و اما دیوار حیاط این خانه. چوبهای خوشتراشِ نیزهمانند، در سمت جنوب و ورودی ساختمان، ادامه داشت تا پشت خانه. دیوار، به حیاط که میرسید، انگار حوصلهاش سر میرفت از نظم. هر چند قدم، چوبی سینهٔ زمین را میشکافت و تکهای حلب، این چوبهای بیحوصله را با هم آشتی میداد.
درِ ورودی حیاط هم از جنس و شکل همان نیزههای خوشتراش بود؛ با لولایی به یک طرف و گیرهای فلزی یا کلونکیِ چوبی که لتِ دیگرِ در را به ادامهٔ حصار چفت میکرد. قفل و کلیدی در کار نبود. چفتی اگر بود، نه برای هراس از سرقت، که تنها نشانهای بود برای حریم. حریم خانه و خانواده. که اطرافیان و همسایهها هم غریبه نبودند.
حیاط کوچک پشت خانه، بوتهٔ گوجه بود و بادمجان. هر کدام سه یا چهار بوته. و یکی دو تا بوته پنبه، از باب زیبایی باغچه. ترکیب رنگ سبزِ غوزهٔ پنبه، که پیراهن دریده و کودک سفید و نرم خود را مینمایاند، با سرخیِ گوجهٔ نورسیده. و البته بادمجان، که وصف زیبایی برایش نمییابم اکنون.
ظهرها که گرما حوصلهٔ بازی را میگرفت، در ایوان غربی، کتابی به دست، مینشستم به مطالعه. «قصههای خوب برای بچههای خوب»، «کلیله و دمنه برای کودکان» و... . گاه قدقد مرغ همسایه، که لانه داشت زیر خانه ی همسایه، و گاه شیطنت یک جفت گنجشک تازهبالغ، حواسم را از خواندن میربود.
نسیمی که ظهرها هم از شمال میآمد در ایوان غربی، کرختیِ بعد از ناهار و سنگینی پلکها، منصرفم میکرد از بچهکتابخوان بودن. نمیدانم چرا، ولی مراقب چوبهای ایوان هم بودم که گازم نگیرند از پشت، با بالا و پایین شدنشان.
عصرها، حوالی غروب، تنور در فضای بین دو خانه روشن میشد. خوراکش، بوتههای خشک پنبه و غوزههایی بود که دیگر طفلی سفید در آغوش نداشتند و خود سیاه شده بودند از گردش روزگار. سیاه و خشک، مطلوبِ سوختن.
بوتهها که به ترقترق کردن میافتادند، تکههای بزرگتر چوب به هیولای تنور هدیه میدادند برای تندتر کردن آتش آن. کمی که هیولا از تبوتاب میافتاد و خوراک چوب و هیزمش خاکستری میشد، گرم، دو سوراخ گوش تنور را که زیر پایش بود میبستند؛ برای حفظ گرمای دلش. که نانی بپزند با دلِ سوختهٔ تنور.
حاصل این سوختنِ بوتهها و چوبها و عرق ریختنِ انسانها، نانی بود در خوشطعمی بیهمتا.
ما که با همسالان در اطراف میپلکیدیم و به بازی روی آبانبارها مشغول بودیم، سهمی ویژه داشتیم از این نانِ جانافزا. کوکه؛ نانی کوچکتر از نان اصلی. انگار بچههایش باشند. گرم، نرم، درعینحال با تردیِ لبههایی که کمی ذغالی شده بودند.
ترکیبِ شرجیِ غروبِ کوموشتپه با بوی خستگی و نانی چنان، جادوییست که ما حال، پس از سالیان، میبینیمش.