
رمان «زیر درخت یاس» یک رمزگشایی حیرت انگیز از حقیقت های ممنوعه
✍ احمد کریمی
سالهاست از سالهای دانشجوییام می گذرد. من عاشق رمان هایی با تم ِ سیاسی یا جنایی بودم . عاشقانه رمان ِ تاریکی در نیمروز نوشته آرتور کوستلر و همدرد ، نوشته نگوین را دوست داشتم با این رمان ها زندگی کردم ، عاشق شدم و همیشه توی ذهنم خودم را جای قهرمانان داستان ها تصور کردم و زندگی کردم . شاید اگر این رمان ها نبودند خیلی از شجاعت ها و انگیزه هایم را از دست می دادم . در این سالها و سالها خواندن رمان تصویر رمان های بسیاری در ذهنم باقی مانده است اما پاییز پدرسالار ِ گابریل گارسیا مارکز برای من جایگاه متفاوتی دارد نه فقط به خاطر آنچه از این رمان آموختم و روان روانشناسی یک دیکتاتور را جور دیگری درک کردم و مفهوم دیکتاتوری را طور دیگری فهمیدم بلکه مارکز کاری کرد کارستان ! او با نثری پیوسته و بدون نقطهگذاریهای معمول به من و همه مخاطبانش به زیبایی آموخت که چگونه قدرت مطلق نهتنها جامعه را ویران میکند بلکه خودِ حاکم را نیز اول از همه در یک سیاهچاله وحشتناک از توهم ، خودشیفتگی و پارانویا غرق میسازد . من در رمان مارکز منش و رفتاری یک دیکتاتور را زندگی کردم و همیشه دوست داشتم رمانی در سپهر ادبیات سیاسی ایران منتشر شود که یک خوانش روانشناسی دقیق از پدیده انقلاب نمایش دهد . تا اینکه چند شب پیش یکی از دوستانم رمان «زیر درخت یاس» نوشته رضا طالب را در اختیارم گذاشت . من که عمری رمان سیاسی خوانده ام و زندگی ام در خوانش ادبیات سیاسی گذشته اصلاً باور نمی کردم این اثر در جمهوری اسلامی مجوز گرفته ! مطلقاً باور نمی کردم واقعا منتشر شده ! از طرفی قلم نویسنده واقعا حیرت انگیز بود و چیزهایی نوشته که بسیار غریب است . حرفهای خیلی مگویی که گفتنش آنهم در قالب یک رمان ؛ عجیب ذهن پیچیده ای می خواهد .
داستان هزارتویی است با تم روانشناختی و جرم شناسی باساختاری معمایی و جنایی که مخاطب را با ژرفای وجود مبارزان انقلابی آشنا می کند . رضاطالب ، خیلی عمیق و با نگاهی کم نظیر دریافته درون گروه های مبارز انقلاب ۵۷ خورشیدی ایران حسادت جنسی ، عقده های روانی ، خودشیفتگی مبارزان ... می توانسته با سرپوش مبارزه علیه رژیم شاهنشاهی یک قتل ناموسی را به قتلی درون سازمانی و عقیدتی تبدیل کند ! رقابت و حسادت بین دو رفیق همسنگر ، بین دوطبقه اجتماعی ، بین دختر و پسر دانشجو ، بین دو طیف فکری مبارز و بین دو گروه مبارز مسلحانه ... رمان «زیر درخت یاس» به لحاظ فضای داستان و ساختار روایی و روانشناسی اش در ادبیات ایران یگانه است .
کتاب رمان «زیر درخت یاس» اثر رضا طالب، کاوشی عمیق در لایه های روانی مبارزانی است که تبدیل به بُت شدند و احدی جرات نداشت ایشان را این چنین بی پرده نقد کند .
من تصورم این بود اگر روزی بخواهد رمانی مانند «زیر درخت یاس» منتشر شود . این رمان باید سالها بعد از نبودن نظام جمهوری اسلامی منتشر شود و از عجایب حیرت انگیز نظام جمهوری اسلامی این است که این رمان صریح ، متهور و بی پروا در زمان حیات نظام جمهوری اسلامی منتشر شده ! البته یقیناً رضا طالب خیلی خوب می دانسته اگر رمانش توسط نشر هایی نظیر چشمه ، افق ، ثالث ... و نشرهایی از این دست منتشر می شد یقیناً توقیف می شد ! لذا فرضیه من این است که او رمان را به نشری بی حاشیه سپرده تا رمانش منتشر شود ...«زیر درخت یاس» کاوشی بسیار بی پروا است . رُمانی که تمام نقص ها ، عقده های روانی ، کمبودهای عاطفی و عاجز بودن انقلابیون سال ۵۷ خورشیدی را با لحنی صریح ، عمیق و تأثیرگذار با نگاهی دقیق به زوایای پنهان روح و جامعه ایرانی بررسی کرده است. این رمان با نثری شیوا و دلنشین، مخاطب را به سفری در لایههای زیرین عقده های جنسی مبارزان ، روابط انسانی خاص ، چالشهای فردی و اجتماعی و جستجوی معنا در زندگی پرفراز و نشیب شخصیتهای خود میبرد.
نویسنده رمان با ظرافتی ستودنی ، خلاقانه و بی پروا به تحلیل و بررسی موضوعاتی چون حسادت ، عشق ، توهم ، پارافیلی های جنسی ، وارونگی های جنسی ، پترن های جنسی استثمار گرایانه ، هوس های جنسی با پوشش های ایدئولوژیک ، جدایی، هویت و تعلق و تقابل آمال و واقعیات میپردازد.
او با استفاده از فضاسازیهای بسیار دقیق نشان می دهد نسل مبارز انقلاب ایرانی دقیقا چگونه نسلی بود و به زندگی چطور نگاه می کرد. طالب ؛ با شخصیتپردازیهای ملموس، تصویری زنده و باورپذیر از زندگی در بستر جامعهای در گیر با پادشاهی را نشان می دهد که رمزگشایی از دل این درگیری ها حیرت انگیز ، تکان دهنده و مبهوت کننده است .
لینک مطلب :https://behkhaan.ir/reviews/01a1e972-94eb-74d9-b744-e9dc6eb357c9?inviteCode=M46w6RzLN3p1
تکان دهنده و مبهوت کننده است .