قصه تکراری سهمخواهی سیاستمداران، این قسمت، «سودان»
سودان امروز صحنه جنگی است که قربانی اصلیاش مردم آن هستند. این درگیریها ریشه در ساختار دوگانه قدرت و استبداد داخلی حکومت دارد. البته رویکرد سیاست خارجه سودان را هم نباید در این بحران بیتأثیر دانست. حکومت این کشور با فاصلهگیری از محور مقاومت و اعتماد به امارات و عربستان، حتی گاهی بر علیه جبهه مقاومت هم تحرکاتی انجام داد. اما همین دوستان در بحبوحه اعتراضات مردمی، پشت حکومت را خالی کرده و پس از انقلاب، در کنار آمریکا و روسیه و اسرائیل، به سهمخواهی و چپاول منابع سودان پرداختند.
ریشههای آتش
در سال ۲۰۰۳، قبایل غیرعرب دارفور برعلیه حکومت مرکزی دست به شورش زدند. رییس حکومت زمان، یعنی «عمرالبشیر» برای سرکوب این قبایل، به سراغ اتحاد با قبایل عرب دارفور رفت و نیروهای نظامی واکنش سریع به رهبری «حمدتی» تشکیل شد. عمرالبشیر با این کار هم توانست شورشها را با کمک این نیروهای نظامی سرکوب کند هم نیروی نظامی رقیب برای ارتش مرکزی ساخته شد تا ارتشها هم به فکر کودتا علیه رییس حکومت نباشند. البته خودِ نیروهای واکنش سریع هم بعداً با البشیر درگیر شدند. این درگیریها البته تا ۲۰۱۳ بیشتر طول نکشید و نیروهای حمدتی عملاً در ساختار حکومت ادغام شدند و خودِ او هم به عنوان مشاور البشیر به کار خود ادامه داد.
وقتی انقلاب آمد
اعتراضات مردمی علیه حکومت البشیر از دسامبر ۲۰۱۸ تا آوریل ۲۰۱۹ ادامه داشت. علت اصلی این اعتراضات هم قطع یارانهها بود که سبب بحران معیشتی عمیق در سودان شد. نیروهای واکنش سریع و ارتش در ابتدا به حمایت از البشیر پرداختند اما با ادامه یافتن اعتراضات و دریافتن اینکه دیگر قادر به کنترل این اعتراضات نیستند، جهت ادامه بقا و قدرت خود، با هم متحد شده و رییس حکومت را سرنگون کردند. البته دخالتهای خارجی را نیز نمیتوان در وقوع این انقلاب بیتأثیر دانست. عربستان و امارات که از نزدیکی البشیر و اخوانالمسلمین ناراضی بودند، حمایتهای مالی خود را از او قطع کردند. تحریمهای اقتصادی چندین ساله غرب و پوشش گسترده اعتراضات توسط الجزیره و بیبیسی هم مزید بر علت برای این انقلاب شد.
جنگ برای مردم، غنیمت برای خارجیها
پس از وقوع انقلاب و خصوصاً در بحران اخیر، نقش بازیگران خارجی به عنوان دمنده آتش درگیریها، قابل بررسی است. برای امارات متحده، دسترسی به معادن طلای سودان و جلوگیری از به قدرت رسیدن ارتش اسلامگرا، انگیزه خوبی جهت دمیدن در آتش درگیری و ایران مایع از نیروهای واکنش سریع است. همچنین روسیه با حمایت از این نیروها، سعی در دور زدن تحریمها و بهره از معادن طلا دارد. اما آنچه برای آمریکا(به عنوان بازیگر همیشگی کلانمسائل سیاسی بینالملل) بیش از همه مهم است، تداوم بیثباتی است؛ چرا که پیروزی نیروهای واکنش سریع به منزله تثبیت جایگاه روسیه و پیروزی ارتش به معنای قدرت گیری دوباره اسلامگرایان خواهدبود، از طرفی هم بهره از نفت و طلا و دیگر منابع سودان فقط در گرو وجود بیثباتی در این کشور است.
روایتی از یک درس بزرگ
حکومت سودان به ریاست عمرالبشیر، از طرفی با فاصله گرفتن از محور مقاومت و نزدیکی به بلوک امارات_عربستان، از مشروعیت خود کاست، از طرفی هم بهجای حل اختلافات قومی، بر آتش این اختلافات دمید. استبداد داخلی و اوضاع سخت معیشتی هم قطعاً بر آتش خشم مردم افزوده بود. این همه، نشان میدهند بنیان نهادن پایههای قدرت بر حمایت خارجیها و توجه نداشتن به نقش مردم در حکومت، چقدر میتواند پایههای نظامات سیاسی را سست کند. با نگاهی بر بحرانهای امروزه سودان، میتوانیم هرچه بیشتر به ضرورت اتحاد داخلی، استقلال سیاسی و اصلاحات اقتصادی بر پایه اتکا به داخل، پی ببریم.