظر گرفتن سایر فاکتورها موثر تصمیم میگیرند که پروژه را اجرا کنند یا کلاً بیخیالش شوند.
در مواردی هم امکان دارد که نتایج به اندازه کافی محکم و کافی نباشد و نیاز باشد برای اطمینان بیشتر تحقیقات ادامه پیدا کند.
ترجمه تحلیلها و دادهها به زبان ساده و قابل درک برای مدیران آخرین مرحله از تحقیقات بازار است. در این مرحله باید تحلیلها را در قالبهای مختلفی مثل نمودارها، جداول، پرسونا، دموگرافی و توضیحات تحلیلی به مدیران ارایه کنیم.
منبع : پرینت لند