
همهی ما موقع خواندن کتاب این حالت را تجربه کردهایم؛ حس فرورفتن در خلسه و افتادن در گودالی که نه رنگ دارد نه بو. تازه همان زمانِ جز جگرزدهای که مدام رشتهها را پنبه میکند هم داخل این خلسه متوقف میشود. انگار که یکی پس کلمهمان را گرفته باشد و بیندازد داخل نیستی. زمان خلسه، بسته به توانایی و مدیریت تمرکزی که به هنگام خواندن داریم طول میکشد. بعد هم که به پایان رسید متوجه میشویم باید تمام این سطرهایی را که خوانده بودیم دندهعقب بگیریم و برگردیم به سطرهای قبلی. چون فکرمان طنابپیچ شده بود و توانایی تجزیه و تحلیل سطرهای خواندهشده را نداشتیم.
نبود تمرکز نه تنها در کتابخواندن بلکه در سایر امور روزمرهی زندگی نیز به ضرر ما تمام میشود. همهی ما از ارزشمندی تمرکز باخبریم اما آیا میدانیم که باید روی چه چیزی تمرکز کنیم؟ آیا با گفتن تمرکز فلان است و تمرکزکردن فلانتر، توانستهایم به نتیجهی قابل قبولی دست یابیم؟ یا خواندن مقالههایی که از ما میخواهند _برای موفقشدن_ تمرکزمان را بالا ببریم کمکی به ما کرده؟
ادوین کتمول در بخشی از کتاب شرکت خلاقیت نوشته:
این کتابها پر از جملاتی شبیه « جرأت شکستخوردن داشته باشید» یا «از دیگران پیروی کنید تا دیگران هم از شما پیروی کنند» یا «تمرکز، تمرکز، تمرکز» هستند؛ این عبارت آخر اتفاقا از آن توصیههایی است که نباید به آن گوش کنید. وقتی این عبارات را به دیگران میگویید همه به نشانهی تأیید سر تکان میدهند، انگار که حقیقت بزرگی را دریافتهاند، اما درواقع نمیدانند که از توجه به مسئلهی بزرگتر و مهمتری منحرف شدهاند: اینکه از کجا بدانیم تمرکزمان باید صرف چه چیزی شود. این توصیه هیچ ایدهای به شما نمیدهد یا کمکی نمیکند که بفهمید سوژهی تمرکز باید چه چیزی باشد یا انرژی خود را چطور باید صرف آن کنید. در نهایت به توصیهای بیمعنی تبدیل میشود. این شعارها بهعنوان نتیجهگیری یا نوعی خرد به مخاطب ارائه میشود، یا حداقل فکر میکنم اینطور است. اما هیچکدام از این جملات، کلید حل مشکل من نبود. من میخواستم بدانم باید از کجا شروع کنم و تمرکزم باید صرف چه چیزی شود.
جملهی کلیشهایِ «علم بهتر است یا ثروت» را درنظر بگیرید؛ میتوانید با ذکر مثالهایی ملموس از تجارب زندگی خودتان بگویید که چگونه پیِ علم برویم و درعین حال نیازهای مالی خود را مرتفع کنیم؟ آیا طبق تفکر رایج در جامعه علم برابر است با مدرکورزی و فروکردن آن در چشم اغیار و دوستان؟ اصلا چرا باید بین علم و ثروت، فقط یکی را انتخاب کنیم؟ نمیشود هردو را باهم داشت؟ بهنظرم برتری علم در انشاهایمان یک هدف داشت و بس؛ گرفتن نمرهی بیست و تحسینشدن از جانب معلم. همین طرز تفکر ملکهی ذهن ما شده و بیآنکه تغییری جدی در سبک زندگیمان بدهیم داد سخن سر میدهیم و از مزایای تمرکز حرف میزنیم.
نظر من را اگر بخواهید، دنیا عوض شده و معنای خیلی از چیزها را هم با خودش عوض کرده؛ بمباران شدن مغزمان با اطلاعات ضدونقیض را با کسب دانش یکی میدانیم و در کسری از ثانیه فایل جدیدی را به فایلهای باز قبلی میافزاییم. بعد که حسابی سرعت تفکر و تصمیمگیریمان پایین آمد ختم ذکر «تمرکز خیلی بهبه است» میگیریم و منتظر میشویم تا اوضاع بهتر شود اما آیا میدانیم که برای تمرکزکردن اول باید از کجا شروع کرد؟