یکی از ویژگی های بسیاری از افرادی که وارد بحث ها، به ویژه بحث های سیاسی، می شوند این است که پیشاپیش همه حق را به خود می دهند و باور می کنند فقط نظر خودشان درست است و مخالفانشان همه اشتباه می کنند. ویژگی دیگر این دسته افراد آن است که در مواجهه با آرای مخالف رای خودشان خیلی زود عصبی می شوند و ممکن است در میان بحث کارشان به بگو مگو یا حتی مرافعه بکشد. اگر پای صحبت این ها بنشینی متوجه می شوی بیشتر تحلیل هایشان احساسی است و به دلایل سطحی نسبت به کسی، گروهی، حکومتی، هنرمندی و یا فردی سلبریتی ابراز تنفر می کنند و یا مجذوب یا طرفدار شده اند.
خود نویسنده این خطوط هم از این قاعده مستثتی نبوده ام و، با وجود تجربه هایی که دارم، شاید حالا هم نباشم. از حدود سی سالگی تا حال که هفتاد و هفت ساله هستم، در بحث های فراوان هم شاهد بودم هم شرکت داشته ام. موارد زیادی در بسیاری از سال های زندگیم بوده که مخاطب من اثبات می کرده که نظریه مورد دفاع من خطا است، با وجود پی بردن به خطای خودم به دلایل مختلف، از قبیل غرور بیجا و لجاجت، آماده پذیرش غلط بودن نظر خودم نبوده ام و در محق بودن خودم اصرار کرده ام.
امثال من فراوانند.
حتما در تاکسی، میهمانی ها و غیره دیده اید فردی تمام عملکرد یک دولت یا حکومت را با غیظ محکوم می کند و خود را از همه عناصر دست اندر کار آن عاقل تر می پندارد و به شدت از همه اوضاع ناشی از اِعمال سیاست های آن انتقاد می کند. بخصوص اگر موردی بدیهی پیدا کند که سیاست های طرف مقابلش به اذعان علنی یا تلویهی خودش خطا بوده باشد. آن گاه است مورد را به غلط به همه عملکرد فرد یا حکومتی که از آن انتقاد می کند تعمیم می دهد.
این افراد توجه ندارند که حتی ابرفدرت ها علیرغم در خدمت داشتن نهاد هایی نظیر موسسات، وزارت خانه ها، و عوامل وعناصر مختلف برای جمع آوری اطلاعات و تحلیل آن ها در مراکز دانشگاهی و تینک تانک ها گاه مرتکب چنان خطاهایی می شوند که مثل همین ترامپ، هم خودشان متحمل خسارت های سنگینی می شوند که انتظارش را نداشتند و تصور نمی کردند و هم خسارت های قابل توجهی را به دیگران تحمیل می کنند.
تجربه می گوید می شود با بخش هایی از افکار، عملکرد، گفته ها یا شخصیت شخصی یا نهادی و یا حکومتی مخالف بود، اما در بخش های دیگری به همسویی ادامه داد و نکات مورد انتقاد را با بحث های آرام و منطقی به نکات مشترک تبدیل کرد. به قول حافظ:
درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد
نهال دشمنی برکن که رنج بیشمار آرد
چو مهمان خراباتی به عزت باش با رندان
که درد سر کشی جانا گرت مستی خمار آرد
شب صحبت غنیمت دان که بعد از روزگار ما
بسی گردش کند گردون بسی لیل و نهار آرد
عماری دار لیلی را که مهد ماه در حکم است
خدا را در دل اندازش که بر مجنون گذار آرد