معرفی نظریه معصومه اسماعیلی؛ استاد تمام دانشگاه علامه طباطبائی
خانوادهدرمانی سهمگذاری، الگویی برای مشاوره ازدواج و خانواده است که در مقاله معصومه اسماعیلی با تکیه بر آموزههای هستیشناسانه قرآن کریم مطرح شده است. نقطه شروع این الگو، توجه به جایگاه انسان در جهان و نسبت او با هستی است؛ زیرا انسان هم بخشی از هستی است و هم در پی شناخت آن. از این منظر، شناخت انسان از خود و جهان، در شکلگیری روابط و انتخابهای او نقش اساسی دارد.
در این نگاه، خانواده نهادی بنیادی در زندگی انسان است. انسان از آغاز زندگی به مراقبت نیاز دارد و خانواده بستری برای پرورش و رشد تواناییهای انسانی او فراهم میکند. بر همین اساس، خانواده صرفاً یک ساختار اجتماعی نیست، بلکه نهادی است که با مشارکت عاطفی و حمایتی زن و مرد شکل میگیرد و در ارتباط متقابل با نظامهای مختلف جهان، از جمله نظامهای شناختی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و تاریخی، گسترش مییابد.
سهمگذاری
مفهوم محوری این الگو، «سهمگذاری» است. سهمگذاری عاطفی و حمایتی، هم در شکلگیری خانواده نقش دارد و هم بر تداوم، سلامت و آسیبپذیری آن اثر میگذارد. از نگاه نویسنده، زمانی که طرفین بهجای سهمگذاری به سهمخواهی روی میآورند، زمینه آسیب در رابطه فراهم میشود؛ در مقابل، رشد خانواده به توسعه سرمایهگذاری و مشارکت هر دو طرف وابسته است. این مشارکت همچنین با رضایت شخصی طرفین و توجه به حقوق متقابل آنان همراه است.
در نتیجه، هدف اصلی این الگو را میتوان تغییر در نوع نگاه افراد به زندگی و خانواده دانست: حرکت از «سهمگیری و بهرهوری از جهان» بهسوی «سهمگذاری در جهان و خانواده». در این مسیر، انسان باید نسبت به جایگاه و مسئولیت خود آگاهتر شود و نقش خود را در شکلگیری و تداوم روابط خانوادگی در نظر بگیرد.
سلامت انسان
این الگو در نهایت، سلامت انسان را با شناخت درست از خود، جهان، خالق و هدف آفرینش مرتبط میداند؛ شناختی که باید با عواطف و هیجانهای متناسب و رفتار هماهنگ با آن همراه باشد. از این منظر، خانواده یکی از مهمترین بسترهای رشد انسان و شکلگیری چنین شناخت و رفتاری است.
منبع: اسماعیلی، معصومه، «ارائه الگوی خانوادهدرمانی سهمگذاری در حل تعارضات خانواده»، فصلنامه فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، سال پنجم، شماره ۲۰، زمستان ۱۳۹۳، صفحات ۲۷ تا ۵۷.