
واژهی «کنترلگری» چه چیزی را در ذهن شما تداعی میکند؟ رئیس، دوست، شریک عاطفی، همکار یا خانوادهی کنترلگرتان؟ این بار تصمیم دارم به جای دیگران، انگشت اشاره را سمت خودم برگردانم و از خودِ کنترلگرم صحبت کنم.
خودِ کنترلگر بعد از یک روز کاریِ خوب که برمیگردم خانه و میخواهم استراحت کنم، یقهام را دودستی میچسبد و میگوید: «آسوده مباش که این شادکامی و رضایت خاطر دیری نخواهد پایید.» در یک کلام، خودِ کنترلگر آفریده شده تا غنیمِ لحظات سرشار از آرامش باشد. دستش در انتخاب موضوع آزاد است و هر لحظه یک ساز کوک میکند؛ تا آخر پای یک مسئله باقی نمیماند و از موضوعی به موضوع دیگر میپرد. وظیفهاش مشغولنگهداشتن ذهن است. به دستگاه پرتاپکنندهی توپ پینگپنگ میماند؛ هر دم یک مشکل جدید میتراشد که نمیشود راه حلی برایش متصور شد.
میتوان گفت کنترلگری نوع دیگری از بازیهای ذهنیست که افسار پاره کرده و به هیچ صراطی مستقیم نمیشود. نگرانساختن، بهانهجویی، گاردگرفتن نسبت به دیگران و ایجاد مشکل در روابط بین فردی از تخصصهای منحصربهفرد اوست.
هاکان منگوچ در کتاب بیستویک قانون مولانا گفته:
انسان سعی در کنترل هر چیزی که داشته باشد و از نتیجۀ هر چیزی که ترس و نگرانی داشته باشد و از آن فراری باشد، با انتخاب و تصمیمات خود بهنوعی آن را حفظ میکند و آن را به سمت خود میکشد. به روبرو شدن با آن موضوع «رسالت شخصی» میگویند. (بهنوعی رسالت شخصی مبارزه با ترسها و تردیدها است.)
شاید مهمترین رسالت شخصیام قبل از آبادکردن کرهی زمین و نیکی به دیگران، رویارویی با آن باشد؟ بهتر است این بار که ذهن کنترلگرم شروع کرد به ترساندن، خوب به او گوش کنم و حرفهایش را بشنوم:
«آن رفتارت اشتباه بود. کاش آنجا نمیرفتی. کاش آن حرف را نمیزدی. اتفاقی که الان افتاد حتما برنامهی فردا را بههم خواهد زد، پس چرا اصلا برایش تلاشی بکنم؟ باید حواسم باشد که فلانکس آن رفتار را تکرار نکند. نکند دوستم بیمار شود؟ نکند بهمانکس همه چیز را بههم بریزد؟ نکند الان که همه چیز روبهراه است فلانی اوقاتتلخی کند و حال همهمان را بگیرد؟»
هر بار که سؤالهای اینچنینی در ذهنم جاری شد، ذهن پرسشگرم را بهکار میاندازم و شروع میکنم به سؤالپرسیدن:
«چرا آن رفتارم اشتباه بود؟ چرا نباید آنجا میرفتم؟ منظورت از گفتنِ «نباید آن حرف را میزدم» چیست؟ چرا نباید آن حرف را میزدم؟ چرا من باید مراقب رفتار دیگران باشم و اصلا چه کسی گفته که سرنوشت لحظههای زندگی من را رفتار دیگران تعیین خواهد کرد؟ و... .»
پرسشگری عینک جدیدی به من خواهد بخشید که با آن بتوانم با دید دیگری همهچیز را بنگرم. بیشک عوضشدن نگرشم، سایهی خودکنترلگری را از سر افکارم کم میکند و مالکیت لحظههای زندگیام را دوباره به خودم میبخشد.