
هوش مصنوعی در چند سال گذشته به یکی از ابزارهای مهم دولتها، شرکتها و کاربران عادی تبدیل شده است؛ اما هرچه این فناوری به اطلاعات حساس نزدیکتر میشود، نگرانیهای امنیتی آن نیز افزایش پیدا میکند. تازهترین نمونه این موضوع، تصمیم آمریکا برای حذف محصولات هوش مصنوعی DeepSeek از سامانههای فناوری اطلاعات سازمانهای دولتی غیرنظامی فدرال است.
طبق گزارش منتشرشده در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، وزارت امنیت داخلی آمریکا علاوه بر دستور حذف محصولات DeepSeek، خرید این محصولات و برخی خدمات شخص ثالث مبتنی بر آن را نیز برای سازمانهای مشمول محدود کرده است.
اما چرا یک ابزار هوش مصنوعی که میتواند در پاسخگویی، برنامهنویسی و تحلیل اطلاعات مفید باشد، به موضوعی امنیتی تبدیل شده است؟ آیا این تصمیم به معنای خطرناک بودن قطعی DeepSeek است یا باید آن را بخشی از رقابت فناوری میان آمریکا و چین دانست؟
DeepSeek یک شرکت چینی فعال در حوزه هوش مصنوعی است که با توسعه مدلهایی مانند DeepSeek-V3 و DeepSeek-R1 در سطح جهانی شناخته شد. این مدلها قابلیتهایی مانند پاسخگویی به پرسشها، خلاصهسازی متن، کمک به برنامهنویسی و استدلال در مسائل پیچیده را ارائه میکنند.
یکی از دلایل توجه به DeepSeek، ارائه مدلهایی با هزینه توسعه و استفاده رقابتی بود. انتشار این مدلها بحثهای زیادی درباره آینده بازار هوش مصنوعی، هزینه آموزش مدلهای بزرگ و رقابت شرکتهای آمریکایی و چینی ایجاد کرد.
با این حال، قابلیتهای فنی یک مدل تنها معیار انتخاب آن برای استفاده در سازمانهای حساس نیست. محل پردازش اطلاعات، سیاستهای نگهداری داده، نحوه دسترسی به اطلاعات و امکان بررسی امنیتی نرمافزار نیز اهمیت زیادی دارند.
مهمترین نگرانی مطرحشده از سوی وزارت امنیت داخلی آمریکا، احتمال انتقال اطلاعات حساس به چین در صورت استفاده کارکنان دولتی یا پیمانکاران از محصولات DeepSeek است.
برای مثال، تصور کنید یک کارمند دولتی بخشی از یک گزارش محرمانه، اطلاعات یک پرونده یا جزئیات یک سامانه داخلی را برای خلاصهسازی در یک ابزار هوش مصنوعی وارد کند. اگر اطلاعات واردشده به زیرساختی خارج از کنترل سازمان منتقل شود یا مطابق سیاستهای نامناسبی نگهداری شود، احتمال افشای دادهها افزایش پیدا میکند.
این نگرانی مختص DeepSeek نیست؛ هر ابزار هوش مصنوعی آنلاین ممکن است با خطرهای مربوط به حریم خصوصی و مدیریت داده روبهرو باشد. تفاوت اصلی در سطح حساسیت اطلاعات، سیاستهای ارائهدهنده و میزان اعتمادی است که سازمان میتواند به زیرساخت آن داشته باشد.
وزارت امنیت داخلی آمریکا هشدار داده است که استفاده از این مدلها ممکن است به تولید اطلاعات قابل استفاده درباره شهروندان آمریکایی یا سازمانهای دولتی منجر شود.
منظور این نیست که هر پرسش از DeepSeek بهطور خودکار اطلاعات امنیتی تولید میکند. مسئله این است که اگر دادههای حساس در اختیار سامانهای قرار بگیرند که سازمان بر نحوه پردازش و نگهداری آنها کنترل کافی ندارد، ممکن است اطلاعات پراکنده در کنار هم قرار گیرند و برای تحلیل فعالیتها، افراد یا زیرساختهای دولتی مورد استفاده قرار بگیرند.
به همین دلیل، سازمانهای دولتی معمولاً برای استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی به قواعد سختگیرانهتری نسبت به کاربران عادی نیاز دارند.
دلیل دیگری که در گزارش وزارت امنیت داخلی آمریکا مطرح شده، احتمال وجود بدافزار یا آسیبپذیریهای امنیتی در محصولات و سامانههای مرتبط است.
البته باید یک نکته را روشن کرد: طرح نگرانی درباره احتمال وجود آسیبپذیری، بهتنهایی اثبات نمیکند که تمام محصولات DeepSeek حاوی بدافزار هستند. برای چنین نتیجهای باید شواهد فنی مشخص، بررسی مستقل و اطلاعات قابل ارزیابی وجود داشته باشد.
با این حال، حتی احتمال یک آسیبپذیری جدی نیز میتواند برای سامانههای دولتی حساس باشد؛ زیرا یک نقص نرمافزاری در محیطی که به اطلاعات مهم دسترسی دارد، پیامدهایی فراتر از اختلال در یک برنامه معمولی خواهد داشت.
امروزه امنیت سایبری تنها به رمز عبور و دیوار آتش محدود نمیشود. سازمانها باید بدانند نرمافزارهای مورد استفاده آنها توسط چه شرکتهایی توسعه یافتهاند، از چه اجزایی استفاده میکنند و چه ارتباطاتی با سرویسهای خارجی دارند.
در تصمیم جدید آمریکا، محدودیت فقط به برنامه اصلی DeepSeek خلاصه نمیشود و برخی محصولات و خدمات شخص ثالثی را نیز در بر میگیرد که با استفاده از پیادهسازیهای DeepSeek توسعه یافتهاند.
این موضوع اهمیت زنجیره تأمین نرمافزار را نشان میدهد؛ زیرا یک سازمان ممکن است بدون نصب مستقیم برنامه اصلی، از طریق یک سرویس واسطه یا ابزار دیگر به مدل هوش مصنوعی دسترسی داشته باشد.
امنیت دادهها بخش مهمی از دلایل اعلامشده است، اما نمیتوان زمینه رقابت فناوری میان آمریکا و چین را نادیده گرفت.
دو کشور در زمینههایی مانند تراشههای پیشرفته، زیرساختهای ابری، هوش مصنوعی و فناوریهای راهبردی رقابت گستردهای دارند. دولتها نیز تلاش میکنند وابستگی سامانههای حساس خود به فناوریهایی را که از نظر آنها ریسک امنیتی دارند، کاهش دهند.
بنابراین، میتوان تصمیم آمریکا را از دو زاویه بررسی کرد:
زاویه امنیتی: کاهش احتمال افشای اطلاعات، دسترسی غیرمجاز و آسیبپذیری در سامانههای دولتی.
زاویه راهبردی: مدیریت وابستگی فناوری و محدود کردن استفاده از محصولات شرکتهای خارجی در زیرساختهای حساس.
با این حال، صرفنظر از زمینه سیاسی و اقتصادی، برای ارزیابی دقیق امنیت یک ابزار باید به شواهد فنی، سیاستهای داده و نتایج بررسیهای مستقل توجه کرد؛ نه فقط ملیت شرکت سازنده.
خیر. تصمیم اعلامشده در اکتبر ۲۰۲۶، ناظر به سامانههای فناوری اطلاعات و خریدهای سازمانهای دولتی غیرنظامی فدرال آمریکا است. این خبر به معنای ممنوعیت عمومی استفاده از DeepSeek برای تمام شهروندان یا شرکتهای خصوصی در آمریکا نیست.
با این حال، کاربران عادی و کسبوکارها نیز بهتر است هنگام استفاده از هر ابزار هوش مصنوعی چند نکته را رعایت کنند:
اطلاعات بانکی، رمزهای عبور، کدهای تأیید و اسناد محرمانه را وارد نکنند.
پیش از استفاده، سیاست حفظ حریم خصوصی و شرایط نگهداری دادهها را بررسی کنند.
برای کارهای سازمانی، از نسخهها و تنظیماتی استفاده کنند که با الزامات امنیتی مجموعه سازگار باشند.
پاسخهای هوش مصنوعی را در تصمیمهای حساس، بدون بررسی مستقل مبنا قرار ندهند.
در صورت امکان، از ابزارهای مورد تأیید واحد فناوری اطلاعات سازمان استفاده کنند.
این توصیهها درباره ابزارهای مختلف هوش مصنوعی، از جمله سرویسهای شناختهشده دیگر، نیز صدق میکند.
اقدام آمریکا میتواند به افزایش توجه دولتها و شرکتها به محل ذخیرهسازی دادهها، شفافیت شرکتهای هوش مصنوعی و امکان بررسی امنیتی مدلها منجر شود.
از سوی دیگر، چنین محدودیتهایی ممکن است انتخاب ابزارها را برای سازمانها دشوارتر کند و شرکتهای فعال در این حوزه را به ارائه نسخههای سازمانی با کنترلهای امنیتی بیشتر سوق دهد.
برای شرکتهای هوش مصنوعی، صرفاً ارائه پاسخهای دقیق یا کاهش هزینه کافی نیست. اعتماد مشتریان، حفاظت از اطلاعات، امکان ممیزی و شفافیت در نحوه مدیریت دادهها نیز به عوامل مهم رقابت تبدیل شدهاند.
در همین حال، این تصمیم بهتنهایی ثابت نمیکند که یک مدل خاص از نظر فنی ضعیفتر یا خطرناکتر از همه رقبای خود است. ارزیابی منصفانه به آزمایشهای مستقل و مقایسه معیارهای مشخص نیاز دارد.
محدودیت جدید آمریکا علیه DeepSeek عمدتاً با نگرانی درباره احتمال انتقال اطلاعات حساس به چین، خطرهای احتمالی امنیت ملی و آسیبپذیریهای نرمافزاری توجیه شده است. این تصمیم همچنین در بستر رقابت گستردهتر فناوری میان آمریکا و چین قرار میگیرد.
نکته مهم این است که محدودیت استفاده در سازمانهای دولتی را نباید با ممنوعیت عمومی برای تمام کاربران یکی دانست. همچنین، نگرانیهای امنیتی اعلامشده را نباید بدون شواهد بیشتر، معادل اثبات وجود بدافزار یا سوءاستفاده قطعی از اطلاعات در تمام محصولات DeepSeek تلقی کرد.
در نهایت، هرچه استفاده از هوش مصنوعی در زندگی روزمره و کسبوکارها بیشتر شود، بررسی امنیت و حریم خصوصی آن اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد. برای دنبال کردن خبرهای فناوری، راهنمای خرید و بررسی ابزارهای هوشمند، میتوانید به مجله اوپاکالا سر بزنید.