یادداشتی بر نمایش «الکترا» به کارگردانی علی فتوحی / اجرا در تبریز آبان 1405
1-مهمترین ویژگی اجرای «الکترا» اثر سوفوکل به کارگردانی علی فتوحی، بازگرداندن یک تراژدی کلاسیک جهانی به فضای امروز ایران است. هر چند ترجمه خوب به زبان ترکی از این نمایشنامه هم نشان میدهد که متون کلاسیک، اگر با نشانههای امروزی خوانده شوند، میتوانند آیینهی موقعیت اجتماعی زمانهی خود باشند.
2-«الکترا» روایت خانوادهای است که در آن حقیقتی سالها در سکوت دفن شده و قدرت مستقر، با حیله و فریب بر کرسی خود نشسته است. الکترا، بیرون از قدرت، سالها سوگ و خشم را تحمل میکند تا صدایش شنیده شود.

3-اجرای فتوحی با تمرکز بر «سوگ، خشم و عدالت»، این موقعیت را به فضای اجتماعی امروز ما پیوند میزند: تقابل الکترا با خاطره، قدرت و حقیقت؛ جایی که هر سکوت، پیش از یک فریاد، حرفی برای گفتن دارد. این پیوند، نه با شعار، بلکه با نشانههای اجرایی-فضاسازی، بازی و لحن-به تماشاگر منتقل میشود و همین، مهمترین اتفاق این اجرای عمومی است.

4-بار اصلی نمایش بر دوش بیتا آزادی ایفاگر نقش الکترا است و او این وظیفه را بهخوبی به دوش میکشد. بازی تحسینآمیز او تلاطم روحی الکترا - از سوگ فروخورده تا خشم انفجاری و سپس شکست از بازیهای قدرت - را بهدرستی منتقل میکند. بیان شمرده و کارشدهی او در ادای دیالوگها، به شخصیت الکترا عمق و اعتبار میبخشد. رامین بوستانی نیز با وجود نقش کوتاهش، حضوری متفاوت و موفق دارد.

5-فارغ از امتیازهای نمایش، به نظرم موسیقی گاه حجم زیادی از اجرا را میگیرد و عدم توازن میزان صدای موسیقی با صدای بازیگران باعث میشود دیالوگها مفهوم نبوده و حتی در ردیفهای آخر قابل شنیدن نباشند. خطایی جدی در اجرایی که بار اصلی آن بر دیالوگها و مونولوگهای الکترا است. طراحی صحنه نیز فراتر از اجراهای کلاسیک نمیرود. حرکات موزون از بافت نمایش برآمده و در خدمت داستان و تراژدی است اما میتوانست حجم کمتری داشته باشد.
6-به نظرم اجرای هر نمایشنامه- به ویژه آثار کلاسیک، باید کارکردی امروزین داشته باشد چرا که در شرایط کنونی، بیتوجهی به احوال زمانه، بیتفاوتی به دشواریهای زیست امروز آدمهاست. تراژدی سوفوکل نیز باید برای جامعه ما، با مناسبات و مختصات ویژهاش، حرفی برای گفتن داشته باشد که دارد.
7-اجرای فتوحی با حفظ ابهام تراژدی، بهجای پاسخهای ساده، پرسش را به تماشاگر امروز منتقل میکند: مرز میان دادخواهی، انتقام و عدالت چندان روشن نیست. همین ابهام است که تراژدی کهن را به امروز پیوند میزند.