در سه سال اخیر، یعنی از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و حادثه طوفانالاقصی تا به امروز، محور مقاومت از لحاظ محاسبات مادی خسارتهای زیادی دیده است. از دست رفتن حکومت سوریه، که سالها شریک و متحد راهبردی ایران و پل ارتباطی بین حزبالله و ایران بود، ضربهای جبرانناپذیر به لجستیک مقاومت وارد کرد. حادثه پیجرها و شهادت سید حسن نصرالله، نه فقط یک ضربه امنیتی، بلکه ضربهای روانی به کل محور مقاومت بود. در جنگ اخیر حزبالله با از دست دادن مناطقی در جنوب لبنان و همچنین از دست رفتن بخشی از زیرساختهای علیالطاهر در مقام ضعف و دفاع قرار گرفت. مقاومت عراق نیز که امروزه به خاطر دخالتهای سیاسی غرب در دولت این کشور با کاهش فضای مانور مواجه شده و نیازمند در نظر گرفتن ملاحظات سیاسی برای حفظ انسجام ملی است. و در نهایت دو جنگ اخیر بین ایران و آمریکا و اسرائیل که شاید علاوه بر وارد نمودن خسارات مادی با شهادت مقام معظم رهبری و خیل عظیمی از دانشمندان و فرماندهان عالیرتبه ضربهای جبراننشدنی به ایران وارد کرد.
گاز طرف مقابل چه خبر؟
اما از طرفی، جبهه مقابل یعنی آمریکا و اسرائیل نیز متحمل خسارتهای بسیاری شدهاند. اسرائیل با مصرف حداکثری توان پدافندی و مهمات، هزینههای اقتصادی سنگین، ریزش گردشگری و اختلال در صنعت هایتک مواجه شد؛ بازدارندگی نظامی آن که سالها برای ایجاد آن زحمت کشیده شده بود به شدت آسیب دید و وابستگیاش به کمکهای نظامی آمریکا بیش از پیش آشکار شد. آمریکا نیز که از پیش درگیر جنگ اوکراین بود حالا وارد جنگ با ایران شده بود؛ در این جنگ میلیاردها دلار آسیب اقتصادی و زیرساختی و نظامی در سطح منطقه به آمریکا وارد شد؛ مصرف بیرویه مهمات پدافندی و آسیب دیدن تجهیزات نظامی نیز از مشکلات دیگر آمریکا در چند سال اخیر بود. از دیدگاه مقایسه مادی، هر دو جبهه مقاومت و آمریکا-اسرائیل آسیب دیده و تضعیف شدهاند.
اما در مقام گفتمان و وجهه عمومی چطور؟
تا قبل از طوفانالاقصی، اسرائیل در حال خارج شدن از انزوا و کسب مشروعیت جهانی بود؛ عادیسازی روابط با اسرائیل در سطح منطقه در دست انجام بود و مسئله فلسطین هر روز کمرنگتر میشد. آمریکا نیز در جهان به عنوان ضامن امنیت جهانی و میانجی صادق شناخته میشد. اما بعد از وقایع سه سال اخیر، این وجهه کاملاً تغییر کرده است. فلسطین دوباره مرکز توجه جهان قرار گرفته و اسرائیل بیش از پیش در برابر جهان و انتقاداتش بیدفاع مانده است؛ پرونده دادگاه لاهه، درخواستهای بازداشت بینالمللی و اعتراضات دانشگاهی در غرب، شأنیت اخلاقی اسرائیل را به چالش کشید؛ عادیسازی روابط با کشورهای منطقه متوقف شد. و دنیا اکنون، به سمت حذف طرز تفکر صهیونیستی و ریشهکن کردن این غده سرطانی پیش میرود.
آمریکا نیز با اتهام همدستی در جنگ غزه، وجههاش در جهان اسلام و جنوب جهانی به شدت آسیب دید. تناقض میان حمایت از اوکراین و حمایت از اسرائیل، گفتمان نظم مبتنی بر قواعد را به استاندارد دوگانه تبدیل کرد. وتوهای مکرر در شورای امنیت، انزوای دیپلماتیک آمریکا را نشان داد و شأنیت آن به عنوان میانجی صادق فرو ریخت. آمریکا که روزی خود را رهبر جهان آزاد میخواند، امروز با بحران مشروعیت در سطح جهانی مواجه شده است.
بیداری افکار عمومی در سطح جهانی، دستاورد مقاومت
اما جبهه مقاومت توانسته گفتمانی که سرلوحه خود قرار داده بود، یعنی استکبارستیزی، عدالتخواهی و دفاع از مظلوم را امروزه بیش از پیش جهانی کند و ملتهای جهان را با خود همراه سازد. نکته کلیدی اینجاست که مشروعیت و شأنیت، برخلاف توان نظامی، با بمب و موشک به دست نمیآید و از دست نمیرود. اسرائیل با وجود برتری نظامی، در جنگ روایتها شکست خورد. آمریکا با وجود هژمونی نظامی، نتوانست افکار عمومی جهان را با خود همراه کند. در مقابل، محور مقاومت با وجود تضعیف مادی، گفتمان خود را در دل ملتها جا انداخت.
محور مقاومت نزدیک قله یا ته دره؟
در نگاه جمعبندی میتوان گفت با در نظر گرفتن اینکه به هر دو جبهه خسارات بسیاری وارد شده، اما وقتی پای مقایسه بین گفتمان و شأنیت و مشروعیت به میان میآید، جبهه مقاومت در سطح بالاتری نسبت به قبل از طوفانالاقصی ایستاده است؛ در سطح مادی، محور مقاومت ضربات سنگینی متحمل شده؛ از دست دادن سوریه، تضعیف حزبالله و ویرانی غزه، هزینههایی هستند که سالها طول میکشد تا جبران شوند. اما در سطح گفتمانی، معادله متفاوت است. اسرائیل از «قربانی» به «اشغالگر» تبدیل شده است و همچنین آمریکا، از «میانجی صادق» به «حامی اسرائیل». در مقابل، محور مقاومت توانسته گفتمان خود را جهانیتر کند و فلسطین را به مرکز توجه جهانی بازگرداند.