
وقتی شروع کردم به دیدن کوکو، فکر میکردم با یک انیمیشن درباره موسیقی و خانواده روبرو هستم. اما هرچه جلوتر رفتم، دیدم موسیقی فقط یکی از راههایی است که فیلم از طریق آن درباره چیزهای دیگری حرف میزند؛ درباره خانواده، خاطره، فراموشی، حقیقت و مرگ.

میگل یک پسر بچه دوازده ساله است که عاشق موسیقی است. در خانوادهای بزرگ شده که موسیقی را ممنوع کردهاند و او دلیل این ممنوعیت را هم نمیداند. با این حال، علاقهاش به موسیقی آنقدر جدی است که برای رسیدن به آن حاضر میشود هزینه بدهد، خطر کند و از محدودهای که خانواده برایش تعیین کرده بیرون برود.
این برای من مهم بود. میگل فقط آرزو نمیکند که موسیقیدان شود؛ برای چیزی که دوست دارد قدم برمیدارد.

و بعد وارد سرزمین مردگان میشود.
اولین چیزی که جلب توجه میکند، رنگ و موسیقی و شکل متفاوت این دنیاست. اما بهتدریج میبینیم که اینجا فقط یک دنیای عجیب و تماشایی نیست. مردهها هنوز رابطه دارند، خوشحال میشوند، ناراحت میشوند، دلخور میشوند، آشتی میکنند و نگران کسانی هستند که در دنیای زندهها باقی ماندهاند.
انگار مرگ در این فیلم، پایان مطلق نیست؛ شکل دیگری از بودن است.

البته این منطق دنیای خود فیلم است، نه ادعایی درباره جهان واقعی. اما همین نگاه باعث میشود مرگ در کوکو بیشتر شبیه فاصلهای میان دو جهان باشد تا نابودی کامل.
پلی از گلبرگهای درخشان، راهی است برای مردگان تا در شب روز مردگان از سرزمین مردگان به دنیای زندگان برگردند؛ اما همه مردگان نمیتوانند از آن عبور کنند. کسی که در دنیای زندگان دیگر به یاد آورده نمیشود، حتی اگر در سرزمین مردگان هنوز حضور داشته باشد، امکان برگشتن را از دست میدهد.

اما فیلم یک چیز دیگر هم نشانمان میدهد.
آدمها را گاهی با داستانی که دربارهشان شنیدهایم میشناسیم، نه با حقیقتی که واقعاً اتفاق افتاده است. میگل هم در مسیرش میفهمد داستانی که خانوادهاش سالها درباره گذشته تعریف کردهاند، تمام حقیقت نیست.
و اینجا شخصیت ارنستو دِلا کروز برای من جالب میشود. آدمی که موسیقی زیبایی دارد، محبوب است، چهرهای دوستداشتنی و ستارهوار دارد، اما پشت این تصویر، خودخواهی و خیانت پنهان شده است.

زیبایی یک اثر، الزاماً به معنای زیبایی صاحب آن نیست.
اما تمام اینها در نهایت به مامان کوکو میرسد.
صحنهای که میگل برای او میخواند، برای من یکی از سنگینترین لحظههای فیلم بود. پیرزنی که دیگر بخش زیادی از گذشته را به خاطر نمیآورد، با شنیدن آن آواز، پدرش را به یاد میآورد.

و آنجا تازه میفهمیم مسئله فقط مرگ نیست.
آدم ممکن است بعد از مرگ هم تا وقتی در خاطر کسی زنده است، از جهان او بیرون نرفته باشد.
شاید ترسناکترین چیزی که فیلم درباره مرگ نشان میدهد، خود مردن نیست؛ فراموش شدن است.
و اینجا یاد شعر سهراب سپهری افتادم:
و نترسیم از مرگ
مرگ پایان کبوتر نیست...
ریههای لذت، پر اکسیژن مرگ است.
سهراب هم مرگ را جایی بیرون از زندگی نمیبیند. مرگ در شب، در انگور، در ریحان، در پروانه و در خود لذت حضور دارد.
کوکو هم به شکلی دیگر همین نزدیکی را نشان میدهد.
مرگ در کنار زندگی قرار نگرفته؛ در دل زندگی حضور دارد.

و در میان همه اینها، میگل همچنان همان پسر شاد و پرانرژی باقی میماند. میترسد، نگران میشود، سختی میکشد و گاهی درمانده میشود، اما شور زندگیاش را از دست نمیدهد. حتی در سرزمین مردگان، زندگی در وجودش جریان دارد.

شاید به همین دلیل کوکو برای من فقط داستان یک بچه نیست که میخواهد موسیقیدان شود.
داستان پسری است که برای پیدا کردن خودش از خانه بیرون میزند، به دنیایی ناشناخته میرود، درباره گذشته خانوادهاش چیزهایی میفهمد و در نهایت با چیزی برمیگردد که شاید از خود موسیقی مهمتر باشد:
فهمیدن اینکه ما فقط با کسانی که کنارمان هستند زندگی نمیکنیم؛ با کسانی که از دست دادهایم هم زندگی میکنیم.
آنها ممکن است دیگر روبروی ما نباشند، اما تا وقتی یادشان، قصهشان، عشقشان و چیزی از آنها در ما باقی مانده، حضورشان تمام نشده است.

و شاید به همین دلیل است که وقتی میگل از آن دنیا برمیگردد، فقط به زندگی قبلیاش برنمیگردد.
او همان میگل است، اما دیگر خانوادهاش را همانطور که پیش از آن سفر میدید، نمیبیند.
حالا میداند بعضی آدمها میروند، اما همیشه تمام نمیشوند.

