ویرگول
ورودثبت نام
فاطمه ملائی
فاطمه ملائینویسنده، داستان نویس، علاقمند به مقاله نویسی و نامه نگاری. اگر دوست داشتید مقاله هایم را بخوانید و اگر توانستید برایم نامه بنویسید.
فاطمه ملائی
فاطمه ملائی
خواندن ۱۴ دقیقه·۴ ماه پیش

نوشتن در خلوت:چرا ادامه می دهیم وقتی هیچ‌کس منتظرمان نیست؟

وقتی یک نویسنده گمنام و ناشناخته باشی، خبری از مخاطب پیگیر و همراهان مشتاق نیست که سوخت انگیزه ات را پر کنند و برایت کامنت مثبت بنویسند تا دست و دلت گرم بماند برای دوباره نوشتن.

فرقی نمی کند تازه نوشتن را شروع کرده باشی، یا سالها در گمنامی قلم زده باشی، وقتی مخاطب نیست یا هست و واکنشی از خودش نشان نمی دهد انگار بالن نویسنده آن آتش شعله ور را ندارد و هر چه قدر هم که زور بزند از زمین بلند نمی شود.

مشکل نویسنده های گمنام و ناشناخته علاوه بر عدم وجود مخاطب، معزلی ست به نام نوشتن در تاریکی یا همان نوشتن در خلوت و درگیر شدن با بحران پاسخ دادن به این سوال که چرا می نویسیم وقتی هیچ کس منتظرمان نیست؟

واقعا چرا می نویسیم وقتی چراغ نگاه حتی یک مخاطب هم روی سیاه مشقمان نمی افتد! یعنی همه ی ما اینقدر سخت جان و با اعتماد به نفس هستیم که می توانیم هرطور شده از طوفان عبور کنیم و از قحط سالی مخاطب جان سالم به در بریم و هرگز تسلیم نشویم!

اصلاً مگر چنین چیزی امکان دارد!

مگر نویسنده می تواند بدون مخاطب هایش، بدون انرژی گرفتن از خواننده هایش قلمش را و آن شوق و شور نوشتن را در خودش زنده نگه دارد!

پس اگر همه چیز به مخاطب بستگی دارد، اگر نفس نویسنده و جان قلمش به مخاطبانش بسته است چرا ما نویسنده های گم نام و ناشناخته با علم و بینش روشن به این که مخاطبی نداریم هنوز زنده ایم و قلم مان کم و بیش نفس می کشد؟

باید بگویم من هم مثل خیلی ها تا مدت ها پاسخ این سوال را نمی دانستم و مدام با خودم کلنجار می رفتم تا به جواب مناسبی برسم. درواقع می خواستم خودم را قانع کنم، به خودم قوت قلب بدهم و بیشتر از هر چیز به دنبال معنا می گشتم. معنای نوشتنم.

با خودم می گفتم وقتی مخاطب نداری پس نوشتن چه معنی دارد؟ برای که می نویسی؟ برای چه می نویسی؟ اصلا این همه نوشتی چه شد؟ باز می نویسی که چه بشود؟!

در یک مقطعی همه چیز برایم پوچ و بی معنی شده بود. بی انگیزه شده بودم. خودم را در کویری خالی از سکنه می دیدم که از قضا کوزه ی آب انگیزه ام هم خالی شده بود. تشنه یک قطره روحیه بودم. هلاک بودم برای این که یک نفر بگوید من فلان مقاله ات را خواندم ولی افتضاح بود!

آن قدر تشنه و از رمق افتاده بودم که دلم می خواست زیر بار نقد گزنده ی آدم ها له شوم اما برای اولین بار دل گرم شوم به این که در این برهوت تنها نیستم. حداقل چندنفر کنارم هستند، من را می بینند و دلشان می خواهد با من حرف بزنند!

کم کم در حصار تنهایی ام، آنجا که تمام در و پنجره های دنیا به رویم بسته بود، درست زمانی که هیچ کس کنار نبود و حتی یک لایک هم نمی گرفتم فهمیدم برای چه می نویسم؟

من می نویسم برای معنا بخشیدن به زندگیم. برای دچار نشدن به روزمرگی و دست و پا نزدن در منجلاب پوچی. برای احساس مفید بودن. برای یک جا ننشستن و دست روی دست نگذاشتن. برای برخاستن. برای دلایل کوچک و بزرگی که مطمئنن برای هر کدام از ما متفاوت است.

قبلا از پرداختن به ادامه بحث دوست دارم اول این نقل قول را بخوانید تا مطمئن شوید فقط من و شما نیستیم که به دنبال پاسخ این سوال هستیم که چرا می نویسیم؟.

محمدآصف سلطان‌زاده در مصاحبه با منوچهر فرادیس، در پاسخ به این سوال که چرا می نویسید می گوید:

«هیچ گاه این را از خودم نپرسیده‌ام یا شاید به آن فکر کرده باشم ولی دلیل و پاسخم را به یاد نمی‌آورم. همان طوری که غذا خوردن و نفس‌کشیدن دلیل نمی‌خواهد و همه انجامش می‌دهند. نوشتن احتمالاً در من غریزی شروع شده است تا هوشمندانه و اکنون به نیاز تبدیل شده است. برای کشف دلیل و هدف آن ناچارم طور دیگری رفتار کنم. یعنی این که دلایل ننوشتن برای من چه می‌تواند باشد. این دوره‌های ننوشتن برای همه کس پیش آمده و برای من هم، که در آن زمان دلایل زیادی برای ترک نوشتن دارم. چرا نمی‌نویسم؟ با پاسخ این آسان‌تر می‌توان کشف کرد که چرا می‌نویسم یا چرا باید نوشت.»

متن کامل مصاحبه را می توانید در وبگاه مدرسه نویسندگی بخوانید:

https://madresenevisandegi.com/42436/an-interview-with-mohammad-asef-soltanzade/

تجربه نوشتن در سکوت و بی مخاطبی

مطمئنم بیشتر نویسندگان جهان این تجربه را دارند که در ابتدا یا برهه خاصی از زمان دور از حرارت تشویق و تایید دیگران بودند و نوشته هایشان را در خلوت و سکوت منتشر می کردند طوری که تقریباً هیچ کس متوجه شان هم نمیشد. برای این حتی می توانم چندین مثال بیاورم.

۱. جی.کی. رولینگ (J.K. Rowling)

قبل از اینکه مجموعه «هری پاتر» به یکی از موفق‌ترین فرنچایزهای تاریخ تبدیل شود، رولینگ مادری مجرد بود که در فقر زندگی می‌کرد و با ماشین تحریر قدیمی‌اش می‌نوشت. دست‌نوشته‌ی کتاب «هری پاتر و سنگ جادو» توسط ۱۲ ناشر بزرگ رد شد. ناشران فکر می‌کردند کتاب‌های طولانی برای کودکان جذاب نیست و رولینگ شانسی برای موفقیت ندارد اما حالا تقریباً کسی نیست که هری پاتر را نشناسد یا اسمش به گوشش نخورده باشد!

۲. استیون کینگ (Stephen King)

استیون کینگ که اکنون سلطان ژانر وحشت است، در ابتدای کار چنان ناامید شده بود که پیش‌نویس اولین رمان مشهورش، «کری» (Carrie)، را در سطل زباله انداخت. همسرش «تابیتا» دست‌نوشته را از سطل زباله بیرون کشید و او را تشویق کرد که آن را تمام کند. کینگ ده‌ها بار توسط ناشران مختلف رد شد تا جایی که می‌گوید یک میخ روی دیوار اتاقش داشت که تمام نامه‌های رد ناشران را روی آن آویزان می‌کرد؛ تا زمانی که میخ از وزن نامه‌ها کج شد و آن را با یک میله بزرگتر عوض کرد!

۳. آگاتا کریستی (Agatha Christie)

پرفروش‌ترین نویسنده رمان‌های جنایی تاریخ، در سال‌های ابتدایی فعالیتش مسیر بسیار سختی را طی کرد. او به مدت ۵ سال تلاش کرد آثارش را چاپ کند، اما توسط ناشران متعددی رد شد. کریستی بعدها در خاطراتش نوشت که بارها تا مرز تسلیم شدن پیش رفته بود.

۴.ویلیام گلدینگ(William Golding)

رمان مشهور او «سالار مگس‌ها» (Lord of the Flies) یکی از مهم‌ترین آثار ادبی قرن بیستم است. این کتاب قبل از اینکه بالاخره چاپ شود، توسط ۲۱ ناشر رد شد. حتی یکی از ناشران در یادداشتی آن را «کتابی بی‌معنی و ناامیدکننده که هیچ شانسی برای فروش ندارد» توصیف کرد.

۵. مارسل پروست (Marcel Proust)

نویسنده اثر عظیم «در جستجوی زمان از دست رفته» در ابتدای راه با طرد شدن از سوی ناشران بزرگ روبرو شد. وقتی او دست‌نوشته جلد اول کتابش را به ناشر معروف “فاسکل” (Fasquelle) فرستاد، ناشر با حالتی تحقیرآمیز به او پاسخ داد: «من آنقدر احمق نیستم که ۳۰ صفحه درباره اینکه چطور یک نفر در تختخوابش می‌چرخد، چاپ کنم.» پروست مجبور شد خودش هزینه چاپ کتابش را بپردازد!

شاید بعضی ها حوصله خواندن همه مثال ها را نداشته باشند اما من به عمد چندین مثال از نویسندگان مشهور جهان آورده ام تا بدانید فقط شما گم نام و ناشناخته نیستید و قطعا نخواهید بود اگر تسلیم نشوید.

بسیاری از بزرگترین نویسندگان تاریخ که امروز نامشان در ادبیات جهان می‌درخشد، در ابتدای مسیر حرفه‌ای خود با درهای بسته، طرد شدن توسط ناشران و گمنامی مطلق روبرو بودند. مسیر موفقیت برای آن‌ها نه با فرش قرمز، بلکه با استمرار و شکست‌های پی‌در‌پی هموار شد.

درس بزرگی که از این نویسندگان می‌توان گرفت:

این افراد هیچ ویژگی جادویی نداشتند جز استمرار. آن‌ها به قضاوت‌های اولیه ناشران که اغلب بر اساس ترندهای بازار بود نه کیفیت اثر، اهمیت ندادند. اگر آن‌ها اولین یا دهمین باری که “نه” شنیدند، نوشتن را کنار گذاشته بودند، امروز جهان از خواندن این شاهکارها محروم بود.

چیزی که مسلم است نوشتن در خلوت و سکوت گرچه آن انرژی زمانی که مخاطب فعال و پویا داشتن دارد را به شما نمی دهد اما می تواند شما را از گزند گرفتن نقد و نظر منفی بی پایه و اساس هم دور نگه دارد و به نوعی شما را محفوظ و ایمن پای کارتان نگه دارد تا فقط و فقط بنویسید. آزمون و خطا کنید. اشتباه هات بزرگ انجام دهید یا همه چیز را پاک کنید و دوباره از نو شروع کنید!

نیاز انسان به دیده شدن

درست است که نویسنده در گم نامی به نوعی در امنیت است، در محدوده ی امن خود می نویسد و بی هیچ ترس و واهمه ای پیش می رود اما نمی شود این را انکار کرد که آن نویسنده ای که در اتاق بسته و تاریک خود مشغول نوشتن است هیچگاه منتظر این نیست که یک نفر در اتاقش را بزند یا از آن در داخل بیاید.

در کل نیاز انسان به دیده شدن امری ذاتی ست و این تنها معطوف به نویسنده نیست که بخواهیم برایش خط و نشان بکشیم و قدغن کنیم و باید و نباید لحاظ کنیم.

همه ی ما دوست داریم دیده شویم و بیشتر از آن دلمان می خواهد خوب دیده شویم و این الزاما چیز بدی نیست.

حتی آن پیرمردی که اسمش زیاد مهم نیست در "پیرمرد و دریا" اثر همینگوی هم دنبال دیده شدن بود وگرنه چرا باید اسکلت آن ماهی بزرگ را به اسکله می آورد!

می خواهم بگویم اشکالی ندارد اگر دلتان می خواهد دیده شوید. اگر منتظر لایک بیشتر یا کامنت های مثبت می گردید هم عیبی ندارد. خود من هم گاهی به پست های قبلی ام سر می زنم و گاه گاهی نظرات مثبت را دوباره بازخوانی می کنم.

همه ی ما دوست داریم به خودمان یادآوری کنیم که داریم کارمان را خوب انجام می دهیم.

نیاز داریم ببینیم تا باور کنیم حقیقتاً کارمان جذاب و دوست داشتنی و دلپذیر است. این که مردم ما و کارمان را دوست دارند و به آن احترام می گذارند و به نوعی حتی با قرمز کردن یک قلب کوچک در گوشه صفحه یا نوشتن یک یا چند خط با چند ایموجی خندان آن حس را به ما منتقل می کنند و علاقه مندی و رضایتشان را ابراز می کنند باعث می شود تمام آن چیزی که نویسنده برای ادامه دادن نیاز دارد به یکباره مهیا شود. مثل یک معجزه ی کوچک. اما معجزه هر چقدر هم که کوچک باشد باز هم یک معجزه است.

تفاوت میان نوشتن برای تایید و نوشتن از روی نیاز درونی

وقتی می گویم اشکالی ندارد اگر دنبال لایک بیشتر یا کامنت مثبت باشیم، دقیقا منظورم این نیست که هر روز بچسبیم به فضای مجازی و مدام چشممان دنبال این باشد که مردم درباره نوشته هایمان چه گفتند یا چند نفر آن قلب تو خالی را قرمز کردند. اگر مدام منتظر یا نگران واکنش دیگران باشیم عملاً دیگر نمی توانیم آنچه را که می خواهیم بنویسیم. رفته رفته نوشته هایمان تبدیل می شود به یک مشت حرف بی سر و ته که فقط می خواهیم به مزاق کسانی خوش بیاید که ما را لایک کنند و تا جایی که می شود از ما تعریف و تمجید کنند.

متاسفانه نویسنده گاهی فراموش می کند که در منجلاب خواسته های سطحی مشتی مخاطب ناسالم افتاده. چرا می گویم ناسالم؟ چون عموما آن مخاطب خواننده آن نویسنده نیست، در پی مطالعه و نقد صحیح دادن به نویسنده و واکاوی آنچه نیاز دارد در صندوق روبه رویش هم نیست او فقط به طور گذرا از روی نوشته ها رد می شود یا برای تبادل و رونق بخشیدن به صفحه خودش نظرات مثبت می گذارد و لایک می کند تا شاید شما بروید و آن لایک های نسیه ای را پس بدهید اما خبر بد اینجاست که همین به قدر ی امیدواری مسموم تولید می کند که گاهی می تواند یک نویسنده را به طور کامل فلج کند و از آن پویایی و سلامت روان نوشتن خارج کند.

نویسنده همان قدر که مشتاق انرژی گرفتن از عوامل بیرونی و محتاج داشتن مخاطب سالم و پیگیر است همان قدر هم باید مشتاق شنیدن صدای قلبش باشد. باید گوش کند ببیند دلش چه می گوید؟ باید محتاج شنیدن صدای درونش باشد. باید در خلوت و سکوت خریدار آن صدای اصیل باشد.

همه ی ما آدم ها به واسطه ی آن ذات پاک و آن روح ملکوتی که در ما دمیده شده غالباً راه درست را می دانیم و مدام زمزمه های درونمان را می شنویم که ما را به سمت خیر سوق می دهند اما گاهی این ما هستیم که خودمان را به نشنیدن می زنیم یا واقعا نمی شنویم چون گوشمان پر شده از صدای بیرون و خواسته های تمام نشدنی دیگران.

نویسنده باید این حقیقت را بداند که اگر قرار باشد باب میل عده ای بنویسد باز هم شمار دیگری هستند که نوشته های او را دوست ندارند. در کل هیچ نویسنده ای نمی تواند نظر همه را جلب کند. چون این تفاوت سلیقه هاست که نظرات مختلف را پدید می آورد. شاید برای همین است که هزاران هزار نویسنده و میلیون ها کتاب در ژانر ها و سبک های مختلف داریم. چون ممکن است تو عاشق "برادران کارامازوف" باشی و من تا به امروز حتی یک بار هم نتوانسته باشم با کارهای داستایوفسکی ارتباط برقرار کنم!

ادامه دادن در خلوت چگونه نویسنده را می‌سازد

در دنیای امروز که همه دنبال شهرت و رسیدن به کانال ها و صفحه های میلیونی اند و مدام درگیر بازاریابی و جذب مخاطب بیشتر هستند و فراتر از معنا بخشیدن و عمق دادن به کار و حرفه ی اصلی درگیر حاشیه های جانبی می شوند بد نیست در این جاده ی شلوغ که اغلب دارند با سرعت عبور می کنند و بی توجه به اجزای حیاتی از هم سبقت می گیرند، اندکی توقف کنیم.

گوشه جاده از مرکب پیاده شویم و فقط نگاه کنیم و اگر لازم شد از جاده خاکی برویم.

بدی فضای مجازی و انتشار دادن آسان نوشته هایمان این است که دیگر به تصحیح، کامل کردن، پر و پیمان نمودن و عمق بخشیدن بیشتر به نوشته هایمان اهمیت نمی دهیم و مدام می خواهیم یک چیز جدید منتشر کنیم.

شلوغ شده ایم. فقط می خواهیم منتشر کنیم. دیگر طوری شده که می خواهیم بنویسیم که منتشر کنیم. یعنی دلیل نوشتنمان شده دوباره منتشر کردن. انگار مرض دیده شدن گرفته ایم! فقط دلمان می خواهد پست و استوری جدید بگذاریم. می خواهیم به دوستان و آشنایانمان و آن ها که از دور ما را می شناسند و فکر می کنند واقعا چیزی بیشتر از بقیه بارمان است، بفهمانیم که ما نویسنده ایم، ما فعال فضای مجازی و اجتماعی هستیم، ما حواسمان به فرو ریختن پل فلان منطقه هست و از جنگ و سیل در فلان کشور اروپایی با خبریم و می توانیم با جادوی قلم همدلی رواج دهیم و بت بی تفاوتی و سنگ دلی را بشکنیم!

بیایید واقع بین باشیم. ما فقط نویسنده ایم نه تبریک ابراهیم و عصای موسی. ما نمی توانیم معجزه گر باشیم و همه چیز را درست کنیم. ما فقط می توانیم در حد توانمان آثاری خلق کنیم که عده ای بتوانند از خواندنش لذت ببرند و اگر خیلی خوب کارمان را انجام داده باشیم باید قدری آن ها را به تفکر واداریم همین. ما نه معلم و استادیم که به کسی درس اخلاق و زندگی بدهیم نه روان شناس و دکتر که برای کسی نسخه بپیچیم، نه قاضی که برای کسی حکم صادر کنیم و نه یک پیامبر با قدرت بزرگ اعجاز.

گاهی باید به خودمان یادآوری کنیم که هستیم و حداقل کاری که می توانیم انجام دهیم چیست. وقتی در خلوت می نویسیم و مخاطبی پیگیر ما نیست بزرگ ترین مزیتش این است که نویسنده می تواند به لایه های درونی خویش بخزد، فکر کند، اندیشه هایش را سبک سنگین کند، از دور به خودش نگاه کند و کمی واقع بین باشد و از آن شهر آرمانی نوشته هایش خارج شود. گاهی واقعا لازم است که دور باشیم. لازم است به دور از هیاهو و هیجان در سکوت مطلق بنویسیم تا بفهمیم برای چه داریم می نویسیم؟

آیا واقعا می نویسیم که لایک بگیریم؟

این لایک ها به چه دردی میخورد؟

تا کی و تا چه اندازه می تواند ما را بزرگ کند؟

آیا این لایک ها می توانند از ما "آگاتا کریستی" یا "جی کی رولینگ" بسازد؟

در آخر شما را با پاسخ دادن به خودتان تنها می گذارم و شما را دعوت می کنم به خواندن چند پاره درباره ی نوشتن از زبان بزرگان:

«واقعاً چه لذتی دارد تنهاماندن و دوش‌ها را از بار مسئولیت‌های مختلف رهاکردن و سروصدانشنیدن و مصاحبت‌های ناجور را تحمل‌نکردن! حتی در این گوشه‌ی خانه که ضلع غربی‌اش را شهرداری مزبله کرده و پر از مگس و کثافت شده‌ایم.»

-جلال‌ آل‌احمد، یادداشت‌های روزانه (جلد دوم)، ص۲۴۹

«نمی‌توان نوشت اما باید نوشت؛ نمی‌توان ادامه داد اما باید ادامه داد.»

-ساموئل بکت

«وقتی چیزی ناگفتنی و بیان‌ناشدنی است، درست همان جاست که نوشتار منبع و ضرورتش را پیدا می‌کند.»

-موریس بلانشو

«پس از تمام تقلاها آن‌چه را که نمی‌توان گفت، نباید مسکوت گذاشت، باید نوشت.»

-ژاک دریدا

«نوشتن مثل فریاد بی‌صداست.»

-مارگریت دوراس

«نوشتن کشمکشی علیه سکوت است.»

-کارلوس فوئنتس

پینوشت: من عاشق نامه نوشتنم. اگر جایی، روزی، زمانی احساس کردید لازم دارید با کسی درباره نوشتن یا هر چیز دیگری حرف  بزنید که شما را نشناسد و بی هیچ قضاوت و شناختی فقط به شما گوش بدهد و مثل یک دوست کنارتان باشد من مشتاقانه اینجا منتظرم.

می توانید خیلی راحت و ناشناس برایم نامه بنویسید قول می دهم خیلی زود جوابتان را بدهم.

دوستدار شما فاطمه ملائی

آدرس ایمیل:

[email protected]

نوشتنفضای مجازیهری پاترنویسندگینویسنده
۱۱
۱۰
فاطمه ملائی
فاطمه ملائی
نویسنده، داستان نویس، علاقمند به مقاله نویسی و نامه نگاری. اگر دوست داشتید مقاله هایم را بخوانید و اگر توانستید برایم نامه بنویسید.
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید