ویرگول
ورودثبت نام
علی اکبر افتخار
علی اکبر افتخارمنتقد فیلم و عکاس
علی اکبر افتخار
علی اکبر افتخار
خواندن ۳ دقیقه·۴ ماه پیش

درام دو پاره و گرفتار در دام ژانر خود/نقد فیلم «چیزی برای از دست دادن نیست» ساخته: ناول مادانی، لودویک کولبو-جاستین

فیلم Nothing to Lose / محصول: ۲۰۲۶، فرانسه

پرداختن به یک موضوع انسانی در هنر و سینما ارزشمند است، اما چیزی که این ارزش را دیدنی و اثرگذار و در طول زمان ماندگار می‌کند، نه صرفاً موضوع آن، بلکه نوع پرداخت سوژه، زاویه دید و ساختار اثر هنری است.

ناول مادانی در نقش جادا، بازیگر زن اصلی فیلم، به خوبی توانسته پیچیدگی عاطفی نقش را به دوش بکشد. او در سکانس‌های ابتدایی، به‌ویژه صحنه‌های بیمارستان و مواجهه با تشخیص بیماری، در انتقال احساس موفق است و مخاطب بی‌اختیار با او هم‌ذات‌پنداری می‌کند. به‌ویژه سکانس سکوت او در اتاق انتظار که با نمای بسته روی چهره‌اش کار شده، یکی از اثرگذارترین لحظات فیلم است.

سازندگان فیلم با استفاده از نورپردازی سرد و آبی در صحنه‌های بیمارستان، حس درماندگی و انجماد عاطفی را به خوبی منتقل کرده‌اند. در مقابل، صحنه‌های خانه و گذشته که با نور گرم و طبیعی ثبت شده‌اند، خاطرات شیرین را تداعی می‌کنند که تضاد مؤثری با وضعیت حال ایجاد می‌کند.

فیلم در نیمه اول، با ریتم متوازن، یک درام اجتماعی متعهدانه است با تأکید بر نقد نظام سلامت فرانسه و نابرابری در دسترسی به درمان. اما ناگهان و بدون مقدمه‌چینی روایی کافی، در نیمه دوم به یک تریلر گروگان‌گیری با فضای اکشن بدل می‌شود. این جهش ژانری نه از بستر شخصیت‌پردازی برمی‌خیزد و نه با منطق درونی داستان هماهنگ است.

فیلم بی‌اختیار مرا به یاد دو اثر از دو سینمای متفاوت انداخت: «بعد از ظهر سگی» (Dog Day Afternoon) ساخته سیدنی لومت و «آژانس شیشه‌ای» ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا که هر دو اثر، برخلاف فیلم مورد بحث، در همان لحظه اوجِ تنش، از شخصیت‌پردازی درست و وفادار به فضای اولیه برخوردارند و هرگز برای گره‌گشاییِ داستان، از عمق روایتشان نمی‌کاهند.

جادا از یک مادر درمانده و جستجوگر، به یک فرد حرفه‌ایِ عملیات‌های گروگان‌گیری تبدیل می‌شود؛ تحولی که از نظر روان‌شناختی چندان قابل دفاع نیست، مگر آنکه پیشینه‌های قوی‌تری از گذشته حرفه‌ای او به عنوان مربی بوکس یا آشنایی با تیراندازی و کار با اسلحه توسط او در فیلم دیده می‌شد.

مهم‌ترین ضعف فیلم، پایان‌بندی آن است. پس از بیش از یک ساعت تنش‌آفرینی و قرار گرفتن مخاطب در موقعیتی که انتظار یک پایان تلخ یا حداقل غافلگیرکننده را دارد، همه چیز به طرز عجیبی به نفع جادا حل می‌شود:

گروگان‌ها هیچ آسیب جدی نمی‌بینند و رفتار متقابلی با جادا ندارند.

نظام قضایی و پلیس (که در اغلب فیلم‌های این ژانر نماد خشکی قانون و بی‌رحمی بوروکراسی هستند) ناگهان دلسوز و بخشنده می‌شوند.

چالش پزشکی (سازگاری ژنتیکی) با یک پیچش داستانی ساده و نه چندان باورپذیر حل می‌شود که حس بحران واقعی را از بین می‌برد.

این پایان‌بندی خوش‌بینانه (و تا حدی کلیشه‌ای) نه تنها با فضای تلخ و واقع‌گرایانه نیمه اول هماهنگ نیست، بلکه پیام فیلم را نیز تضعیف می‌کند. اگر فیلم قصد داشت به کاستی‌های نظام درمانی و اهمیت اهدای مغز استخوان بپردازد، یک پایان باز یا حتی نافرجام، اثرگذاری بیش‌تری داشت. اما سازندگان این فیلم، آسان‌ترین راه را انتخاب کرده‌ و با گره‌گشایی ساده‌انگارانه، مخاطب را با این سؤال رها می‌کنند که «مگر این همه تنش برای چه بود؟»

شخصیت پل (با بازی گیوم گویی) که قرار است هم‌دست و موافق جادا در گروگان‌گیری باشد، هیچ‌گاه به اندازه کافی پرداخت نمی‌شود. انگیزه‌های او مبهم است و تغییر رفتارش در صحنه‌های پایانی، بیش از حد تابع و در خدمت پیشبرد ماجرا به نظر می‌رسد.

«چیزی برای از دست دادن نیست» یک فیلم دوپاره است؛ نیمه اول، درامی انسانی و تأثیرگذار با بازی درخشان ناول مادانی، و نیمه دوم، یک تریلر سطحی که هرگز به ژرفای بخش اول خود نمی‌رسد. اگر فیلم جسارت به پایان‌بندی تلخ‌تر یا حداقل حفظ تعلیق تا آخرین لحظه را داشت، می‌توانست به اثری ماندگار در سینمای اجتماعی فرانسه تبدیل شود.

در مجموع، فیلم اثر قابل تأملی است که با وجود بازی‌های خوب و فضاسازی قوی، در دام تمایل به خوش‌بینیِ بیش از حد و هماهنگ‌سازیِ عجولانه‌ی ژانرها گرفتار می‌شود و از پتانسیل واقعی خود فاصله می‌گیرد.

۱
۰
علی اکبر افتخار
علی اکبر افتخار
منتقد فیلم و عکاس
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید