اگر ساعت ۱۰ صبح است و حس میکنی به اندازه یک ماراتن دویدهای، یا کودکت مدام از روی مبل میپرد پایین و تو با استرس داری دنبالش میدوی، بگذار اول یکراست بروم سر اصل مطلب: تو تنها نیستی و مادربودنِ تو هیچ ایرادی ندارد.
وقتی در اتاق انتظار کلاسهای گفتاردرمانی پسرم مینشینم و با مادران دیگر همصحبت میشوم، میبینم که همه ما یک دغدغه مشترک داریم. انگار یک سؤالِ پررنگ همیشه میانمان هست: آیا این پرتحرکیِ کودک من، همان بیشفعالی است؟ خیلی از ما نگرانیم؛ نگرانِ اینکه نکند این انرژیِ تمامنشدنیِ کودکمان، چیزی فراتر از یک شیطنت ساده کودکانه باشد.
راستش را بخواهی، بچهها در این سن ذغالِ آتشند! انرژیِ خالصاند. اما چطور بفهمیم این فقط یک شیطنتِ کودکی است یا پای چیز دیگری در میان است؟ بیایید با هم این مرز باریک را بررسی کنیم.
بیایید ماجرا را پیچیده نکنیم. تفاوت اصلی در «تمرکز» و «کنترل تکانه» است. کودک پرتحرک میدود، بازی میکند، بالا و پایین میپرد، اما وقتی یک کار جذاب مثل کارتون دیدن، لگوبازی یا نقاشیِ رنگی جلویش بگذاری، میتواند دقایقی سر جایش بنشیند. او هدف دارد، فقط انرژیاش زیاد است.
اما کودکی که علائم بیشفعالی دارد، انگار موتور محرکی دارد که هیچوقت خاموش نمیشود. او حتی روی صندلی غذاخوری هم وول میخورد، وسط حرف پریدنهایش دست خودش نیست و تمرکز روی یک فعالیت برایش واقعاً زجرآور است.
مطالعات علمی نشان دادهاند که تنها حدود ۵ تا ۱۰ درصد از کودکانی که رفتارهای پرتحرک دارند، واقعاً به اختلال نقص توجه و بیشفعالی مبتلا هستند؛ یعنی بخش بزرگتری از کودکان پرانرژی، در محدوده طبیعی رشد خود قرار دارند. به همین دلیل است که برچسب «بیشفعال» را نباید بهسادگی و بدون تشخیص متخصص به کودک زد. آنچه باید نگرانت کند، نباید یکروزه و در یک موقعیت خاص باشد؛ بلکه تداوم بیقراری در محیطهای مختلف مثل خانه و مدرسه است که نشانهای جدیتر محسوب میشود.
به جای اینکه مدام بگویی «نپر»، «بنشین»، بیا مسیر انرژی کودکت را هوشمندانه عوض کنیم:
۱. مقایسه ممنوع: بچهها با هم فرق دارند. شاید بچه خواهرت آرامتر باشد، اما بچه تو پُر از شور زندگی است. مقایسه هم او را آزرده میکند و هم تو را خستهتر.
۲. تخلیه انرژی هوشمندانه: به جای جنگیدن با انرژی کودک، از آن به نفع خودتان استفاده کن. بگذار روی تشک بپرد، بالشتبازی کنید یا با هم بازیهای زمینوهوا و مسابقههای کوچک راه بیندازید تا انرژیاش تخلیه شود. تحقیقات نشان میدهد کودکانی که روزانه به اندازه کافی بازی و فعالیت بدنی دارند، بیقراری کمتری از خود نشان میدهند.
۳. پذیرش و آرامسازی: قبول کن که این یک دوره سنی است و این طوفان انرژی، آرام خواهد گرفت. تمرینهای سادهای مثل تنفس عمیق و روال مشخص قبل از خواب میتواند هم به کودک کمک کند آرامتر شود و هم تو بهعنوان مادر، احساس کنترل بیشتری بر روزمرگیها داشته باشی.
مادریِ تو با این بالا و پایینها تعریف نمیشود؛ تو داری فرزندی بزرگ میکنی که دنیا را با تمام وجود حس میکند. اگر نگرانیات ادامه پیدا کرد یا رفتار کودکت در محیطهای مختلف بهطور مداوم مشکلساز بود، با خیال راحت از یک متخصص راهنمایی بگیر؛ اما تا آن روز، کمی به خودت استراحت بده، یک چای داغ بریز و بگذار دنیا چند دقیقه هر طور میخواهد بچرخد!