غربت...

به پستوهای قدیمی و تاریک ذهنم که سر میزنم، دمدستترین واژه برایم غریبه است. من غریبهها را از کودکی میشناسم از همانوقتهایی که همهی اهل دیارم آشنا و شناس بودند. پدرها و مادرهای یکدیگر را تا چند پشت میشناختند؛ مشخص بود کدام طایفه با کدام طایفه خویشوقوم است. کدام نسب و فامیل دست کم تا چند پشت به منطقهی ما مربوط نمیشود و چه کسی اهل دیار ما نیست و به قولی غریبه است.
همهی فهم من آنروزها از غربت، خانوادهای بود که سرزمین مادریاش گرچه اینجا بود، زندگیاش در آنسوی این سرزمین میگذشت. برای اینها اندوه غربت هرچند همیشه زنده بود و ماندگار اما، هر روز و هر ماه رنگ میباخت و کهنهتر میشد.
اهل کوی و برزن ما به غریبنوازی معروف بودند و آنروزها که آدمهای دوربرمان بیشتر آشنا و همولایتی بودند؛ غریبهها غصهی غربتشان را پشت دروازههای نامرئی شهر جامیگذاشتند و دل به دیار ما میبستند. خانه و کاشانه میساختند، زن و زندگی زمین میگذاشتند، بچهدار میشدند و با اهل بلاد ما وصلت میکردند. رفتهرفته خویشوقومدار میشدند و غربتشان میان رفتوآمدهای فامیلی و دوست و آشنا گم میشد.
من گذران زندگی میکردم با همین مفاهیم از غریبه و غربت؛ تا اینکه ذره ذره در درون، حسی را تجربه میکردم که نمیدانستم چیست.
اندوهی را به گرده میکشیدم که به نظرم شبیه آنچه بود که پشت دروازههای نامرئی سرزمین مادریام از دوش غریبهای به زمین افتاده بود و ظاهراً من حالا در دیاری که متعلق به خودم بود، در کنار اهل همان دیار آن را برداشته و به دوش میکشیدم.
مدتی بود که غربت برایم معنای جدیدتری پیدا کرده بود. مثل وقتهایی که در جمع، صداهای آشنا از پردهی گوشم عبور میکرد؛ مثل همهمهی کندوی زنبورهای عسل، بیآنکه در وجودم اثری بگذارد، بیآنکه بخواهم در آن شلوغی از خود اثری بگذارم.
مثل وقتهایی که موضوعی دستمایه بحث داغی میان دو گروه بود؛ تا هر کدام همچون مسابقهی طنابکشی به یکسو بکشند و من در هیچکدام جایی برای خود نمییافتم.
یا وقتی از میان قاهقاه خندههای دستهای، تنها چند واژه را به یاد میآوردم بیآنکه بتوانم پیوند خندهداری بین آنها برقرار کنم؛ آن وقت بود که خندهای تصنعی روی لبهایم میماسید و من نمیدانستم فرصت مناسب برای بستن لبهایم کی میتواند باشد؟!
غربت حالا برایم از پس نقاب کهنهاش دهنکجی میکرد و تنهایی از بلندای این فهم جدید، دست تکان میداد.
امید پشت همهی این تاریکیها جایی برایم چراغی روشن نگه داشته بود. خیال خام هم مرا به کهنگی این ماتم دلداری میداد؛ و من نمیدانستم این میهمان ناخوانده با خویش قدیمیاش تفاوتی بزرگ دارد؛ گذر زمان هرچه غربت را کهنه و فرسودهتر میکرد خویشاوند نوشناختهاش جوانتر و فرسایندهتر میشد.
و من این بار سنگین را روی کولم گذاشته، اینسو آنسو پرسه میزدم، شاید در این آمد و شدهای دمادم دستی برای برداشتن این بار گران به سویم دراز شود و یا لااقل به نگاهی، خستگی این پرسهها را از تن بهدرکنم.
در همهی این گشتوگذارها اما من همچنان آن غریبهی کزکرده در خودم ماندهام. گاهی و در میان جمعی، نسیمِ آشنایی بر چهرهی این غربت میوزد و غباری از این حس خاک گرفته را با خود میبرد و لحظهای نفسی تازه میکنم اگرچه هنوز زیر سنگینی این بار کمر خم نکردهام اما میدانم که باید برخیزم؛ این بار گران را چندباری در روز کنار جانمازم زمین میگذارم قد راست میکنم و قامت میبندم چندباری که خموراست میشوم انگار جان تازهای مییابم برای برداشتن دوبارهی این بار...