
راستش را بخواهید، من در ابتدا اصلاً داستان «رستاخیز مردگان» را نمیدانستم. فقط اسم این کتاب را شنیده بودم و چیزهایی دربارهی یک کتاب مرموز و ممنوعه به گوشم خورده بود. کنجکاو شدم و تصمیم گرفتم خودم دربارهاش تحقیق کنم. هرچه بیشتر جستوجو کردم، بیشتر وارد دنیای عجیب و تاریک این داستان شدم؛ دنیایی که در آن از کتابی با نام Necronomicon یا همان رستاخیز مردگان صحبت میشود.
اما یک نکته را باید از همان ابتدا روشن کنم: نکرونومیکون یک کتاب واقعی تاریخی نیست. این کتاب بخشی از جهان داستانی نویسندهی مشهور ژانر وحشت، اچ. پی. لاوکرفت است. بااینحال، لاوکرفت آن را آنقدر دقیق و باورپذیر در داستانهایش معرفی کرد که بعدها بعضی افراد تصور کردند شاید واقعاً چنین کتابی وجود داشته باشد.
حالا بیایید داستان این کتاب افسانهای را از ابتدا دنبال کنیم.
آغاز افسانه
طبق افسانهای که در داستانهای لاوکرفت ساخته شده، نویسندهی اصلی نکرونومیکون مردی عرب به نام عبدال الحضرت بود.
گفته میشود عبدال الحضرت در سرزمینهای عربی زندگی میکرد؛ مردی بسیار باهوش و کنجکاو که علاقهی زیادی به دانشهای ناشناخته داشت.
اما کنجکاوی او معمولی نبود.
او فقط دنبال فلسفه، تاریخ یا ستارهشناسی نبود. میخواست دربارهی چیزهایی بداند که انسانهای معمولی حتی جرئت فکر کردن به آنها را نداشتند.
او دربارهی تمدنهای فراموششده، شهرهای متروک، آیینهای باستانی و موجوداتی تحقیق میکرد که گفته میشد قبل از پیدایش تمدن انسان روی زمین وجود داشتهاند.
عبدال کمکم متوجه شد که افسانههای مختلف، با وجود فاصلهی بسیار زیاد میان سرزمینها، گاهی دربارهی موجودات مشابهی صحبت میکنند.
همین موضوع باعث شد یک سؤال بزرگ ذهنش را درگیر کند:
اگر این داستانها در فرهنگهای مختلف تکرار شدهاند، شاید بخشی از حقیقت پشت آنها وجود داشته باشد؟
و از همینجا ماجرا آغاز شد.
سفر به دنبال دانش ممنوعه
عبدال برای پیدا کردن پاسخ، شروع به سفر کرد.
او به مکانهایی رفت که مردم عادی از نزدیک شدن به آنها خودداری میکردند.
ویرانههای شهرهای قدیمی، معابد فراموششده و مکانهایی که افسانههای ترسناکی دربارهشان وجود داشت.
در جریان این سفرها، عبدال با نوشتهها و داستانهایی روبهرو شد که برایش بسیار عجیب بودند.
در این نوشتهها گفته میشد که زمین همیشه متعلق به انسانها نبوده است.
طبق این افسانهها، موجوداتی بسیار قدیمیتر از انسان وجود داشتهاند؛ موجوداتی که قدرت و عمرشان با انسان قابل مقایسه نبود.
برخی از آنها خدایان نامیده میشدند، بعضی موجوداتی کیهانی بودند و برخی دیگر آنقدر عجیب توصیف شده بودند که حتی نمیشد آنها را با موجودات شناختهشده مقایسه کرد.
عبدال هرچه بیشتر تحقیق میکرد، بیشتر متوجه میشد که این افسانهها به یکدیگر ارتباط دارند.
او شروع به جمعآوری تمام اطلاعاتی کرد که پیدا میکرد.
نوشتهها، افسانهها، روایتهای قدیمی و چیزهایی که خودش در سفرهایش دیده بود.
و سرانجام تصمیم گرفت همهی این اطلاعات را در یک کتاب جمع کند.
کتابی که نباید نوشته میشد
عبدال نام اولیهی کتاب خود را العزيف گذاشت.
گفته میشود این نام به صدایی مرموز اشاره داشت که در شب توسط حشرات ایجاد میشد؛ صدایی که مردم عرب آن را به موجودات ناشناخته نسبت میدادند.
اما محتوای کتاب چیزی بسیار تاریکتر از یک مجموعه افسانه بود.
عبدال در کتابش دربارهی موجوداتی باستانی، آیینهای ناشناخته، مکانهای اسرارآمیز و موجوداتی صحبت کرد که گفته میشد پیش از انسانها بر زمین حضور داشتهاند.
در میان این نامها، موجوداتی مانند کثولهو و یوگ-سوثوث جایگاه مهمی پیدا کردند.
طبق جهان داستانی لاوکرفت، این موجودات چیزی شبیه خدایان معمولی نبودند.
آنها موجوداتی کیهانی بودند که در مقیاسی بسیار بزرگتر از فهم انسان قرار داشتند.
اینجا بود که یک ایدهی ترسناک شکل گرفت:
شاید انسان در جهان آنقدرها هم مهم نیست که تصور میکند.
شاید تمدن ما فقط بخش کوچکی از تاریخ زمین باشد.
و شاید موجوداتی بسیار قدیمیتر هنوز جایی در تاریکی جهان وجود داشته باشند.
شهر گمشده
یکی از مهمترین بخشهای افسانهی عبدال، سفر او به شهری باستانی و فراموششده بود.
شهری که گفته میشد از تمدن انسان فاصله داشت و رازهایی را در خود پنهان کرده بود.
در داستانهای مربوط به عبدال، او به دنبال دانش موجودات باستانی بود و در همین مسیر با مکانهایی روبهرو شد که هیچ انسان عادی نباید واردشان میشد.
عبدال در آنجا با بقایای آیینهای بسیار قدیمی و نشانههایی مواجه شد که به موجوداتی غیرانسانی اشاره داشتند.
او هرچه بیشتر میدید، بیشتر مطمئن میشد که افسانههایی که در کتابش نوشته، صرفاً افسانه نیستند.
اما مشکل همینجا بود.
عبدال بیش از اندازه جلو رفته بود.
او در حال نزدیک شدن به دانشی بود که انسانها برای درک کردنش ساخته نشده بودند.
موجودات باستانی
در جهان نکرونومیکون، یکی از مهمترین مفاهیم این است که موجودات عظیمی پیش از انسانها وجود داشتهاند.
این موجودات ممکن است مدتهای بسیار طولانی خاموش یا پنهان مانده باشند.
برخی از آنها در اعماق زمین یا دریا قرار دارند و برخی دیگر در مکانهایی خارج از جهان قابل دسترس انسان تصور میشوند.
یکی از مشهورترین آنها کثولهو است.
کثولهو در داستانهای لاوکرفت موجودی عظیم و غیرانسانی است که در شهری غرقشده به نام R'lyeh قرار دارد.
او نمادی از وحشت کیهانی است؛ وحشتی که نه به دلیل خشونت، بلکه به دلیل عظمت و ناشناخته بودنش ترسناک است.
ایدهی اصلی این است:
اگر روزی چنین موجوداتی دوباره بیدار شوند، انسان احتمالاً توان مقابله با آنها را نخواهد داشت.
چرا نام «رستاخیز مردگان»؟
نام انگلیسی Necronomicon بعدها برای این کتاب خیالی استفاده شد.
این نام معمولاً به مفاهیمی مثل مردگان، قانون و دانش یا آداب مرتبط با مردگان تعبیر میشود.
در ترجمههای مختلف فارسی، نامهایی مانند رستاخیز مردگان یا کتاب مردگان برای آن دیده میشود.
اما برخلاف چیزی که شاید از اسمش تصور کنیم، موضوع کتاب فقط زنده کردن مردگان نیست.
نکرونومیکون در جهان لاوکرفت بیشتر نمادی از دانش ممنوعه است.
دانشی که انسان با پیدا کردن آن، شاید بیشتر از آنکه قدرتمند شود، خودش را در معرض خطر قرار میدهد.
عبدال چه چیزی پیدا کرده بود؟
عبدال در ادامهی تحقیقاتش به این نتیجه رسید که تاریخ واقعی جهان بسیار قدیمیتر و عجیبتر از چیزی است که انسانها تصور میکنند.
او باور داشت تمدنهایی پیش از تمدن انسان وجود داشتهاند.
و شاید برخی از آن موجودات هنوز کاملاً از بین نرفته باشند.
او همچنین دربارهی روشهایی نوشت که در داستانها برای ارتباط با این موجودات استفاده میشد.
اما هرچه عبدال بیشتر در این موضوع فرو رفت، زندگی خودش نیز عجیبتر شد.
او دیگر نمیتوانست مانند یک انسان معمولی به جهان نگاه کند.
برای او هر صدای ناشناخته، هر خرابه و هر داستان قدیمی میتوانست نشانهای از موجوداتی باشد که هزاران یا میلیونها سال قبل وجود داشتهاند.
ترسناکترین بخش داستان
شاید ترسناکترین قسمت افسانه این نباشد که در کتاب موجودات عجیب وجود دارند.
ترسناکترین قسمت این است که در جهان لاوکرفت، دانستن حقیقت همیشه چیز خوبی نیست.
انسان معمولاً فکر میکند اگر دربارهی چیزی بیشتر بداند، قدرتمندتر میشود.
اما در داستانهای لاوکرفت، گاهی برعکس است.
گاهی هرچه بیشتر بفهمی، بیشتر متوجه میشوی که چقدر کوچک هستی.
عبدال هم کمکم با همین حقیقت روبهرو شد.
او به دنبال پاسخ رفت، اما پاسخها سؤالهای بیشتری ایجاد کردند.
مرگ عبدال الحضرت
طبق داستانی که لاوکرفت برای این شخصیت ساخته، سرانجام عبدال الحضرت نیز به شکلی مرموز از دنیا رفت.
گفته میشود او در شهر دمشق و در شرایطی عجیب ناپدید یا کشته شد.
روایت معروف میگوید که او در روز روشن و در برابر مردم توسط موجودی نامعلوم مورد حمله قرار گرفت.
هیچکس دقیقاً نمیدانست چه اتفاقی افتاده است.
اما یک چیز باقی ماند:
کتاب او.
العزيف.
کتابی که قرار بود دانش ممنوعهای را برای آیندگان حفظ کند.
کتابی که نباید باقی میماند
بعد از مرگ عبدال، داستان نکرونومیکون وارد مرحلهی دیگری شد.
طبق افسانه، کتاب به دست افراد مختلف افتاد و بعدها به زبانهای دیگر ترجمه شد.
یکی از ترجمههای مهم آن به زبان یونانی نسبت داده میشود و گفته میشود مترجم، نام Necronomicon را برای آن انتخاب کرد.
پس از آن، نسخههایی از کتاب در میان دانشمندان، جادوگران و افرادی که به علوم ممنوعه علاقه داشتند، دستبهدست شد.
اما گفته میشد بسیاری از نسخهها از بین رفتند.
بعضیها سوزانده شدند.
بعضیها گم شدند.
و بعضی نسخهها نیز در داستانها در کتابخانههای مخفی باقی ماندند.
آیا واقعاً چنین کتابی وجود دارد؟
اینجا باید بین داستان و واقعیت تفاوت بگذاریم.
نکرونومیکون واقعی نیست.
عبدال الحضرت هم شخصیت داستانی است.
کتاب «العزيف» نیز بخشی از جهان داستانی لاوکرفت است.
لاوکرفت این افسانه را طوری طراحی کرد که انگار نکرونومیکون یک کتاب واقعی و قدیمی است.
او حتی برای آن تاریخ، نویسنده، ترجمهها و مسیر انتقال نسخهها را طراحی کرد.
همین جزئیات باعث شد افسانه بسیار باورپذیر شود.
بعدها افراد مختلف کتابهایی با نام Necronomicon منتشر کردند، اما آنها نسخهی واقعی کتابی که لاوکرفت در داستانهایش توصیف کرده نیستند.
چرا نکرونومیکون اینقدر معروف شد؟
دلیل اصلی شهرت آن این است که لاوکرفت فقط یک کتاب خیالی نساخت.
او یک افسانهی کامل ساخت.
او برای کتاب نویسندهای خیالی ایجاد کرد.
برای نویسنده گذشتهای ساخت.
برای کتاب تاریخچه ساخت.
مکانهایی که supposedly نسخههای کتاب در آنها نگهداری میشدند معرفی کرد.
حتی ترجمههای مختلفی برای آن در جهان داستانی خودش تعریف کرد.
در نتیجه، وقتی خواننده برای اولین بار نام نکرونومیکون را میشنود، ممکن است برای چند لحظه با خودش فکر کند:
«نکند واقعاً چنین کتابی وجود داشته باشد؟»
و دقیقاً همین حس، چیزی است که لاوکرفت میخواست ایجاد کند.
پایان داستان
داستان نکرونومیکون در حقیقت داستان یک کتاب نیست.
داستان کنجکاوی انسان است.
انسان همیشه دوست دارد چیزهای ناشناخته را کشف کند.
میخواهد بداند پشت درهای بسته چیست.
میخواهد رازهای گذشته را بفهمد.
میخواهد دربارهی جهان و موجوداتی که نمیشناسد اطلاعات به دست بیاورد.
اما نکرونومیکون یک سؤال ترسناک مطرح میکند:
اگر روزی تمام رازهای جهان را بفهمیم، آیا واقعاً از دانستن آنها خوشحال خواهیم شد؟
شاید به همین دلیل است که با وجود گذشت سالها، افسانهی نکرونومیکون هنوز زنده است.
کتابی که در دنیای واقعی وجود ندارد، اما آنقدر خوب نوشته شده که هنوز بعضیها دربارهی واقعی بودنش تحقیق میکنند.
و شاید این عجیبترین قسمت ماجرا باشد:
من هم در ابتدا داستانش را نمیدانستم. فقط اسمش را شنیده بودم. اما وقتی شروع به تحقیق کردم، متوجه شدم پشت این اسم ساده، یکی از معروفترین افسانههای تاریخ ادبیات وحشت قرار دارد.
البته باید همیشه به یاد داشته باشیم که نکرونومیکون و عبدال الحضرت بخشی از داستانها و جهان خیالی اچ. پی. لاوکرفت هستند، نه یک کتاب تاریخی واقعی.
و شاید همین موضوع، افسانه را جالبتر کند؛ چون یک داستان خیالی توانسته آنقدر واقعی به نظر برسد که هنوز هم مردم دربارهی وجود آن سؤال میکنند.