
متاورس (Metaverse) یک جهان مجازی است که ما میتوانیم با استفاده از عینکهای مخصوص به نام عینک واقعیت مجازی شخصیت موردعلاقه خود را در آن بسازیم و با آواتار (تصویر مجازی و کاراکتری که از خود میسازیم)، درست مثل زندگی واقعی، در آنجا زندگی کنیم.
انسان از سالیان دور همیشه به دنبال بقا و زندگی جاودانه و بدون محدودیت بوده است. اگر نیک بنگریم تمام اختراعات و ابداعات بشر را میتوان با این ایده سازگار دانست. ایدهی سرمایهگذاری خرد و کلان اینبار در یک بستر بزرگتر به نام متاورس انجام میشود. بشر میخواهد فرادنیایی بسازد که در آن دیگر نگران محدودیتهای کالبد خاکیاش نباشد. کلمه “metaverse” یک دنیای دیجیتالی را توصیف میکند که مشابه یک دنیای واقعی کاملا تحقق یافته و فراتر از دنیایی است که در آن زندگی میکنیم. متاورس، این دنیای دیجیتالی، برای اولین بار توانسته است تناقض واقعیت و مجازی را با هم درآمیزد و ما را به فضایی مجازی اما واقعی ببرد. انسان هم با گذر زمان فعالیتهای واقعی خود را در فضای متاورس بازسازی میکند.
تصور کنید در خانهتان نشستهاید اما وعده شامتان را در پاریس میخورید و برای شرکت کردن در کنسرتی به کشوری آن سمت قاره میروید و همهی این چیزها را در حالتی سه بعدی تجربه میکنید و تجربهای که آن را میگذرانید، به شما اطمینان میدهد که این خواب و رویا نیست و واقعی است.
اولین بار نیل استفنسون (Neal Stephenson) در کتابی با نام اِسنو کرَش (Snow Crash) عبارت متاورس را به کار برد. این نویسنده در این کتاب برای اولین بار مفاهیمی مثل متاورس و آواتار (Avatar) را در قالب داستان نوشت. مفاهیمی که سالها بعد از آن با همین نام به دنیای دیجیتال راه پیدا کردند. این ماجرا به همین جا ختم نمیشود. مدتها بعد نویسنده کتاب بازیکن شماره یک آماده (Ready Player One) ، ارنست کلاین (Ernest Cline) به روایت زندگی انسانها در سال ۲۰۴۴ میپردازد. در این کتاب روایت شده انسانها میتوانند زندگی مشقتباری که در دنیای واقعی دارند را با زندگی در دنیای مجازی و دیجیتال ادامه دهند. نگاهی به همه این جریانات و در نهایت تغییر نام فیسبوک به متا همه نشاندهنده این است که از گذشته تاکنون برنامههای زیادی برای مقوله متاورس وجود داشته است.

این مفهوم نو و تازه، ویژگیهای خوبی دارد که با هم آن را بررسی میکنیم:
یکی از جنبههای اصلی متاورس، ایجاد آواتارهای دیجیتال برای بیان احساسات و عواطف به روشی غیرمتعارف است. این آواتارها میتوانند کپی دقیقی از ظاهر، شخصیت و فرهنگ ما باشند. گزینه سفارشیسازی آواتار به کاربران، ایده گیمیفیکیشن را القا میکند و منجر به تجربهای تعاملپذیر و فراگیر از شبکههای اجتماعی میشود.
فراتر از زیرساختهای سختافزاری مورد نیاز، پروژههای متاورس جهانهای مختلف را به هم متصل خواهد کرد. درست مانند اینترنت که امروزه تعداد نامحدودی وبسایتهای متصل به هم دارد. این بدین معناست که کاربران میتوانند به طور یکپارچه از یک دنیای metaverse به دنیای دیگر کوچ کنند.
تصور اینکه تمام تجربههای فیزیکی دنیای واقعی زیر سقف یک دنیای مجازی قرار میگیرند، کمی گیجکننده است. متاورس به ما کمک میکند تا در جهانی بینهایت حرکت کنیم. بهعنوان مثال، در فضای آموزشی، دانشآموزان به یک روم مجازی مشترک میپیوندند و از راه دور با یکدیگر تعامل دارند.
فراتر از آموزش، افراد میتوانند دور هم جمع شده و همه چیز را از ترن هوایی در یک شهربازی گرفته تا فرود روی ماه تجربه کنند.
طی چند دهه گذشته، تهدیدات سایبری یکی از بزرگترین چالشها برای شرکتها در سراسر جهان بوده است. جوامع مختلف آنلاین مانند اینترنت، همیشه نیاز به نظارت بر رفتار افراد خود دارند. بلاکچین بهعنوان یک فناوری انقلابی به کمک متاورس آمده و موجب ذخیره ایمن دادههای شخصی میشود.

نظریه واقعیت مجازی Virtual Reality از ترکیب دو واژه Virtual به معنای مجازی و Reality به معنای واقعیت به وجود آمده است. کلمه Virtual معنای نزدیک هم میدهد و Reality واقعیت چیزی است که ما در زندگی روزمره خود شاهد آن هستیم پس کلمه واقعیت مجازی از نگاه دیگری به معنی واقعیت نزدیک است؛ نوع خاصی از شبیهسازی واقعی. چیزی که به دنبالش متاورس را واقعیتر و امکانپذیرتر میکند.
حواس و تواناییهای ادراکی ما دادههایی را از سراسر جهان به ما میدهند. لامسه، چشایی، بویایی، بینایی و شنوایی پنج حسی هستند که ما در دوره ابتدایی زندگی با آن آشنا شدیم. زمانی که درباره محیط اطراف خود صحبت میکنیم، عملاً در حال به اشتراک گذاشتن احساسات و تجربیاتمان هستیم و این تجربیات واقعیت زندگی را شکل میدهد. در حالی که اگر شخص دیگری همانجا باشد ممکن است احساسات دیگری را تجربه کند. این امر همان چیزی است که ما به عنوان واقعیت مجازی تصور میکنیم.
واقعیت مجازی یک دنیای دیجیتال است که اشخاص با استفاده از عینکهای خاصی به آن وارد میشود و به تعامل میپردازند. افراد وارد این قلمرو مجازی میشوند و میتواند در آنجا امور را کنترل کنند یا کار خاصی انجام دهند و بدون استفاده از یکسری از گجتهای خاص مانند عینکهای VR نمیتوانید وارد دنیای واقیت مجازی شوید.
واقعیت مجازی در آینده نزدیک به یک بعد جایگزین در زندگی انسانها تبدیل میشود. متاورس مرحله بعدی تکامل واقعیت مجازی خواهد بود یعنی فراتر رفتن از مرزهای فیزیکی برای ایجاد دنیای دیجیتال جدید است.
متاورس زمینه کسب درآمد در حوزههای مختلفی را بهراحتی فراهم میکند. مثلا شما میتوانید با خرید زمین Metaverse در کوتاهمدت یا حداکثر میانمدت سود قابلتوجهی را به دست آورید. حتی میتوان با دلالی و اجاره ملک در این فضای مجازی هم درآمد خوبی به دست آورد. به علاوه میتوانید با مدیریت بخشهای مختلف متاورس مثل سالنهای برگزاری کنسرتهای مجازی نیز کسب درآمد کنید یا میتوانید با فروش سایر داراییهای دیجیتال خود و تبدیل رمز ارز حاصل از فروش آنها به ارز رایج، درآمد بالایی را به دست بیاورید.
در این حوزهها هم میتوانید فعالیت کنید:
فعالان عرصه مد میتوانند با طراحی لباسهای مجازی یا آیتمهای مجازی مورداستفاده برای سفارشیسازی ظاهر آواتارها در قالب مجموعه NFTها، درآمد خوبی به دست آورند.
پلتفرمهای آموزش مجازی و آنلاین میتوانند به بستر خوبی برای درآمدزایی تبدیل شوند چون هر فردی از فضای آموزشی شخصیسازیشده بر اساس نیازهای خود و همچنین امکان بالا بودن میزان تعامل در چنین فضایی، استقبال میکند و حاضر است برای بهرهمندی از آن هزینه کند.
توجه ویژه به تواناییهای بالقوه متاورس در حوزه تجارت، گردشگری مجازی و بازی نیز میتواند درآمد سرشاری را به ارمغان بیاورد زیرا هدستهای واقعیت مجازی و عینکهای واقعیت افزوده که استفاده از آنها برای کسب تجربه واقعی دنیای متاورس ضروری است، گجتهای گرانقیمتی محسوب میشوند و فروش آنها درآمد زیادی را به دنبال دارد.
اغلب افراد متخصص معتقدند انافتیها بهترین راهحل برای این موضوع به شمار میروند. ارزهای قابل معاوضه یا حتی انافتی ها ماهیت پیچیدهای دارند اما یکی از مهمترین خصوصیات آنها این است که روش مناسبی برای ثبت مالکیت یک کالای مجازی خاص محسوب به حساب میآیند.

ایجاد کالاهای مجازی و انتقال آنها در متاورس اهمیت بسیار زیادی دارد و بخش مهمی از متاورس را درگیر خود میکند. بنابراین انواع مختلف ارزهای غیر قابل معاوضه به صورت بالقوه میتوانند برای متاورس باشند. به بیان سادهتر چنانچه یک پیراهن مجازی در یکی از چند صد پلتفرم Metaverse بخرید، میتوانید آن را به صورت انافتی در بیاورید و از آن در سایر پلتفرمهای متاورس استفاده کنید.
بسیاری از طراحان اکنون در حال فروش آواتارهایی هستند که به انافتی تبدیل میشوند و گاهی اوقات هم این آواتارها را با مبالغ نجومی به فروش میرسانند چرا که معتقدند در آینده و در متاورس افراد به دنبال پیوستگی هویت خود هستند و ثابت بودن یک آواتار میتواند اهمیتی دوچندان داشته باشد.
متاورس از زمانی که فیسبوک نام خود را در سال ۲۰۲۱ به متا تغییر داد، سر زبانها افتاد و ناگهان هر شرکت کوچک و بزرگی میخواست سهمی در آینده اینترنت داشته باشد. این شرکتها، از مایکروسافت گرفته تا انویدیا و حتی پپسیکو، زمان و هزینه هنگفتی را برای ساخت محصولات و پلتفرمهای مبتنی بر واقعیت مجازی و افزوده صرف کردهاند چون عقیده دارند کاربران اینترنت در آینده نزدیک زمان زیادی را در دنیای مجازی سپری خواهند کرد.
درکنار شرکتهایی از جمله نایکی، والمارت، پپسیکو و آدیداس، شرکتهای بزرگ و مطرحی در حال سرمایهگذاریهای کلان در پروژههای متاورسی هستند که در ادامه با آنها آشنا خواهید شد.
هنگامی که فیسبوک نام خود را بهطرز زیرکانهای به «متا» (Meta) تغییر داد، به معروفترین شرکت متاورس دنیا تبدیل شد و توجه رسانهها و شرکتهای فناوری دیگر نیز بیش از پیش به مفهوم متاورس جلب شد.
تنها کمی پیش از تغییر نام به متا، فیسبوک از برنامههای خود برای سرمایهگذاری ۵۰ میلیون دلاری برای ساخت متاورس پرده برداشت؛ هرچند این برنامهها از مدتها قبل در جریان بود. برای مثال، متا در سال ۲۰۱۴ در واحد توسعه هدست واقعیت مجازی Oculus VR دو میلیارد دلار سرمایهگذاری کرد و چهار سال بعد از آن، مدیراجرایی این شرکت مدعی شد متاورس در دهه آینده متعلق به متا خواهد بود.
مارک زاکربرگ، بنیانگذار و مدیر عامل شرکت، اظهارات بسیاری در مورد رویکرد این شرکت نسبتبه توسعه متاورس مطرح کرده و پیشبینی کرده است که در کوتاهمدت، در برخی از پروژهها ضرر مالی خواهد داشت.
با وجود این زاکربرگ در ژوئن ۲۰۲۲ اظهار کرد که متا میخواهد حدود «یک میلیارد نفر» در متاورس حضور فعال داشته باشند. همچنین امسال، متا اولین فروشگاه هدست واقعیت مجازی خود را افتتاح کرد و در سپتامبر ۲۰۲۲، هدست واقعیت مجازی حرفهای و قدرتمند Meta Quest Pro را با قیمت ۱۴۹۹ دلار و پردازنده سریع Qualcomm Snapdragon XR+ روانه بازار کرد.
مایکروسافت از این جهت که برنامههایش برای توسعه متاورس بهجای بازی و سرگرمی، بر ایجاد محیطهای کاری متمرکز است، با سایر شرکتهای متاورس دیگر فرق دارد. اهالی مانتینویو با توسعه پلتفرم مش (Mesh) در برنامه تیمز (Microsoft Teams) قصد دارد دنیای دیجتال را به دنیای فیزیکی پیوند بزند. این پلتفرم مبتنیبر واقعیت ترکیبی است و ازطریق عینکهای واقعیت ترکیبی و هدستهای واقعیت مجازی، همکاری تیمی را تسهیل میکند.
ردموندیها با تصاحب پلتفرم واقعیت مجازی AltspaceVR در سال ۲۰۱۷ با هدف استفاده از مالکیت معنوی آن برای Mesh، نشان دادند که برنامههای متاورسی آنها از مدتها پیش در حال توسعه بوده است. از سوی دیگر، تصاحب ۶۸٫۷ میلیارد دلاری اکتیویژن بلیزارد در ژانویه ۲۰۲۲ نیز از نظر برخی، با هدف توسعه زیرساخت بازی برای پروژههای متاورسی دیگر مایکروسافت صورت گرفته است.

گوگل سابقه خوبی در پروژههای واقعیت مجازی ندارد. نام این شرکت با شکست مفتضحانه عینک Google Glass در سال ۲۰۱۴ گره خورده است؛ پروژهای که بهدلیل اشکالات فنی بسیار، نگرانیهای حریم شخصی، بازاریابی نادرست و نبود شفافیت لازم درمورد چرایی وجود آن، به یکی از بزرگترین پروژههای گوگل تبدیل شد.
بااینحال، این شکست بدان معنا نیست که گوگل دیگر سراغ پروژههای متاورسی یا ساخت عینک واقعیت مجازی دیگری نخواهد رفت. گوگل امسال اعلام کرد برای سرمایهگذاری در پروژههای متاورسی، شرکتی خصوصی بهارزش ۳۹٫۵ میلیارد دلار راهاندازه کرده است. فعلاً جزئیات این پروژهها در دست نیست؛ اما حتماً در حدواندازه هوش مصنوعی LaMDA که یکی از کارمندان گوگل مدعی بود به خودآگاهی رسیده، پرسروصدا خواهد بود.
ریو لباردیان، معاون واحد Omniverse و تکنولوژی شبیهسازی انویدیا زمانی گفته بود که این شرکت از همان ابتدا تصمیم داشته چیزی ورای یک شرکت تراشهسازی باشد و به این موضوع اشاره کرد که تا همین چند وقت پیش، بسیاری نمیتوانستند انویدیا را بهعنوان یک شرکت متاورسی متصور شوند.
بااینحال، انویدیا اخیراً از اولین زیرساخت-بهعنوان-سرویس خود بهنام NVIDIA Omniverse Cloud رونمایی کرد که قرار است مجموعهای از سرویسهای ابری را به توسعهدهندگان و هنرمندان برای ایجاد ایجاد و راهاندازی اپلیکیشنهای متاورسی ارائه دهد. درحالحاضر، شرکتهایی ازجمله Siemens، شرکت خودروسازی ریماک (RIMAC) از توابع گروه فولکس واگن، پپسیکو و آمازون از فناوری Omniverse انویدیا استفاده میکنند.
اپیکگیمز (Epic Games)، یکی از غولهای صنعت بازیهای ویدیویی را همه بهخاطر بازی فورتنایت میشناسند؛ یکی از محبوبترین بازیها که در عرض ۲۴ ساعت پس از عرضه، از مرز یک میلیون بازیکن عبور کرد. این شرکت در ماه آوریل امسال، ۲ میلیارد دلار سرمایه از سونی و کربی (Kirkbi)، شرکت مالک LEGO، دریافت کرد که ارزش شرکت را به ۳۱٫۵ میلیارد دلار رساند.
تیم سوئینی، مدیرعامل اپیکگیمز با اعلام اینکه شرکتش قصد دارد با بزرگترین شرکتهای متاورس رقابت کند، آن زمان گفت: «این سرمایهگذاری به ما در تسریع ساخت متاورس و ایجاد فضاهایی برای تفریح و سرگرمی گیمرها، خلق تجربیات خلاقانه بهوسیله برندها و انجمنهایی برای تولیدکنندگان محتوا کمک خواهد کرد.»
اپیکگیمز همچنین زیرساختی برای توسعه متاورس دراختیار دارد؛ یکی موتور بازی بهشدت محبوب Unreal Engine و دیگری MetaHumans، نرمافزار ساخت همزاد دیجیتالی (digital twin) که میتواند برای ایجاد آواتار در متاورس به کار رود.
شرکت انیموکا برندز (Animoca Brands) به اندازه شرکتهای دیگر این فهرست شناخته شده نیست؛ اما بینهایت در بحث متاورس مهم است. این شرکت مالک بازی سندباکس (The Sandbox) است که از ماینکرفت الهامگرفته و مبتنی بر بلاکچین است. در بازی سندباکس بازیکنان میتوانند نقشههای سرزمینهای مجازی را خریداری کنند و مالکیت آنها را بهدست بیاورند.
شرکت انیموکا برندز چندین پروژه بازی بلاکچینی دراختیار دارد و از چند شرکت متاورسی از جمله اسکای میویس (Sky Mavis)، سازندگان بازی Axie Infinity و بازی آنلاین چندنفره Yuga Labs موسوم به Otherside حمایت میکند. انیموکا برندز ژانویه ۲۰۲۱، ۳۵۸ میلیون دلار، جولای ۲۰۲۲، بیش از ۷۵ میلیون دلار و سپتامبر امسال ۱۱۰ میلیون دلار برای پروژهها و محصولات متاورسی موفق به جمع آوری سرمایه شد.
اگر میخواهید بدانید چه شد و متاورس چگونه پا به جهان گشود این عکسنوشته را با دقت ببینید:

متاورس میخواهد بهعنوان یک جهان موازی، اقتصاد دیجیتال و فیزیکی ما را به هم پیوند دهد. درنتیجه، شرکتهایی که این جهانهای موازی و اتمهای مجازی آنها را کنترل میکنند، از آنهایی که اقتصاد دیجیتال امروز را میگردانند، قدرتمندتر خواهند شد.
متاورس ممکن است مشکلات عصر دیجیتال امروز را حادتر کند؛ امنیت داده، اطلاعات گمراهکننده، قدرت پلتفرمها و سلامت روانی کاربران چند مثال ساده از این مشکلات است. به همین خاطر فلسفه، فرهنگ و اولویتهای شرکتهایی که قرار است در عصر متاورس قدرت را به دست بگیرند، تعیین خواهد کرد که آینده اینترنت قرار است از وضعیت کنونی بهتر شود یا بدتر.
از سوی دیگر، زندگی در دنیای واقعی هیچگاه به پای دنیای مجازی نخواهد رسید. اینکه میتوانیم بیرون برویم و از طبیعت لذت ببریم و هیچ شرکت چند میلیارد دلاری نتواند جلوی این کار را بگیرد، اهمیت زیادی دارد. تصور اینکه در متاورس، توانایی زندگیکردن ما به دست غولهای تکنولوژی تعریف و محدود شود، واقعاً ترسناک است.