
بعضی چیز هارو انسان باید خودش تجربه کنه تا به درست بودنش پی ببره...و این تجربه کردن هم فقط از طریق زندگی کردن و اشتباه کردن نیست...میتونه از طریق مطالعه کردن و تفکر کردن هم باشه...
بدون این که مقدمه رو طولانی کنم میخوام درباره کتابی حرف بزنم که اگه جای مسئولین آموزشی بودم، در محتوای کتب درسی قرارش میدادم...برای آشنایی دانش آموزها با تاریخ معاصر...
کتاب چهل تدبیر...حکایت بحران هایی هست که برای نظام جمهوری اسلامی پیش اومده و با درایت رهبری انقلاب و مردم حل شده...
بحران هایی که هر کدومش اگه برای یک کشوری پیش میومد،قطعا نظام سیاسیش سقوط میکرد...
از استعفای دولت موقت بابت تسخیر سفارت آمریکا گرفته تا کودتای دقیق و برنامه ریزی شده ی نوژه و انفجاری هفت تیری که بهترین و نخبه ترین نیروهای حکومت رو به شهادت رسوند تا فتنه ۸۸ و....
حالا چرا گفتم این کتاب مهمه؟!
چون نوجوونی که این کتاب رو بخونه و بفهمه یه زمانی در این کشور رییس شورای عالی امنیت ملیش جاسوس بوده و رئیس جمهورش در بهترین حالت به صورت غیر عمدی ستون پنجم دشمن بوده و روز ها تظاهرات چند هزار نفره مسلحانه علیه نظام صورت میگرفته و آخرش هم بقای نظام تضمین شده،هیچ وقت با حرف دو تا تحلیلگر خارجکی جوگیر نمیشه که با دوتا کوکتل مولوتوف و سه تا شعار نویسی بخواد انقلاب کنه!
مشکل نظام آموزشی ما اینه که حجم زیادی از اطلاعات رو به دانش آموز ها میدیم ولی بدون تحلیل...
ازین قضیه بگذریم چون غر زدن فایده نداره و اگه فایده داشت الان ایران توسعه یافته ترین کشور جهان بود..
میخوام در این پست چهار بحران کمتر شنیده شده رو براتون مطرح کنم و به صورت خلاصه توضیحش بدم...
بحران اول:استعفای دولت موقت!
اول باید کلا فلسفه دولت موقت رو توضیح بدم...ببین فکر کنین شما حکومت الف رو براندازی میکنین تا حکومت پ رو تشکیل بدین...
خب تشکیل شدن حکومت خودتون نیاز به زمان زیادی داره...چون هنوز نه انتخابات برگزار شده و نه قانونی رو تصویب کردین...برای این که کشور دچار هرج و مرج نشه چکار میکنین؟!
به صورت موقت یک حکومت ب تشکیل میدین تا اداره کشور رو به دست بگیره...
امام خمینی هم بعد از سقوط رژیم شاه،دولت موقت رو تشکیل داد و بهش مأموریت داد که اداره کشور رو به دست بگیره و انتخابات رو برگزار کنه.
رییس دولت موقت هم بازرگان شد.
ایشون فردی مذهبی بود ولی در عین مذهبی بودن کلا تو فاز لیبرالیسم و دموکراسی خواهی بود.
با اقدامات انقلابی هم مخالف بود و پس زمینه ذهنیش این بود که همین که شاه رفته کافیه و دیگه نباید سران حکومت پهلوی رو اعدام کرد یا اقدامات زیربنایی زیادی رو انجام داد.
جالبه که بدونین در زمان دولت موقت هنوز ازتمبر ها و سربرگ های رژیم شاهنشاهی استفاده می شد و تا زمانی که امام خمینی واکنش قاطع نداد،این جریان هنوز برقرار بود.
دولت موقت کلا اعتقادشون بر این بود که نمیشه تمام قوانین اسلامی رو در جامعه اجرا کرد و زیاد به تشکیل حکومت اسلامی خوش بین نبودن.بازرگان هم با نهادهای انقلابی مثل سپاه اصلا رابطه خوبی نداشت و میگفت که در کارها دخالت میکنن.ازون طرف هم نهاد های انقلابی میگفتن که تو خیلی شل و ول هستی و نمیتونی کشور رو اداره کنی و با تجزیه طلب ها برخورد کنی و ما مجبوریم که دامنه اختیارات زیادی داشته باشیم و....
بازرگان هم کلا دست به استعفاش خیلی خوب بود.
هی استعفا می داد و پشیمون می شد.
تا این که وقوع یه اتفاق باعث شد بزنه سیم آخر و دیگه واگعی استعفا بده!
اون اتفاق هم تسخیر سفارت آمریکا توسط دانشجویان بود.
ایشون هم که کلا تزش این بود که با آمریکا میشه مذاکره کرد و با حرف زدن اختلافات رو حل کرد،ازین جریان به شدت فشاری شد و در نامه ای به امام خمینی استعفا کرد.
امام خمینی هم ضمن تقدیر از زحماتش استعفاش رو قبول کرد.
البته امام خمینی چند وقت بعد در سخنرانی گفت که کاش یه فرد جوون تر و انقلابی تر رو انتخاب میکردیم برای ریاست.
بحران دوم:کودتای نوژه
اول باید تعریف کودتارو بهتون بگم.به طور ساده کودتا یعنی نظامی های یک حکومت علیه همون حکومت اقداماتی انجام بدن تا براندازیش کنن.
قبل از این که جریان این کودتارو توضیح بدم باید بگم که این کودتا از لحاظ حجم تسلیحات و برنامه ریزی یکی از بزرگترین کودتاهای تاریخ بود و حتی اعلامیه های پیروزیش هم آماده بود.با یکی از مراجع تقلید هم صحبت کرده بودن تا بعد از موفقیت آمیز بودن کودتا،رهبری رو دست بگیره و در رادیو سخنرانی کنه!
بهش میگن کودتای نوژه چون از پایگاه نوژه در همدان قرار بود آغاز باشه.چون میخواستن شهری رو انتخاب کنن که به تهران نزدیک باشه و پایگاهش کمی از شهر فاصله داشته باشه.سران کودتا با بیشتر سرباز ها و خلبان هایی که در این پایگاه بودن رابطه خوبی داشتن و میتونستن اون هارو به راحتی جذب کنن.
قرار بود بعد از تصرف این پایگاه،بلافاصله چند f5 از پایگاه بلند شن و مراکزی رو در تهران بمباران کنن.مثل دفتر نخست وزیری و بیت امام خمینی و پادگان های سپاه و...
ایده اولیه هم این بود که وقتی تهران رو فتح کنن،میتونن سایر شهر هارو هم بگیرن.
از بختیار،آخرین نخست وزیر محمدرضا شاه و سازمان سیابه عنوان طراحان کودتا یاد میشه و حتی برخی منابع میگن که عربستان چک ده میلیون دلاری به سران کودتا داد تا با موفقیت انجامش بدن(هرچند پشت پرده این کودتا هیچ وقت به صورت قطعی معلوم نشد و روایت های متناقضی وجود
داره)
نکته جالب اینه که این کودتا فقط منحصر به عملیات هوایی نبود.
قرار بود بعد از بمباران پادگان های سپاه،نیروی زمینی کودتا هم وارد بشه و حکومت نظامی ایجاد کنه و صداسیما رو فتح کنه...
یعنی کاملا همه چیز برنامه ریزی شده بود...ولی یه چیزی برنامه ریزی نشده بود و اون هم این بود که علاقه به امام و انقلاب در خون این مردم نفوذ کرده بود.یکی از سران کودتا وقتی میخواست اعضارو جذب کنه قبلش میگفت تو باید آمادگی اینو داشته باشی که پنج میلیون نفر رو بکشی(میخواست ببینه از لحاظ روان شناختی طرف چقدر پایبند به هدف هست)
وقتی یکی از اعضای کودتا اینو شنید خیلی بهم ریخت ولی اصلا به روی خودش نیاورد در جلسه...
وقتی رفت خونه مادر و برادرش از ظاهرش فهمیدن اتفاقی افتاده...از زیر زبونش کشیدن و اون سربازه گفت که قراره کودتا بشه و امام خمینی رو ترور کنن و تهران فتح بشه...
وقتی خانوادش اینو گفتن تحت فشارش قرار دادن تا قضیه رو لو بده...
این افسر هم از طریق واسطه هایی،به سختی تونست با ایت الله خامنه ای که اون موقع رییس جمهور بود دیدار کنه...
جالبه بدونین که وقتی خبر کودتا رو به امام خمینی رسوندن و ازش خواستن که در پناهگاه بره،گفت که من همینجا جام راحته و دراین ملت نمیشه کودتا کرد!
(یاد رهبر شهید افتادم که تا لحظه آخر در محل کارش بود)
سرانجام سپاه تونست با اقدامات پیشگیرانه ای کودتارو خنثی کنه و پایگاه نوژه رو تصرف کنه...نکته جالبی که این ماجرا داره اینه که بعضی وقت ها چیزهای خیلی کوچیک،مسیر تاریخ رو عوض میکنن...مثلا اگه اون سرباز
موقع برگشتنش به خونه تنها بود و مادر و برادرش ازش حرف نمی کشیدن،قطعا مسیر تاریخ عوض می شد!
بحران سوم:ماجرای مک فارلین
وقتی ما توی جنگ پیروز میشدیم و عملیاتهامون یکی پس از دیگری موفق بود، سال ۶۴ وارد خاک عراق شدیم و فاو رو گرفتیم و از اروند عبور کردیم. آمریکا احساس کرد عراق ممکنه سقوط کنه. برای همین دو تا بازی رو شروع کرد.
بازی اول این بود که به جریانهایی داخل ایران نزدیک بشه. گفتن ایران به سلاح نیاز داره، ما سلاح آمریکایی میدیم و در مقابل، ایران فشار بیاره تا چند تا گروگان آمریکایی که دست حزبالله لبنان بودن آزاد بشن. یعنی میخواستن با بدنهای که خودشون در ایران «معتدل» یا «میانهرو» میدونستن ارتباط بگیرن.
در همین چارچوب، مذاکراتی شکل گرفت و در سال ۱۳۶۵ یک گروه آمریکایی وارد ایران شد. بعضی از افراد آمریکایی بودن و افرادی از اسرائیل هم در این ماجرا حضور داشتن. مقامات عالیرتبه اسرائیلی هم همراه این هیئت وارد ایران شدن.
امام اجازه نداد مقامات عالیرتبه جمهوری اسلامی با اونها مذاکره کنن و بهجاش افرادی از مجلس برای مذاکره رفتن. چند روز نشست و برخاست انجام شد. هیئت آمریکایی هم کیک و کلید آورده بود که نماد باز شدن درهای رابطه بود.
حدود پانصد موشک تاو هم آورده بودن؛ موشکهای ضدزرهی که برای ارتش ایران کاربرد داشت. اما بخشی از این موشکها از اسرائیل تهیه شده بود و مهر و آرم انبارهای اسرائیل روی اونها بود. حتی گفته میشد تاریخ مصرف بعضی از اونها گذشته بود و باید منهدم میشدن.
وقتی این اتفاق افتاد، امام عصبانی شد و اجازه نداد اون هیئت بهعنوان دیپلمات شناخته بشه و گفت مهمان عادی هستن. در نهایت هم از ایران رفتن.
بعد از این ماجرا، آمریکا اعلام کرد که ایران از اسرائیل سلاح خریده و با اسرائیل رابطه داره. این مسئله باعث شد در کشورهای عربی تبلیغات گستردهای علیه ایران شکل بگیره. سالها این ادعا مطرح شد که ایران با اسرائیل علیه کشورهای عربی ارتباط داشته و همین موضوع به روابط ایران با کشورهای عربی ضربه زد.امام خمینی هم وقتی متوجه این ماجرا شد، اجازه نداد این قضیه تبدیل بشه به یک بحران داخلی و تصفیهحساب سیاسی. نگذاشت هر کسی از این ماجرا برای زدن رقیب خودش استفاده کنه و کشور وارد یک درگیری داخلی بشه. با وجود اینکه افراد و جریانهای مختلفی در این پرونده مطرح بودن، مسئله رو طوری مدیریت کرد که اصل نظام درگیر یک جنگ داخلی سیاسی نشه. یعنی هم با اصل ماجرا برخورد شد، هم اجازه داده نشد این قضیه تبدیل به یک فرصت برای تسویهحسابهای جناحی و فروپاشی انسجام داخلی بشه.
بحران چهارم:سقوط یک جانشین!
آیتالله حسینعلی منتظری از شاگردان برجسته امام خمینی و از چهرههای شناختهشده مبارزه بود. سال ۱۳۶۴ هم مجلس خبرگان ایشون رو به عنوان قائممقام رهبری انتخاب کرد. یعنی جایگاه خیلی مهمی پیدا کرده بود و قرار بود بعد از امام، رهبری نظام به ایشون سپرده بشه. اما از همینجا کمکم یه مسئلهای شکل گرفت که بعدها تبدیل شد به یکی از مهمترین اختلافات سیاسی اون سالها؛ مسئله مهدی هاشمی و نفوذش در بیت آقای منتظری.
مهدی هاشمی از طریق برادرش، هادی هاشمی، به آقای منتظری نزدیک بود. هادی هاشمی داماد آقای منتظری و مسئول دفترش بود و همین ارتباط خانوادگی باعث شده بود مهدی هاشمی هم دسترسی و نفوذ زیادی در اون مجموعه پیدا کنه. کمکم این نفوذ فقط یه رابطه خانوادگی نبود و به مسائل سیاسی و تصمیمگیریها هم کشیده شد.
امام خمینی قبل از این ماجرا هم نسبت به نفوذ بعضی افراد در اطراف مسئولان هشدار داده بود. مثلاً در تیرماه ۱۳۶۲ در پیامشون به مجلس خبرگان درباره همین خطرها صحبت کرده بودند. بعدها هم در اسفند ۱۳۶۷، در پیام به روحانیون، دوباره تأکید کردند که نباید برای جلب رضایت بعضی جریانها از اصول نظام کوتاه اومد. اما اختلاف بین آقای منتظری و امام کمکم بیشتر شد.
حالا مهدی هاشمی خودش فقط یه فرد عادی نبود. پروندهای که بعدها دربارهاش مطرح شد، مربوط به فعالیتهای مختلف و اقدامات خشونتآمیز قبل و بعد از انقلاب بود. گفته شد که این گروه در جاهایی سلاح و مهمات جمع کرده، کارهایی خارج از چارچوب نهادهای رسمی انجام داده و در بعضی موارد هم درگیر قتل و عملیات مسلحانه بوده.
ریشه این ماجرا حتی به قبل از انقلاب برمیگشت. یکی از مهمترین پروندههایی که به این گروه نسبت داده شد، قتل آیتالله شمسآبادی بود. علاوه بر اون، پروندههایی مثل قتل جهان سلطان آقایی و رمضان مهدیزاده هم مطرح شد. بعد از انقلاب هم پرونده متوقف نشد و قتل افرادی مثل شیخ قنبرعلی صفرزاده، سید ابوالحسن موسوی شمسآبادی، مهندس بحرینیان و عباسقلی حشمت و دو فرزندش در این پرونده مطرح شد.
بعد از اینکه این پروندهها بیشتر روشن شد، مهدی هاشمی دستگیر شد. اینجا دیگه اختلاف آقای منتظری با مسئولان نظام وارد مرحله جدیتری شد. آقای منتظری به بازداشت مهدی هاشمی اعتراض کرد و حتی ملاقاتهای خودش رو لغو کرد. در نامهای هم به امام نوشت: «حالا که همه مشکلات کشور از جنگ و گرانی حل شده، فقط مشکل سید مهدی هاشمی باقی مانده!»
اما امام کوتاه نیومد و تأکید کرد که پرونده باید رسیدگی بشه. در جریان بازجوییها هم مهدی هاشمی درباره فعالیتهای خودش و ارتباطش با دفتر آقای منتظری مطالبی رو مطرح کرد. یکی از ادعاهای مطرحشده این بود که از اعتماد آقای منتظری استفاده کرده و با منتقل کردن اطلاعات و تحلیلهای خاص، نسبت به مسئولان کشور و حتی خود امام در او بدبینی ایجاد کرده.
یعنی مسئله کمکم از خود مهدی هاشمی فراتر رفت. بحث این نبود که فقط یه نفر چه کارهایی کرده. بحث این بود که یه جریان چطور میتونه به یک مقام خیلی بلندپایه نزدیک بشه، اطلاعات و تحلیلهای خودش رو به اون منتقل کنه و بعد همون نگاهها از طرف اون مقام در نامهها و سخنرانیها مطرح بشه.
یکی از انتقادهایی که در این ماجرا درباره آقای منتظری مطرح شد، همین تأثیرپذیری زیاد از اطرافیان بود. یعنی گفته میشد ایشون بعضی تحلیلهایی رو که از اطرافیانش میشنوه، بدون اینکه مستقلاً بررسی کنه میپذیره و بعد بر اساس همون تحلیلها موضع میگیره. امام خمینی هم در نامه ۶ فروردین ۱۳۶۸ به همین مسئله اشاره کردند و درباره آینده نظام هشدار دادند.
از اینجا به بعد، دیگه ماجرا فقط مهدی هاشمی نبود. اختلافها گستردهتر شده بود. اختلاف بر سر این بود که چه کسانی در اطراف قائممقام رهبری نفوذ دارن، چه اطلاعاتی به ایشون منتقل میشه و اصلاً نگاه ایشون به مسئولان و آینده نظام چطوره.
در نهایت این اختلافها به جایی رسید که امام خمینی در ۶ فروردین ۱۳۶۸ نامه معروف خودشون رو به آقای منتظری نوشتند و اعلام کردند که ادامه این وضعیت به مصلحت نظام نیست و ایشون دیگه نمیتونه قائممقام رهبری بمونه.
از طرف دیگه، پرونده مهدی هاشمی هم مسیر قضایی خودش رو طی کرد. بعد از تکمیل تحقیقات، دادستان دادسرای ویژه روحانیت در کیفرخواست، با استناد به مواردی مثل قتلها، سرقت مهمات و اقدامات انجامشده علیه نظام، برای مهدی هاشمی عنوان «محارب و مفسد فیالارض» رو مطرح کرد و اشد مجازات رو خواست.
یعنی در نهایت دو اتفاق به هم گره خورد. از یه طرف، پرونده قضایی مهدی هاشمی دنبال شد و از طرف دیگه، اختلاف سیاسی امام و آقای منتظری به نقطهای رسید که دیگه قابل ادامه نبود. برای همین، این ماجرا فقط به محاکمه یک نفر ختم نشد و در نهایت به کنار رفتن آقای منتظری از قائممقامی رهبری در فروردین ۱۳۶۸ انجامید.