بررسی یک مفهوم مشترک
برای نوشتن، خیلی فکر کردم. دلم از حرفهای کلیشهای خسته شده و به دنبال راهی بودم تا سخنی بگویم. با خود گفتم چرا اینقدر سخت با هم حرف بزنیم؟ جدای از جوهر مشترک وجودمان که انسان است، دانشجویانی هستیم که همین ویژگی، چشمان شما را به سمت این متنها کشانده است. همه از «دانش آموختن» به «دانش جستن» رسیدیم. شاید قبلاً نه، اما الان اگر از هر کسی سؤال کنیم، در لغتنامهٔ ذهنش فقط «دانشجو» را «دانشجو» معنا نمیکند.
دقت کردهاید تا میگوییم دانشجو، مردم نگاه دیگری به ما میکنند؟ چطور به اینجا رسیدیم؟ نمیدانم از کی، اما جستوجو دیگر در دانش خلاصه نشد. از آن زمان تا حالا ما قدرتمند شدیم، حرفمان شنیده شد و بارها و بارها در کارمان خطا کردیم، اما به ما خرده نگرفتند. چرا؟ چون دانشجوییم و خطا کردن، برای ساخته شدن، در لوح نامرئی هویت ما مکتوب شده است.
بگو، میشنوم
دنیای ما، دنیای پیدا کردن است؛ از کتاب، استاد، دوست یا هر کس دیگری که حرفی برای گفتن داشته باشد. همهٔ اینها میگویند؛ یا در سکوتِ کلماتِ کاغذی، یا در امواجِ صوتهای بیوزن. میگویند و ما دانشجوها میشنویم و پیدا میکنیم.
اما یک چیز را در این سه سال فهمیدم؛ قبول دارید که بعضی دانشجوها فقط میگویند؟ از همان ابتدا. ما مگر نیامدهایم که بگردیم و بهترین را انتخاب کنیم؟ پس چرا نمیشنوند؟ اگر حرف نزنیم و نشنویم، چگونه دانشجوییم؟
همهٔ ما چیزهایی را میدانیم که بعضی را میپسندیم و بعضی را نه؛ حالا نباید به عنوان یک دانشجو، دلیل رد یا قبول همهٔ اینها را بدانیم؟ یا اگر دلیلی برای آن داریم، یک بار، برای اولین بار و شاید آخرین بار، آن را بازبینی کنیم؟
تا میگوییم «دانشگاه»، همه یاد تریبونهای آزاد دانشجویی میافتند، اما در واقع کو جمعیت؟ خوب است همهجا حرف زد، اما ایکاش یک بار این حرفها، مخاطبی رودررو داشته باشد و شنوندهای فعال.
به قول استاد، «الأُذُن» در زبان ما ایرانیها یعنی گوش و «الاستماع» یعنی شنیدن، یعنی گوش دادن؛ و فرق است میان «گوشِ دل» و «گوشِ سر».
دلم میخواست کسی بیاید و فقط برایمان بگوید و ما بشنویم؛ بعد تمام پیشفرضها را، درست یا غلط، کنار بگذاریم و شنیدهها را بررسی کرده و حتماً حرفمان را بزنیم.
توقیفِ اختیاری
مشکل فقط نشنیدن نیست؛ بعضی گاهی آنقدر نشنیدهاند که حقیقت را یافته و هرچه در مقابل هست، به رگبار میبندند؛ گاهی با فحش و ناسزا در همین تریبونهای دانشجویی، جلسات و فضای دانشگاه، گاهی هم با زبانِ قلم.
اگر قرار است کار با توهین و اتهام پیش رود و موجی کاذب از جنس خود را همراه کند، دیگر چگونه با هم حرف بزنیم؟
اگر ماهیت دانشجو، با تمام آنچه گفتیم، حفظ نشود، آنهایی که آمدهاند «پیدا کنند»، چطور در برابر این موج سرکوب، حرفها را آزاد بشنوند و تفکر کنند؟ چطور مرزهای دانش را رد کنیم و کشور را بسازیم؟
میدانیم بیشتر دانشجویانِ همین دانشکده میخواهند ایران را بسازند؛ شاهدش نمونههای کوچک دیوار آزادنویسی است. در یکی از آنها نوشته شده بود: «ز کجا آمدهام، آمدنم بهر...» و پُر بود از دستخطهایی بهرِ ساختنِ ایران.
اگر عدهای میخواهند ذهنها را در صندوقچهٔ شک و تردید بگذارند و به دیگران اجازهٔ حرف زدن و شنیدن ندهند، و با آیندهٔ خود ـ که هیچ ـ با آیندهٔ دیگران بازی کنند، این دانشجوست که میتواند به هویت و بهایی که به او داده شده، مسیر درستی برای خود و این افراد تعیین کند.