
شنبه بود. دم غروب. رفتم خانهٔ مادر. روی مبل لم داده بود و آلبوم عکسهای قدیمی را ورق میزد. عکسِ من در پنج سالگی، با یک توپ پلاستیکی قرمز. عکسِ پدر در جوانی، با کت و شلوار قهوهایِ دمِمد روز. عکسِ خانهٔ قدیمیشان در جنوب شهر، با آن حوض فیروزهای که دیگر نیست.
نشستم کنارش. چایی ریختم برای خودم. مادر عینکش را گذاشت روی میز و آلبوم را بست. نگاهم کرد و گفت: «خالهات امروز زنگ زد.»
گفتم: «چه گفت؟»
گفت: «هیچی. از پسرش گفت. از اینکه قبول شده توی یک شرکت نفتی. از اینکه ماشین خریده. از اینکه...» مکث کرد. «...از اینکه خوشبخته. بعدش هم یک چیزهایی گفت که... ولش کن.»
گفتم: «چی گفت؟»
گفت: «گفت "پسر تو چی کار میکنه؟" گفتم "کارمند یک شرکته." یک "آها"یی گفت که... نمیدانم. یک جوری که انگار بگوید "همین؟". منم دلم شکست. نه برای خودم. برای تو.»
سکوت کردم. دستش را گرفتم. گفتم: «مامان، تو که میدانی من راضیام.»
گفت: «آره. میدانم. ولی... نمیدانم چطور بگویم. هر وقت یکی از فامیل زنگ میزند و از بچهاش میگوید، من تا چند روز فکرم درگیر است. به خودم میگویم "چرا پسر من نه؟" بعدش هم از خودم بدم میآید که چرا این فکر را کردم. ولی نمیتوانم نکنم.»
گفتم: «حق داری. همهٔ ما این فکرها را میکنیم.»
گفت: «میدانی چیه؟ من خودم هیچوقت نتوانستم کاری کنم که سرم بالا باشد. بابام میگفت "زن، باید شوهرش را خوشبخت کند. باید بچههایش را موفق کند." شوهرم یک کارمند ساده بود. بچهام هم یک کارمند سادهست. من کجای کارم لنگید که هیچکس تو این خانواده... حالا نمیگویم خاص. ولی یک چیزی. یک چیزی که آدم بتواند بهش افتخار کند.»
گفتم: «مامان، تو بهترین مادری بودی که میتوانستی باشی. من به تو افتخار میکنم.»
نگاهم کرد. لبخندِ کمرنگی نشست روی لبش. گفت: «دروغ میگویی. ولی ممنون.»
خندیدم. گفتم: «دروغ که نه. اغراق شاید. از بچگیام همینجوری بودم. یادت میآید یک بار کلاس دوم دبستان بودم، معلممان گفته بود فردا هر کی بهترین انشا را بنویسد، جایزه میگیرد؟»
مادر چشمهایش برق زد: «همان که موضوعش "مامان من" بود؟»
گفتم: «همان. من آمدم خانه، به تو گفتم "مامان، فردا باید بهترین انشای کلاس را بنویسم، وگرنه آبرویم میرود." تو هم که همیشه برای من یک پا "مشاورِ انشا" بودی، نشستی پای حرفهایم. من هم شروع کردم به اغراقهای آبکی. نوشتم "مامان من از فرشتهها هم مهربانتر است. صبح که بیدار میشوم، بوی غذایش تا کوچهٔ بغلی میرود. دستهایش آنقدر نرم است که انگار ابر را لمس میکنم."»
مادر قهقه زد: «وای، یادم آمد! آن معلمه زنگ زد به من. گفت "خانم، پسرتان یک انشای عجیب و غریب نوشته. میگوید شما صبحها با بال فرشته میآیی بالای سرش." من از خجالت آب شدم. گفتم "خانم معلم، والله من یک زنِ معمولیام. اهلِ محل. نه بالم درآمده، نه از آسمان میآیم پایین."»
گفتم: «بعد هم که آمدی خانه، دعوایم کردی. گفتی "پسرم، اینقدر چاخان نکن. آدم باید راست بگوید." گفتم "مامان، من راست گفتم. تو واقعاً مهربانی."»
مادر خندید. خندهای که از ته دل بود، نه آن لبخندِ کمرنگِ اولِ ماجرا. گفت: «آره. تو همیشه بلد بودی از کاه، کوه بسازی. ولی...» خندهاش خوابید. «...حالا که فکرش را میکنم، میبینم آن روزها هم من یک زنِ معمولی بودم. هیچکاری نکرده بودم که لیاقت آن انشای قشنگ را داشته باشم. فقط مادرِ تو بودم. فقط یک آدمِ ساده.»
گفتم: «همان "فقط" برای من همهچیز بود. هنوز هم هست.»
نگاهم کرد. چشمانش برق داشت. گفت: «میدانی، من از تلفن جواب دادن میترسم. از مهمانی رفتن میترسم. چون میدانم یکی پیدا میشود که از بچهاش بگوید. از دکتر شدنش. از مهندس شدنش. از اینکه رفت خارج. و من... من فقط باید بنشینم و گوش کنم و لبخند بزنم. بعدش هم بیایم خانه و... همین.»
گفتم: «این حس را میفهمم. ولی مامان... تو تنها کسی نیستی که این حس را دارد. همهٔ آن آدمها هم یک جاییشان میلنگد. فقط بلد نیستند نشان بدهند.»
گفت: «فکر میکنی؟»
گفتم: «مطمئنم.»
سکوت کرد. بعد گفت: «چایی بریزم برات؟»
گفتم: «نه. تو بنشین. من میریزم.»
بلند شدم چایی بریزم. توی آشپزخانه، صدای ورق زدنِ آلبوم میآمد. داشت دوباره عکسها را نگاه میکرد. شاید داشت دنبال آن روزِ انشا میگشت. شاید هم فقط دلش میخواست یک چیزی را به خودش ثابت کند.
برایش چایی بردم. آلبوم را بست. چایی را گرفت و گفت: «فردا میآیی باز؟»
گفتم: «آره.»
گفت: «خوبه. تنهایی... تنهایی این فکرها را بدتر میکند.»
نگاهش کردم. صورتی که دور چشمهایش چروک برداشته بود. دستهایی که سالها کار کرده بودند و حالا روی جلد آلبوم آرام گرفته بودند. گفتم: «دوستت دارم مامان.»
گفت: «میدانم. برو چاییت سرد نشود. اما...» دستم را گرفت. «...اگر یک روز واقعاً یک کاری کردی که آن خالهها یک "آها"ی دیگر بگویند، قول بده اول به من زنگ بزنی. من باید تمرین کنم که چطور جوابشان را بدهم.»
خندیدیم. هر دو. ولی ته خندههایمان، یک چیزی تلخ بود. یک سوال کهنه: «آیا من کافیام؟» سوالی که در چشمهای مادر، هنوز بیجواب مانده بود. و شاید تا همیشه می ماند.
مادر فنجان را برداشت.
جرعهای نوشید.
آرام گفت:
«میدانی...»
«گاهی فکر میکنم اگر تو رئیس یک شرکت بزرگ بودی...»
«...من مادر بهتری بودم.»
من دیگر چیزی نگفتم.
چون برای اولین بار فهمیدم...
مادرم سالهاست دارد خودش را با کارنامه من امتحان میکند.
آن شب تا خانه فقط به یک چیز فکر میکردم.
اگر فردا همه عنوانهایم را از من بگیرند...
شغلم...
مدرکم...
پولم...
اعتبارم...
و حتی تعریف دیگران را...
آن وقت من برای چه کسی ارزشمند میمانم؟
و شاید سؤال سختتر این باشد...
برای خودم هم؟
همیشه میماند.