چند وقت پیش داشتم متن های ویرگولم رو دوباره از اول میخوندم. من خیلی به دین فکر میکنم. در حال حاضر دین رو یک مسیر شخصی و عینک تفسیر دنیا میبینم. پس همه به نوعی به نظرم دین دار هستن .اما باز هم شک دارم. نمیگم مسیر شخصی برای خودت یافتن همیشه درسته. پیدا کردن مسیر شخصی خودت هزینه روانی بالایی رو می‌طلبه. و میخوام درباره دین داری و سفر دین داری خودم حرف بزنم و در نهایت بگم ربطش با هر نسل چیه و چرا دین آیینه ای هست که خودمون رو درش میبینیم. پس تغییر میکنه چون ما تغییر میکنیم. و یک حسی بهم میگه این دعوا ادیان های مختلف واقعا سطحیه یا حداقل این حسیه که من دارم.
وقتی 9 سالم بود شاید تا 17 سالگی خیلی خیلی مومن یا مسلمان بودم. زمانی که کلید ارامش رو دین و معنویت میدیدم نماز شب میخوندم. و سلامت روان بالایی هم داشتم. ( یا حداقل اینجوری فکر میکردم) از اینکه رویداد های دینی هستن که دور هم جمع میشیم و ادم هایی هستن که بهم حس یک اتحاد دوستانه رو میدن، لذت میبردم. امام موسی صدر میخوندم و یواش یواش از متن های سید مهدی شجاعی رسیدم به مولانا و عرفان دینی. ولی در نهایت هم، من همیشه سوالاتی می پرسیدم که نباید و هیچ وقت هم قانع نمیشدم. و جواب رو هم در دین پیدا نکردم. و فکر کنم مثل خیلی های دیگه رفتم سراغ روان شناسی.
یکم جلوتر متوجه خانواده و وطن پر التهابم شدم از هر دو دست کشیدم وتکذیب کردم و میکنم همچنان البته. که بخشی از هویتم هستن. خودم رو در روان شناسی و طرحواره درمانی غرق کردم بدون اینکه کاری انجام بدم.و افسرده و اگاه تر شدم. سعی میکردم با پیدا کردن یک جمله یا یک روایت بهبود پیدا کنم. که شکست خوردم و مشروط شدم.
یواش یواش به اهمیت محیط و سیستم دینامیک رو اوردم اینکه چه قدر محیط و سیستم دینامیک روی رفتار های ما اثر گذار.ه ونقطه عطفش هم این بود که من تو خونه پر التهاب نمیتونم درس بخونم. تلاش کردم خودم رو عوض کنم نشد.پس محیطم رو عوض میکنم. میرم کتابخونه تا درس بخونم.
درسم بهتر شد و پذیرفتم پاسخ تو تغییر محیطه. قطعا! خودم رو موجودی خالی از اراده تصور کردم که باید محیطش عوض بشه تا درست رفتار کنه. و به خدای اسپینوزا چنگ زدم و پذیرفتم انسان بی اراده است. خدا طبیعته. و ما طبق قوانین خدا رفتار میکنیم.و بهتره قوانین رو یادبگیریم بر طبق اون عمل کنیم. ( من نمیتونستم خودم رو عوض کنم تا بتونم تو خونه درس بخونم. ولی محیطم رو چرا)
یواش یواش با اهمیت ساخت شبکه های عصبی در مغزم با انجام دادنش پی بردم. (همون نوروپلاستیسیتی که همه ازش میگن)شاید چون درسم بهتر شد . شاید چون جلو خانواده ایستادم و دیدم قوی تر شدم و اونقدر هم معلول نیستم. شاید چون به خودم ایمان اوردم. نمیدونم چی شد اما راه حل رو در انجام دادن اون کار سخت دیدم. و کم کم فهمیدم، پذیرفتن اینکه کاملا بی اراده ایم از نظر روان و زندگی برای من شخصا خیلی غلطه. اما باید به محیط هم وزن زیادی بدم و برای بهتر شدن محیطم همواره تلاش کنم.
در این دوران برام اهمیت علم خیلی زیاد شد. علمی که محیط رو تغییر میده قوانین رو عوض میکنه. علم در اوج تواضع و فروتنی قوانین محیط رو یاد میگیره خم میشه و از خود قوانین طبیعت استفاده میکنه تا طبیعت رو( خدا رو )بکشه.اون تسلیم قوانین میشه تا ازشون استفاده کنه. ولی هیچ وقت اذعان نمیکنه بی اراده است یا نمیتونه قوانین رو عوض کنه.
ببخشید اما علم معجزه میکنه و کودک سرطانی رو درمان میکنه؟
اما خدا ؟ اممم :) بستگی داره.
اگه از اسپینوزا سیستم دینامیک و اهمیت محیط رو یاد گرفته باشم از علم فروتنی و تلاش برای دیدن محیط رو یادگرفتم. انگار ساکت میشینه و بدون اینکه نظر بده فقط میبینه و قوانین محیطش رو اروم یادداشت میکنه. تو اقتصاد هم خیلی این رو داریم شاید دعوا چپ و راست هم از همین جا میاد. اینکه بخواهیم اقتصاد رو دستوری جلو ببریم یا ساکت بشینیم و قوانینش رو یادداشت کنیم و از قوانین خودش استفاده کنیم. که من این دید رو در شناخت خودم اینجوری میبینمش که، به جای اینکه به صورت اخلاقی کسی رو سرزنش کنیم یا تشویق کنیم.فقط سیستمی که این صفت ها رو درش ساخته یاد بگیریم و ببینیم چی شده که اینجوری شده و با سیاست های درست رفتار ها رو عوض کنیم.
اما با اومدن هوش مصنوعی و قوی شدنش، دیگه اونقدر علم و تکنولوژی برام مقدس نشد. اون هم فرو ریخت دیگه اون احترام و اعتماد سابق رو بهش نداشتم.
ما چیزی رو ساخته بودیم که میتونه خیلی ترسناک باشه. که خیلی باهوشه. که از ما هم که سازندگانش هم هستیم باهوش تره. با اومدنش طبق صحبت های خیلی از اینده پژوه ها و دانشمند ها قوانین جدید دیگه صادق نیستن. خیلی چیزها معنا خودشون رو از دست دادن.
حالا من هر بار هوش مصنوعی کد تکلیفم رو میزنم وحشت زده با خودم میگم که آینده چی میشه که من باید چی کار کنم؟ که ایا واقعا در دنیایی که الگوریتم های هوش مصنوعی تلاش میکنه نقطه بهینه رو با گرادیان پیدا کنه میتونم به تابع تعریف این الگوریتم ها اعتماد کنم که هوش مصنوعی داره به بهترین شکل ممکن مینیمم یا ماکسیممش رو پیدا می کنه ؟
1.تو شبکه های اجتماعی که تابع تعریفش بیشتر معتاد کردن مخاطب هست ایا واقعا تابعمون رو درست تعریف کردیم؟
ایا این تابع باعث نمیشه من فقط کسانی با ایده ها و افکار خودم رو ببینم و تو جزیره خودم تنها و تنها تر بشم؟
شبکه های اجتماعی که اومده بودن ما رو به هم وصل کنن با این الگوریتم های پیشنهاد دهنده، ما رو رادیکال و رادیکال تر نمیکنن؟
توییتری که داره میتازونه و بیشتر داره انگار از نفرت تغذیه میشه تا هر چیز دیگه. کلا دعوا تو توییتر اینه که یا طرف منی یا اونی. و باید تو کمتر از 4 خط بگی طرف کی هستی و چرا؟ و این نفرت و دعواهایی که کامنت های بیشتری میگیرن؛ بیشتر هم دید میشن.
میدونی اشتباه برداشت نشه به نظرم هوش مصنوعی به ذات بد نیست. بد بودن هوش مصنوعی مثل اینه که بگی: "دیفرانسیل یا رگرسیون یا محاسبات عددی شروره." شایدم اشتباه می کنم شایدم هوش مصنوعی واقعا شروره و من نفهمیدم اگاهی یافته ولی تا اینجا درسمون که آگاهی نیافته :).
در واقع این ما هستیم. این ماییم که اگه نظر مخالفمون رو بشنویم اذیت میشیم و کمتر تو اون شبکه اجتماعی باقی میمونیم.
این ما هستیم که دوست داریم تیم تشکیل بدیم بپرسیم کی تو تیم ماست و از این قضاوت یک خطی مون لذت ببریم در واقع همون:
"خود شکن آیینه شکستن خطاست."
به این فکر میکنم که این شبکه های اجتماعی خیلی خیلی راحت میتونن خط فکری ما رو کم کم عوض کنن بدون اینکه بفهمیم. میتونن به راحتی جوامع رادیکالی تشکیل بدن که یا تو تیم a هستی یا تو تیم b. اینکه چه قدر همه ماmanipulative هستیم. و سیاستمدار ها به راحتی میتونن کاری کنن که ما به یک چیزی باور کنیم یا نکنیم. فکر کنم این هم تو جنگ فهمیدم وقتی همه چیز سانسور بود و من فقط از یک منبع خبر میخوندم و وحشت کردم که چه قدر داره نظراتم تغییر میکنه.
2.طبق گفته پدر هوش مصنوعی جفری هینتون، وقتی هنوز داشتن روی الگوریتم های اولیه کار میکردن. ارتش امریکا طی یک جلسه خواست که روی الگوریتم هایی کار کنن که روی چینش مین ها کار میکنه. اینکه چه طور بتونیم یک سری الگوریتم درست کنیم که بیاد مین ها رو جوری روی زمین قرار بده که بیشترین میزان تلفات رو داشته باشه. و در قدم دوم حتی با کم شدن میزان مین ها ،مین ها دوباره با مکان یابی بتونن بیشترین تلفات رو بگیرن.
3.بارها هم میبینم که ceo ها تلاش میکنن با کمتر کردن کارمند هاشون و جایگزینی با ای آی تا حد ممکن و اتوماسیون کامل بتونن بیشترین سود رو برای خودشون داشته باشن. و این باعث میشه بیشتر وحشت کنم که قراره اختلاف طبقاتی چه قدر زیاد باشه. من دارم کامپیوتر میخوام. من دارم اتوماتیک میکنم این شغل منه ولی اخر سر خود هم قربانی سیستمی میشم که توش کارمیکنم.
واقعیت اینه که هیچ پاسخ کلی برای این بخش ندارم. شاید برای خودم داشته باشم ولی برای جامعه نه. مطلقا هیچی. نمیدونم چی میشه. گاهی نگران میشم از این حجم از هوش و میدونم کاری هم نمیشه کرد مثل ایستادن در برابر طوفان میمونه هیچ شرکتی حاضر نیست که پیشرفت خودش رو برای ثانیه ای متوقف کنه.
فکر کنم هر دو یا سه شب یک بار دارم کابوس میبینم و از خودم میپرسم واقعا قراره چی بشه. و میدونم همین احساس باعث میشه نتونم درست فکر کنم.
فکر کنم ارایشگر بشم جدی میگم. حس میکنم خانم ها تلاش خواهند کرد با زیبایی طبقه اجتماعی شون رو بالاتر ببرن. اختلاف طبقاتی هم هر روز داره بیشتر میشه پس در نهایت این شغل راحت از بین نمیره قابل اتوماسیون سازی هم نیست اصلا.
ارایشگاه اموزش رنگ و هایلایت و اموزش فیشیال و این چیزها میشناختین بهم معرفی کنین همین پایین پست. جدی میگم اصلا و ابدا شوخی نمیکنم.
اما همه اینهایی که گفتم چه ربطی به دین داشت؟
خب این سفر هر مرحله، به مرحله بعد باعث شد که خداهام رو بکشم. بگم اینم که جواب نیست و بعدی و بعدی و انقدر رفتم جلو تا دوباره رسیدم به اول دایره شاید این بار متواضع تر و با خشم کمتر.
به نظر من ترس مسئله مهمیه. شاید اگر وحشت زده نبودم و نترسیده بودم. نیازی نمیدیدم که برگردم به اول دایره. برگردم به همون نقطه ای که
انسان سوگوار فرزند کشته شده اش تو طاعون بود. همسرش رو سر زایمان از دست میداد.
جنگ باعث میشد همه دهکده و قبیله اش نابود بشه و اگر دین نداشت روانش از هم می پاشید.
اگر من هم بودم زیر ضربات این همه وحشت و بی معنایی زانو خم میشد و دعا میکردم. و باور می کردم که اگر خوب باشم اون دنیایی وجود داره. همون طور که الان وحشت کردم داغون شدم. شاید نسل ما خدا رو پس زد چون اون رنج رو تا بن استخوان تحمل نکرد. ولی خب انسان در رنج آفریده شده و خوشبختی در کره زمین یک رویداد مقطعی هست.
معنویت به نظرم بیشتر نحوه دید ما به این دنیاست. چه طور تفسیر می کنیم. مغزمون گیره اش به چه چیزی جسبیده میتونه سلامت روان باشه میتونه علم باشه میتونه یک رابطه خوب باشه.
چیزی که هنر و نقاشی مون خیلی اوقات دور و برش میچرخه. چیزی که باهاش توجیه می کنیم و درک می کنیم و دغدغمون هست. مثال بزنم شما به نقاشی ها و ادبیات قبل رنسانس نگاه کنید بسیار رنگ و بوی دین رو میده. بیشتر حول دو گانه خوبی و بدی میچرخه. خیلی از نقاسی ها تم تاریخی دینی داشتن حتی موسیقی ها.
اما ادبیات ما فیلم های نقاشی های ما در حال حاضر شیفته شخصیت های خاکستری، پیچش های شخصیت و داستانی شده. ما از اون دو گانه خوبی و بدی گذر کردیم و بخش زیادی از فیلم ها و سریال هامون حول درک و دریافتمون از روان ادم ها می گرده. چیزی که انسان امروزی بعد از اینکه کمی از چنگال رنج رهایی پیدا کرد تلاش کرد پیچیده تر ببینه. و سیستم رو درک کنه.
اما فکر می کنم با همین دید بتونیم دین و ادبیات نسل بعدی مون رو حدس بزنیم :
ادبیات نسل بعد به نظرم حول ای آی، تعریف دوباره ارزش های از دست رفتمون، سریال و فیلم هایی با تم زنده موندن و نجات یافتن، باشه. چون این چیزی هست که خیلی بهش فکر می کنیم. هممون.
ادیان سابق که میتونستن همه چیز رو با دوگانه انگاری توجیه کنن الان دیگه شاید برای انسان امروزی جواب ندن و دین آینده شاید ترکیبی از علم روان شناسی ریاضیات و فیزیک و علم و معنویت پروتستاتی و هوش مصنوعی محاسبه گر باشه.
اما همه اینها مهمه که بفهمیم چه قدر گذشته مون روی فکر الانمون تاثیر میذاره و خواه ناخواه دین و عینک جدیدمون برگرفته از چیزیه که هر روز باهاش دست و پنجه نرم می کنیم.
این باعث شد دین رو بیشتر شبیه به یک آیینه ببینم که آدم ها خودشون و مشکلاتشون رو توش می بینن. مهم نیست چه دینی داری اگه زمانی به دنیا اومده باشی که زن رو تو خونه حبس می کردن و این نشونه مردونگی بود آیات قرآن /انجیل رو اون جوری که هست تفسیر می کنی و اگر دوره فمنیست و احترام به حقوق برابر زنان بود روی یک آیه دیگه فوکوس می کنی ریشه شناسی در میاری و تلاش می کنی توجیه کنی و من همیشه با اینکه فکر خودم رو با یک نفر ثالثی توجیه کنم موافق نبودم.
ولی فکر می کنم دین دار واقعی کسی هست که با وجدان پاکش می گرده و می گرده. پر تلاشه و متواضعه. تلاش می کنه جنبه های محتلف رو ببینه و گوش بده. برای حیات و جون آدم ها ارزش قائله و حرص و طمع الکی نداره. و به مرگ آگاهه.
این اصل دینه. این تواضع کوشش و خرد مداوم به نظر من تعریفیه که در هر دینداری و برای هر دوره ای معنا داره.
و به خاطر همین گاهی به نزاع ها بین ادیان نگاه می کنم و به نظرم یکسری نزاع ها سطحی هستند. اینجوریم که آخرش اونجوری که هستین آیات رو /ادبیات رو تفسیر می کنید چه اهمیتی داره که چه دینی دارید وقتی خودتون رو تو آیینه توجیه می کنید؟
