
از آن انیمیشنهایی است که در نگاه اول دربارهی موسیقی و رؤیای یک نوازنده است، اما هرچه جلوتر میرویم، موسیقی کمکم بهانهای میشود برای پرسیدن یک سؤال بزرگتر:
اگر تمام عمرمان را صرف رسیدن به چیزی کنیم، آیا ممکن است در این مسیر ، خودِ زندگی را از دست بدهیم؟
جو گاردنر سالهاست منتظر یک لحظه است؛ لحظهای که بالاخره روی صحنه بنشیند و با گروهی حرفهای جَز بنوازد.
برای او زندگی واقعی انگار هنوز شروع نشده.
امروز نه؛
وقتی شغل رؤیایی ام را پیدا کنم.
امروز نه؛
وقتی روی صحنه بروم.
امروز نه؛
وقتی بالاخره به آن چیزی که همیشه میخواستم برسم.
و این وقتی میتواند خطرناکترین کلمهی زندگی باشد.
چون ممکن است آدم آنقدر چشم به مقصد بدوزد که مسیر را نبیند.
جو موسیقی را دوست دارد، اما کمکم متوجه میشویم که موسیقی برایش از یک علاقه فراتر رفته؛ تبدیل شده به چیزی که قرار است به زندگیاش معنا بدهد.
انگار اگر این اتفاق بیفتد، تمام سالهای انتظار ناگهان ارزش پیدا میکنند.
اما زندگی شوخی خودش را دارد.
جو درست در آستانهی رسیدن به آرزویش، با مرگ روبرو میشود.
و اینجاست که فیلم سؤال را برمیگرداند:
اگر فردا قرار نباشد وجود داشته باشد، امروز چه میشود؟

در طرف دیگر، ۲۲ را داریم؛ آن موجود ریزه میزه و بداخلاقی که اصلاً علاقهای به زندگی کردن ندارد! 😂
جو فکر میکند ۲۲ مشکل دارد، چون زندگی را نمیفهمد.
۲۲ هم احتمالاً فکر میکند جو مشکل دارد، چون زیادی زندگی را جدی گرفته است!
درگیری این دو نفر یکی از بامزهترین بخشهای فیلم است.
جو میخواهد ۲۲ را برای زندگی آماده کند؛
۲۲ تقریباً تمام تلاشش را میکند که جو را از زندگی منصرف کند!
و طنز ماجرا اینجاست که هرکدام چیزی را دارند که دیگری ندارد.
جو زندگی را میخواهد، اما زندگی کردن را فراموش کرده.
۲۲ از زندگی فرار میکند، اما وقتی بالاخره آن را لمس میکند، تازه میفهمد چه چیزی را از دست داده است.
اینجا مفهوم جرقه وارد داستان میشود.
جو تصور میکند جرقه همان چیزی است که آدم را برای زندگی آماده میکند؛ همان استعداد، علاقه یا هدفی که باید پیدایش کنیم تا بفهمیم برای چه به دنیا آمدهایم.
اما فیلم خیلی آرام این تصور را زیر سؤال میبرد.
جرقه، هدف زندگی نیست.
ممکن است موسیقی جرقهی جو باشد، اما قرار نیست تمام زندگی او فقط موسیقی باشد.
گاهی جرقه میتواند یک علاقه باشد، یک حس، یک تجربه یا حتی یک لحظهی بسیار ساده.
و این یکی از زیباترین تغییرات معنایی فیلم است:
آدم ممکن است سالها دنبال معنای زندگی بگردد، در حالی که زندگی همین حالا دارد اتفاق میافتد.
و بعد زمین.
جایی که قرار بود برای ۲۲ یک مقصد باشد، تبدیل میشود به مکانی برای کشف چیزهای ساده.
پیتزا.
باد.
خیابان.
برگ.
موسیقی.
گربه.
آدمها.
چیزهایی که برای جو آنقدر عادی شدهاند که دیگر نمیبیندشان، برای ۲۲ شگفتانگیزند.
و اینجا یک اتفاق ظریف میافتد:
کسی که قرار بود زندگی را به دیگری یاد بدهد، خودش دوباره دیدن زندگی را یاد میگیرد.
۲۲ به جو کمک میکند چیزهایی را ببیند که سالها جلوی چشمش بودهاند.
اما فیلم فقط فلسفه نمیگوید؛ شوخی هم میکند. 😄
آن موجودات کوچک و عجیبوغریب جهان پس از مرگ، فرشتهها، راهنمایان روح و حتی آن ناخدا، فضای فیلم را از یک بحث سنگین دربارهی مرگ و معنا بیرون میآورند.

آن ناخدا هم برای خودش داستانی دارد؛ موجودی که انگار هم راهنماست، هم فیلسوف، هم کسی که باید در این جهان عجیب راه آدمها را پیدا کند.
و فرشتهها هم با آن رفتارهای بامزهشان، تقریباً شبیه کارمندان یک ادارهی ماوراییاند! 😂

این طنز خیلی مهم است.
چون Soul دربارهی مرگ حرف میزند، اما از مرگ نمیترساند.
دربارهی هدف حرف میزند، اما هدف را مقدس نمیکند.
دربارهی زندگی حرف میزند، اما آن را تبدیل به یک سخنرانی انگیزشی نمیکند.
و بعد جو بالاخره به آرزویش میرسد.
روی صحنه.
موسیقی.
همان لحظهای که سالها برایش صبر کرده بود.
و اجرا تمام میشود.
همین.
نه اتفاق خارقالعادهای میافتد، نه جهان تغییر میکند.
جو به چیزی که میخواست رسیده، اما یک سؤال تازه روبهرویش ایستاده:
حالا چی؟
این شاید تلخترین و در عین حال واقعیترین قسمت فیلم باشد.
ما گاهی خیال میکنیم رسیدن به هدف، تمام سؤالها را جواب میدهد.
اما بعضی وقتها بعد از رسیدن، تازه میفهمیم که هدف قرار نبوده جواب تمام زندگی باشد.
پس مشکل جو ، داشتن هدف نیست.
مشکل این است که هدف، جای زندگی را گرفته است.
هدف داشتن زیباست.
تلاش کردن ارزشمند است.
رؤیا داشتن ضروری است.
اما اگر برای رسیدن به هدف، امروزمان را خرج کنیم، رابطههایمان را کنار بگذاریم، زیباییهای کوچک را نبینیم و مدام زندگی را به فردا موکول کنیم، سؤال دیگری پیش میآید:
رسیدن به هدف... به چه قیمتی؟
شاید مسئله این نباشد که هدف داشته باشیم یا نه.
مسئله این است که در مسیر رسیدن به آن، چه مقدار از زندگی را خرج میکنیم.
و اینجاست که میشود سه اثر را کنار هم گذاشت:
Soul میپرسد:
چرا زندگی میکنیم؟
شازده کوچولو میپرسد:
چه چیزهایی را در بزرگسالی فراموش کردهایم؟
پسر، موشکور، روباه و اسب میپرسد:
حالا که زندگی سخت شده، چطور مهربان بمانیم؟
و شاید جواب Soul به سؤال خودش، در پایان فیلم، دیگر آن سؤال ابتدایی نباشد.
شاید بگوید:
قرار نیست اول معنای زندگی را پیدا کنی و بعد شروع به زندگی کنی.
گاهی باید زندگی کنی؛
و معنایش را در همان زندگی پیدا کنی.
در یک موسیقی.
در یک غذای ساده.
در نوازش یک گربه.
در صدای باد.
در یک گفتوگوی معمولی.
در لحظهای که هیچ هدف بزرگی در کار نیست.
چون شاید زندگی همان چیزی باشد که بین دو هدف از کنارمان رد میشود.
و ما آنقدر به مقصد خیره شدهایم که متوجهش نشدهایم.
چشم به هدف، غافل از زندگی
شاید بد نباشد گاهی هدف را کمی کنار بگذاریم، نفس بکشیم و ببینیم:
ما که این همه برای رسیدن به زندگی تلاش میکنیم،
نکند همین حالا داریم زندگی میکنیم؟

