
قمارِ رویِ خود
آخر هفته برای دیگران به معنای تماشای فیلم، خوابیدن تا لنگِ ظهر و گشتوگذار بود، اما برای پرهام کمی متفاوت بود. ساعت هفت صبح، وقتی هنوز مهِ نازکی روی شیشههای مغازهی آقای نظری نشسته بود، پرهام کرکره را بالا کشید. جمعهها، روزِ خریدهای کلیِ محله بود و لیستهای بلندی که پشت تلفن خوانده میشد، پایانی نداشت.
پرهام در میان راهروهای تنگ سوپرمارکت میدوید؛ یک دستش کیسهی برنج ده کیلویی بود و دست دیگرش روغن. کمرش از جابهجا کردنِ مداومِ باکسهای نوشابه تیر میکشید. در همین حین، گوشیاش در جیب شلوارش لرزید. پیامی از آرش بود، همان همکلاسیاش که همیشه تمیزترین جزوهها را داشت:
— «پرهام، استاد "راد" امروز توی گروه اعلام کرد هر کسی تا فردا ساعت ۸ صبح طرح پروژهی "ساختار جوامع مدرن" رو نفرسته، کلاً از لیست حذف میشه. رفیق، حیفه! تو تنها کسی بودی که توی بحثهای کلاسی واقعاً حرف برای گفتن داشتی. حواست باشه، راد شوخی نداره.»
پرهام پیام را بست و گوشی را به عمق جیبش راند. «ساختار جوامع مدرن»... چه عنوانِ خندهداری! او دقیقاً در قلبِ یکی از همین جوامعِ مدرن، داشت زیر بارِ کیسههای حبوبات له میشد تا بتواند کرایه اتاقی را بدهد که حتی پنجرهاش درست بسته نمیشد.
هوا که رو به تاریکی رفت، بارانِ پاییزیِ ریزی شروع شد که خیلی زود به رگباری تند تبدیل گشت. آخرین سفارش، مربوط به خانهای در انتهای سربالاییِ محله بود. آقای نظری نگاهی به بیرون انداخت و گفت:
— «پرهام جان، اگه سخته نرو. بارون خیلی تنده.»
اما پرهام میدانست که انعامِ آن منطقه خیلی از مشکلات پرهام را حل کند. پلاستیکِ بزرگی روی جعبه کشید و با دوچرخهی قدیمیِ مغازه به دلِ باران زد. بادِ سرد از لابهلای یقه کاپشنش نفوذ میکرد. زنجیر دوچرخه زیر فشارِ سربالایی ناله میکرد و آبِ باران از لبهی کلاهش مستقیم به چشمانش میریخت. در آن لحظه، وسط آن تاریکی و خیسی، پرهام از خودش پرسید: «واقعاً میارزه؟»
ساعت ده شب، وقتی لرزان و خیس به خانه رسید، پاهایش دیگر حسی نداشتند. لباسهای نمدارش را عوض کرد و به میزِ پالتاش خیره شد. میز، زیر نور لامپِ کممصرف، با آن جلایی که زده بود، مثل یک رفیقِ ساکت منتظرش بود. پرهام لپتاپ قدیمیاش را باز کرد. صدای فنِ لپتاپ بلند شد؛ انگار او هم مثل صاحبش خسته بود.
چشمان پرهام از سوزش خون افتاده بود. کلماتِ کتابِ مرجع جلوی چشمانش میرقصیدند. "مارکس"، "دورکیم"، "وبر"... نامها در ذهنش با قیمتِ برنج و روغن قاطی میشدند. سرش را روی میز گذاشت تا فقط پنج دقیقه استراحت کند، اما سنگینیِ پلکهایش دست خودش نبود.
با صدای تقتقی ملایم به در، از جا پرید. گیج و منگ در را باز کرد. رها بود. لباسی قهوهای به تن داشت و بوی دارچین با خودش آورده بود. سینی کوچکی در دستش بود که دو کاسهی سفالیِ بخارآلود و چند تکه نانِ تستِ برشته در آن بود.
— «فکر کردم شاید یادت رفته باشه که آدمیزاد برای کار کردن به سوخت احتیاج داره.» رها با لحنی که نه دلسوزی بود و نه نصیحت، گفت.
پرهام کنار رفت تا رها سینی را روی میز بگذارد. رها نگاهی به صفحهی لپتاپ انداخت.
— «جامعهشناسی؟»
پرهام دستش را لای موهای خیسش کشید: — «میخوام بنویسمش، اما کلمات فرار میکنن. انگار ذهنم قفل شده.»
رها لب لبهی تختِ پرهام نشست و به پنجرهی خیس نگاه کرد. — «میدونی پرهام، وقتی نوزده سالم بود، استادم بهم گفت تو هیچوقت نوازندهی خوبی نمیشی چون دستهات خیلی ظریفه. اون شب تا صبح گریه کردم، اما بعدش فهمیدم ظرافتِ دستها مهم نیست، "استمراری" که توی اون دستهاست مهمه. نوشتنِ این پروژه، الان برای تو همون ساز زدنه. نخواه که شاهکار بنویسی، فقط "بنویس". اجازه بده این خستگیِ بدنت، توی کلماتت نفوذ کنه. صادقانه بنویس.»
رها رفت و اتاق دوباره ساکت شد، اما این بار سکوتش سنگین نبود. بوی سوپِ عدس و دارچین، اتاق را گرم کرده بود. پرهام شروع کرد به نوشتن. او دیگر از کتابها کپی نمیکرد؛ او دربارهی «فاصلهی طبقاتی» نوشت، اما از نگاهِ پسری که عصرِ جمعه زیر باران با دوچرخه، سفارشِ آدمهای مرفه را میبرد. او دربارهی «اقتصاد» نوشت، از نگاهِ کسی که ده هزار تومانِ گمشدهی دخل، برایش یک فاجعه بود.
نزدیکِ صبح، وقتی اولین رگههای نورِ خاکستری از لای پرده به اتاق خزید، پرهام دکمهی "Send" را زد. ایمیل ارسال شد. او تمام شده بود، اما نه از نوعِ شکست، بلکه از نوعِ تخلیهی روانی. روی صندلیاش رها شد. دستهایش هنوز بوی جلا و باران میداد، اما قلبش... قلبش بعد از مدتها آرام بود. او قمار کرده بود؛ روی خودش، روی تواناییاش و روی آن میزِ پالتِ دستساز. و حالا میدانست که برده است.
دلنوشته
تفاوتِ آدمها در «استعداد» نیست،
در «آستانهی تحملِ درد» است.
در اینکه چقدر میتوانی در تاریکی بمانی
و همچنان به نور ایمان داشته باشی.
دنیا پر است از آدمهای باهوشی که
در اولین پیچِ جاده، خسته شدند و برگشتند.
بزرگ شدن، یعنی همین بیدار ماندنها.
یعنی وقتی بدنت التماسِ استراحت میکند،
روحت به تو فرمانِ ادامه دادن بدهد.
معجزه، یک اتفاقِ ناگهانی نیست؛
معجزه، همین تکرارِ مداومِ «یک قدم دیگر» است،
حتی وقتی پاهایت نایی برای لرزیدن هم ندارند.
اگر امروز احساس میکنی فشارِ زندگی زیاد شده،
بدان که میوهیِ شیرین، روی شاخهای میروید که
بیشترین آفتاب و بیشترین طوفان را دیده است.
به خودت افتخار کن.
تو از آنهایی نیستی که فقط تماشاگرند؛
تو وسطِ میدان ایستادهای،
و این، باارزشترین جایگاهِ دنیاست.