امروز با بیتی مواجه گشتم که در فضای مجازی و جستجو، نتوان یافت. بیتی زیبا، با تصاویری بدیع از غنی کشمیری—محمدطاهر غنی کشمیری, شاعر فارسیسرای سبک اصفهانی، در سده یازدهم هجری—که قصد دارم آن را با عزیزان به اشتراک بگذارم؛ شاید که آن را با زندگی حال، مرتبط سازند.
مینوازد ساز عیش آن دم که طامع یافت قوت
باشد از پای مگس مضراب تار عنکبوت
_غنی کشمیری
طامع، مترادف با چشم انتظار، ساز عیش نوازیدن کنایه از خوشحالی کردن و قوت به معنای غذاست. چشمانتظار غذا، آن لحضهای که خوراک را مییابد ساز خوشحالی مینوازد. مصراع دوم گوید، آن ساز ز شادی نوازیدن بگرفتهست، تارهایش از تار عنکبوت و مضرابش از پای مگس بوده؛ مگس در دام عنکبوت افتاده و طعام عنکبوت گردیده است. شاعر مرگ مگس را موسیقیِ شادیِ عنکبوت دیده و چیزی که برای یک موجود، پایان عیش است را برای مخلوقی دیگر، جشن و طرب میباشد. بین مضراب، تار و ساز، آرایهی مراعات نظیر وجود دارد و پای مگس تشبیه شدهست بر مضراب؛ تار عنکبوت به تار سنتور و میتوان گفت، بین کنایهی ساز خوشحالی نواختن و مضراب زدن پای مگس بر تار و معنای دو مصراع، تشبیهی تمثیلی و ارتباط معنوی، برقرار گشته و دَم هم که مجاز از لحظه و طامع از عنکبوت.
در پایان، به رسم دو جستار پیش، شعری در وصف غنی کشمیری میآورم، که نظمی تبریزی، زحمتش را به قلم دادهست.
از جهان گرچه غنی رفت، ولی
چه اثرها که ز خود ننهاده؟
دیدهام دفتر و دیوانش را
در سخن، داد سخن را داده
سال تاریخ وفاتش جستم
عقل گفتا: غنی آزاده