
پس از جنگ جهانی دوم، آمریکا با یک رقیب اصلی در برابر خود روبهرو بود: شوروی. راهبرد آمریکا در برابر این رقیب، تنها به رویارویی مستقیم محدود نمیشد؛ بلکه ابتدا مهار و سپس تضعیف شوروی در دستور کار قرار گرفت. برای اجرای این راهبرد، مجموعهای از پیمانها در اطراف شوروی شکل گرفت.
ناتو در اقیانوس اطلس شمالی، سیتو در جنوبغرب اقیانوس آرام و سنتو در حد فاصل این دو، سه بخش اصلی این کمربند را تشکیل میدادند. ایران در دوران شاه نیز در چارچوب پیمان سنتو قرار داشت. این ساختار، کمربندی پیرامون شوروی و کشورهای کمونیستی ایجاد میکرد تا قدرت آنها محدود و مهار شود.
با تغییر شرایط و ایجاد خلأ در بخشی از این ساختار، آمریکا برای پر کردن این خلأها به دنبال ایجاد موقعیتهای جدید رفت. حضور شوروی در افغانستان و سپس خروج آن از این کشور نیز در ادامه همین تحولات مورد اشاره قرار میگیرد. نکته مهم در این الگو، استمرار راهبرد تا رسیدن به نتیجه نهایی است؛ یعنی مهار رقیب صرفاً یک اقدام مقطعی نبود و تا فروپاشی شوروی ادامه پیدا کرد.
این الگو در ادامه به ایران تعمیم داده میشود. ایران کشوری با ظرفیت تبدیلشدن به یک قدرت بزرگ معرفی میشود و بر همین اساس، ایجاد یک کمربند پیرامونی برای جلوگیری از بالفعلشدن این ظرفیت مطرح میشود. پیمان ابراهیم و کریدور ترامپ نیز در همین چارچوب بهعنوان بخشهایی از این کمربند مورد اشاره قرار میگیرند.
اما این فشار صرفاً به اقدامات پیرامونی محدود نمیشود. در همان چارچوب، محاصره هوایی و دریایی ایران نیز بهعنوان بخش دیگری از شرایط موجود مطرح شده است. بستهشدن حریم هوایی، محدودیتهای دریایی و مسئله تردد نفت از تنگه هرمز، در کنار احتمال گسترش فشار به محاصره زمینی، مجموعهای از محدودیتها را شکل میدهند که در این تحلیل باید در کنار یکدیگر دیده شوند.
در چنین شرایطی، مسئله فقط یک فشار نظامی یا اقتصادی منفرد نیست؛ بلکه بحث بر سر ایجاد مجموعهای از فشارهای همزمان است که میتواند حلقهای پیرامون کشور ایجاد کند. به همین دلیل، در این تحلیل، تجربه شوروی اهمیت پیدا میکند: اگر راهبرد آمریکا در برابر شوروی بر مهار تدریجی و ایجاد فشار پیرامونی استوار بود، اکنون نیز مجموعه اقدامات پیرامون ایران بهعنوان بخشی از یک الگوی مشابه تفسیر میشود.
از همینجا بحث «کاهش تنش» نیز وارد ماجرا میشود. اگر هدف طرف مقابل صرفاً مدیریت یک بحران موقت نباشد و مهار بلندمدت قدرت ایران را دنبال کند، کاهش تنش بهتنهایی نمیتواند مسئله را حل کند. توافق و تنفس زمانی نتیجه مطلوب میدهد که دو طرف برداشت مشترکی از هدف آن داشته باشند؛ در غیر این صورت، یک طرف میتواند توافق را فرصتی برای بازسازی و تقویت بداند و طرف دیگر آن را بخشی از روند فشار و مهار تلقی کند.
در نهایت، نکته اصلی این تحلیل به ماهیت ساختار و راهبرد آمریکا بازمیگردد. این ساختار، در مواجهه با یک رقیب، راهبرد خود را صرفاً به یک اقدام مقطعی محدود نمیکند؛ بلکه آن را تا رسیدن به هدف دنبال میکند. همانطور که در مورد شوروی، روند مهار و فشار تا فروپاشی ادامه پیدا کرد، در مورد ایران نیز این تحلیل بر این باور است که نباید انتظار داشت چنین فشاری صرفاً با گذشت زمان متوقف شود. ساختار آمریکا تا زمانی که به هدف خود نرسد، راهبردش را رها نمیکند.
منبع متن:برنامه ی قوام در یوتیوب