تکراری نیست! قول مردونه 👌🙏
به دلیل اهمیت موضوعِ فهم گفتگوهای جاری در زندگی‌مان و گستردگی آن در بسیاری از مفاهیم و چالش‌های زیستی،
مکاشفه و فهم زبان ۲ را بازنویسی کرده‌ام؛
این بار با کمی بازپروری، به‌روزرسانی و البته کندوکاوی بیشتر در آنچه واقعاً میان آدم‌ها می‌گذرد.
متن نخست، بیشتر به مفهوم «زبان» و فهم آن می‌پرداخت؛
این یکی، پایمان را می‌گذارد داخل دره‌ها...
همان فاصله‌هایی که میان آنچه می‌گوییم، آنچه شنیده می‌شود، آنچه می‌فهمیم و آنچه واقعاً درونمان می‌گذرد، شکل می‌گیرند.
استاد: فکر می‌کنی در دنیا چند زبان وجود دارد؟
مترجم بین‌المللی: بیش از ۷۱۰۰ زبان؟
استاد: نه!
این فقط زبان‌هایی‌ست که برایشان نام گذاشته‌ایم.
به تعداد آدم‌های دنیا، زبان وجود دارد.
هر آدمی با زبان خودش با جهان و آدم‌های دیگر ارتباط می‌گیرد؛
زبانی به یگانگی اثر انگشت،
به پیچیدگی DNA،
و گاهی به ناشناختگیِ خودِ صاحبش.
برای همین است که گاهی دو نفر سال‌ها کنار هم زندگی می‌کنند، یک زبان مشترک دارند، هزاران کلمه می‌دانند و باز هم...
حرف هم را نمی‌فهمند.
و گاهی دو نفر که حتی زبان مشترکی ندارند، با یک نگاه، یک سکوت یا یک لبخند، چیزی را می‌فهمند که هزار جمله قادر به گفتنش نیست.
شاید زبان، فقط کلمه نیست.
شاید زبان، آن چیزی‌ست که پشت کلمه پنهان شده.
چقدر از سال‌های زندگی‌مان را صرف حرف زدن کردیم، بی‌آنکه واقعاً بفهمیم چه می‌گوییم؟
چقدر حرف شنیدیم، بی‌آنکه بفهمیم طرف مقابل چه می‌خواسته بگوید؟
چقدر زخم زدیم و خوردیم.
در نیمه‌ی راه، رها کردیم و رها شدیم.
قضاوت کردیم و قضاوت شدیم.
منفعت طلبی کردیم و مورد سوءاستفاده قرار گرفتیم.
بخل و حسد و کینه نثارمان شد و خودمان هم، گاهی نثار دیگری کردیم.
تنها شدیم.
در تنهایی مات و مبهوت ماندیم.
خستگی به جان و روانمان چنگ زد.
ملامت و اندوه و ناامیدی مهمان دلمان شدند و گاهی سال‌ها ماندند.
و عجیب‌تر اینکه...
گاهی حتی زبان خودمان را هم نفهمیدیم!
چه رسد به زبان دیگری.
منظورم همان چیزی‌ست که نامش را گذاشته‌ایم خودشناسی.
خویشتن بودن، مسئولیت سنگینی‌ست.
جای دیگری بودن آسان‌تر است.
نقش دیگری را بازی کردن آسان‌تر است.
حتی گاهی هیچ‌کس نبودن، از خود بودن راحت‌تر است.
اما یک روز باید بنشینیم و از خودمان بپرسیم:
من واقعاً چه می‌خواهم؟
از چه چیزی می‌ترسم؟
چه چیزی خوشحالم می‌کند؟
مرزهای من کجاست؟
به چه چیزهایی متعهد هستم؟
کجا «بله» می‌گویم در حالی که تمام وجودم «نه» می‌گوید؟
چرا عاشق می‌شوم؟
چرا می‌رنجَم؟
چرا می‌بخشم؟
چرا نمی‌بخشم؟
و اصلاً...
با این آدمی که سال‌هاست درون من زندگی می‌کند، چه کرده‌ام؟
شاید خودشناسی، قبل از هر چیز، یاد گرفتن زبان همین آدم باشد.
ما تصور می‌کنیم زبان اصلی انسان، کلمات اوست.
اما چند بار شده کسی بگوید:
«خوبم.»
و تو از صدایش بفهمی خوب نیست؟
چند بار کسی خندیده و فهمیده‌ای پشت خنده‌اش چیزی شکسته؟
چند بار کسی عصبانی شده و بعدها فهمیده‌ای که پشت آن خشم، ترس بوده؟
چند بار خودت گفته‌ای:
«مهم نیست.»
در حالی که اتفاقاً خیلی هم مهم بوده؟
اینها همان زبان‌های ناگفته‌اند.
نگاه.
لحن.
مکث.
سکوت.
فاصله.
حرکت دست.
نحوه‌ی رفتن.
نحوه‌ی برگشتن.
و گاهی، حتی نحوه‌ی نرفتن.
ما کلمات را می‌شنویم؛
اما همیشه زبانِ پشت کلمات را نمی‌فهمیم.
و اینجاست که دره‌ها شروع می‌شوند.
بین من و آنچه درون من است، یک دره وجود دارد.
من چیزی را احساس می‌کنم،
اما شاید نتوانم برایش واژه پیدا کنم.
یا می‌دانم چه می‌خواهم،
اما جرأت گفتنش را ندارم.
یا حرف می‌زنم،
اما چیزی که از دهانم بیرون می‌آید، حتی برای خودم هم دقیقاً همان چیزی نیست که درونم بوده.
این دره‌ی اول است:
دره‌ی میان آنچه هستم و آنچه می‌گویم.
گاهی ترس، واژه‌ها را عوض می‌کند.
گاهی غرور.
گاهی شرم.
گاهی خشم.
گاهی عشق.
و گاهی احساس آنقدر بزرگ است که زبان، از حمل کردنش کم می‌آورد.
بعد، دره‌ی دیگری روبرویمان باز می‌شود.
تو حرف می‌زنی.
من می‌شنوم.
اما آیا فهمیده‌ام؟
نه لزوماً.
ممکن است صدای تو را شنیده باشم و معنای دیگری از آن ساخته باشم.
ممکن است تو بگویی:
«دلم گرفته.»
و من بشنوم:
«از من ناراضی است.»
تو بگویی:
«کمی تنها می‌خواهم باشم.»
و من بشنوم:
«دیگر مرا نمی‌خواهد.»
تو بگویی:
«خسته‌ام.»
و من بشنوم:
«دوستم نداری.»
این همان دره‌ی میان شنیدن و فهمیدن است.
ما گاهی به جای عبور از این دره، سنگی برمی‌داریم و به آن طرف پرت می‌کنیم!
و بعد تعجب می‌کنیم که چرا فاصله بیشتر شد.
اما خطرناک‌ترین دره، شاید بعد از این باشد.
من حرف تو را شنیده‌ام.
آن را به زبان خودم ترجمه کرده‌ام.
بعد بر اساس ترجمه‌ی خودم واکنش نشان داده‌ام؛
نه بر اساس چیزی که تو واقعاً گفته‌ای.
تو یک جمله گفته‌ای.
من هزار معنا از آن ساخته‌ام.
بعد با یکی از آن هزار معنا جنگیده‌ام.
تو مانده‌ای که:
«من اصلاً چنین چیزی نگفتم!»
و من مانده‌ام که:
«ولی من این را از حرفت فهمیدم!»
اینجاست که سوءتفاهم، از یک کلمه شروع می‌شود و گاهی به یک رابطه‌ی کامل آسیب می‌زند.
شاید خیلی از همان جمله‌های آشنای زندگی‌مان از همین‌جا آمده‌اند:
زخم و آسیب زدیم و خوردیم.
رها کردیم و رها شدیم.
قضاوت کردیم و قضاوت شدیم.
و بعد، دره‌ای هست که از همه ساکت‌تر است.
دره‌ی سکوت.
چیزهایی که نگفتیم.
حرف‌هایی که در گلو ماندند.
اعتراف‌هایی که دیر شدند.
عذرخواهی‌هایی که غرور نگذاشت گفته شوند.
دوستت دارم‌هایی که گفتنشان سخت بود.
دلم برایت تنگ شده‌هایی که به «خوبم» تبدیل شدند.
و گاهی یک عمر، میان دو نفر، فقط چند جمله فاصله بوده...
اما هیچ‌کدام از آن چند جمله گفته نشده.
چه دره‌ی عمیقی‌ست سکوت.
و چه آدم‌های زیادی در آن سقوط کرده‌اند.
بعد می‌رسیم به دره‌ی سوءتفاهم.
جایی که دو نفر زبان مشترک دارند،
اما جهان درونی مشترکی ندارند.
یکی از یک تجربه می‌آید و دیگری از تجربه‌ای کاملاً متفاوت.
یکی از عشق می‌گوید، دیگری بوی وابستگی می‌شنود.
یکی از آزادی می‌گوید، دیگری بی‌مسئولیتی می‌فهمد.
یکی از نگرانی می‌پرسد، دیگری دخالت می‌بیند.
یکی سکوت می‌کند تا آرام شود، دیگری سکوت را طرد شدن می‌فهمد.
و هر دو ممکن است حق داشته باشند؛
چون هرکدام از دره‌ی زندگی خودش به آن سوی دره نگاه می‌کند.
شاید به همین دلیل است که گاهی آدم‌ها،
با وجود سال‌ها زندگی کنار هم،
هنوز برای یکدیگر بیگانه‌اند.
در ترجمه، همیشه چیزی از معنا گم می‌شود.
حتی وقتی مترجم، زبان را خوب می‌داند.
پس در ارتباط میان دو انسان، که هرکدام تاریخی از خاطره، ترس، عشق، شکست، امید و زخم را با خود حمل می‌کنند، چقدر بیشتر؟
شاید به همین دلیل است که حقیقت همیشه در یک نقطه نیست.
گاهی حقیقت، در فاصله‌ی میان دو نقطه است.
میان چیزی که من فکر می‌کنم.
چیزی که احساس می‌کنم.
چیزی که می‌گویم.
چیزی که تو می‌شنوی.
چیزی که تو از آن می‌فهمی.
و واکنشی که بعد از آن نشان می‌دهی.
میان اینها...
دره‌هایی هست.
دره‌هایی با ژرفای بی‌پایان.
و شاید آنچه به تعبیر خودوروفسکی درباره‌ی فاصله‌ی میان آدم‌ها می‌توان فهمید، همین باشد:
معنا همیشه در خودِ کلمات نیست؛
گاهی در فاصله‌ای‌ست که میان دو انسان ایجاد می‌شود.
من سال‌ها فکر می‌کردم زندگی، جمع‌آوری کلمات است.
یاد گرفتن.
خواندن.
نوشتن.
حرف زدن.
ساختن جمله‌هایی که بتوانند پلی به سوی دیگری باشند.
اما حالا فکر می‌کنم زندگی، شاید بیشتر از آنکه هنر حرف زدن باشد، هنر ترجمه کردن است.
ترجمه‌ی نگاه.
ترجمه‌ی سکوت.
ترجمه‌ی خشم.
ترجمه‌ی فاصله.
ترجمه‌ی ترس.
ترجمه‌ی رنج.
و حتی ترجمه‌ی آدمی که خودش هم نمی‌داند چه می‌گوید.
شاید وقتی کسی فریاد می‌زند، همیشه زبانش «خشم» نیست.
گاهی زبانش «ترس» است.
گاهی «نیاز».
گاهی «درماندگی».
گاهی فقط یک جمله‌ی ساده:
«مرا ببین.»
و شاید وقتی کسی می‌گوید:
«هیچ چیز مهم نیست.»
باید کمی مکث کنیم.
شاید واقعاً هیچ چیز مهم نیست...
و شاید اتفاقاً همه چیز مهم است.
من بارها در این دره‌ها گم شده‌ام.
گاهی میان آنچه بودم و آنچه نشان دادم.
گاهی میان چیزی که گفتم و چیزی که شنیده شد.
گاهی میان چیزی که شنیدم و چیزی که فهمیدم.
گاهی میان چیزی که فهمیدم و واکنشی که نشان دادم.
و گاهی در سکوتی که خودم ساخته بودم و بعد از عمیق شدنش، نمی‌دانستم چطور از آن بیرون بیایم.
شاید بسیاری از رنج‌های ما، همین سقوط‌های کوچک و بزرگ در دره‌ها بوده‌اند.
نه یک اتفاق بزرگ.
نه یک فاجعه.
فقط چند کلمه که درست ترجمه نشدند.
یک نگاه که اشتباه فهمیده شد.
یک سکوت که معنای دیگری پیدا کرد.
یک «نه» که «دوستت ندارم» شنیده شد.
یک «بمان» که هیچ‌وقت گفته نشد.
و یک «ببخش» که آنقدر دیر رسید که دیگر کسی منتظرش نبود.
اما شاید دره‌ها فقط محل سقوط نیستند.
شاید محل مکاشفه هم هستند.
وقتی به ته یک دره می‌رسی،
گاهی چیزهایی را می‌بینی که از بالای آن نمی‌دیدی.
خودت را.
دیگری را.
زخمت را.
ترست را.
و شاید حتی راهی برای بالا آمدن را.
پس شاید قرار نیست همه‌ی دره‌ها را پر کنیم.
بعضی دره‌ها باید بمانند.
باید قبول کنیم که هیچ‌وقت نمی‌توانیم تمام وجود دیگری را بفهمیم.
همان‌طور که هیچ‌کس نمی‌تواند تمام وجود ما را بفهمد.
پذیرشِ ناتمام ماندنِ فهم، شاید خودش بخشی از فهم باشد.
و اینجاست که همدلی معنا پیدا می‌کند.
نه اینکه بگویم:
«من دقیقاً می‌دانم تو چه می‌کشی.»
بلکه بگویم:
«نمی‌دانم؛ اما آنقدر برایم مهم هستی که تلاش کنم بفهمم.»
شاید این، یکی از انسانی‌ترین شکل‌های دوست داشتن باشد.
اگر هر آدمی یک زبان است،
پس شاید وظیفه‌ی ما این نیست که همه را به زبان خودمان ترجمه کنیم.
وظیفه‌مان شاید این باشد که مترجمِ مهربان‌تری باشیم.
قبل از قضاوت، کمی مکث کنیم.
قبل از پاسخ دادن، دوباره بشنویم.
قبل از رنجیدن، بپرسیم:
«منظورت همین بود که من فهمیدم؟»
و قبل از اینکه دیگری را متهم کنیم، شاید یک بار هم زبانِ خودمان را بررسی کنیم.
چون ممکن است آنچه گفته‌ایم، با آنچه می‌خواسته‌ایم بگوییم، فاصله داشته باشد.
همان‌قدر که حرف دیگری با آنچه از او فهمیده‌ایم فاصله دارد.
شاید مکاشفه و فهم زبان، در نهایت چیزی بیشتر از شناخت زبان دیگران نباشد.
شناختن خود.
شناختن آن بخش‌هایی از خودمان که هنوز برای خودمان بیگانه‌اند.
یاد گرفتن الفبای رنج‌هایمان.
فهمیدن خشم‌هایمان.
شناختن ترس‌هایمان.
پذیرفتن نیازهایمان.
و پیدا کردن واژه برای چیزهایی که سال‌ها فقط احساسشان کرده‌ایم.
شاید خودشناسی، هنر ترجمه کردن احساس خام به آگاهی باشد.
و شاید زندگی، همین تلاش بی‌پایان برای عبور از دره‌هاست.
دره‌ی میان من و خودم.
میان من و تو.
میان کلمه و معنا.
میان شنیدن و فهمیدن.
میان سکوت و اعتراف.
میان رنج و آگاهی.
و شاید...
در تمام این سال‌ها،
ما نه به خاطر اینکه زبان مشترک نداشتیم،
بلکه به خاطر اینکه ترجمه‌اش نکردیم،
تنها ماندیم.
پس اگر روزی دوباره در میان یک دره ایستادیم،
شاید لازم نباشد فوراً پل بسازیم.
گاهی کافی‌ست کمی بایستیم.
نگاه کنیم.
گوش بدهیم.
و از آن سوی دره بپرسیم:
«تو آنجا چه می‌بینی؟»
شاید همین سؤال،
آغاز مکاشفه باشد.
و شاید...
آغاز فهمیدن.
