
مقصر پیدا شد؛ حالا چی؟
گاهی هیچ اتفاق خاصی نیفتاده.
همان آدمها هستند.
همان رابطهها، همان حرفها، همان رفتوآمدها...
اما یک روز متوجه میشوی چیزی درونت دیگر مثل قبل نیست.
حرفهایی که یک زمانی برایت عمیق و جذاب بودند، دیگر چیزی در تو تکان نمیدهند. آدمهایی که زمانی بودنشان برایت مهم بود، هنوز همان آدمها هستند، اما دیگر آن حس قبلی را نسبت بهشان نداری.
نه دعوایی شده، نه اتفاق عجیبی افتاده.
فقط دیگر مثل قبل نیستی.
شاید سختترین قسمت ماجرا همین باشد که خودت هم دقیقاً نمیدانی چه اتفاقی افتاده.
فقط میدانی چیزی تغییر کرده.
و وقتی نمیتوانی توضیحش بدهی، کم کم فاصله میگیری.
کمتر حرف میزنی.
کمتر توضیح میدهی.
کمتر در جمعهایی میمانی که قبلاً ساعتها در آنها میماندی.
نه لزوماً از روی قهر.
گاهی فقط دیگر چیزی برای گفتن نداری.
اما یک جای دیگر ماجرا هم هست.
وقتی آدم مدت زیادی چیزی را به زبان نمیآورد، دیگران معمولاً متوجه تغییرش نمیشوند؛ تا وقتی که این تغییر، خودش را به شکل خشم نشان بدهد.
آدمی را تصور کنید که سالها صبور بوده.
هر بار کسی ناراحتش کرده، گفته:
اشکالی نداره.
هر بار کسی مرزش را رد کرده، گفته:
بیخیال.
برای رفتار دیگران دلیل پیدا کرده.
لابد خسته بوده.
لابد منظورش این نبوده.
لابد مشکلی داشته.
برای دیگران توضیح داشته، اما برای خودش نه.
تا اینکه یک روز دیگر نمیتواند.
و ناگهان همان آدم صبور، میشود آدم عصبانی قصه.
حالا همه متوجه او شدهاند.
میگویند:
این چرا این طوری شده؟
اما کسی نمیپرسد قبل از این خشم چه گذشته.
کسی صدای آن همه «اشکالی نداره» را نشنیده.
کسی آن همه سکوت را ندیده.
فقط آخرین صحنه را دیده.
این ماجرا من را یاد فوتبال میاندازد.
وقتی دروازهبانی گل میخورد، اولین چیزی که میبینیم توپ داخل دروازه است و دروازهبان.
اما توپ که از آسمان نیفتاده.
از زمین حریف آمده، از خط حمله رد شده، از هافبکها و میانه میدان گذشته، از سد دفاعی عبور کرده و بالاخره به دروازه رسیده.
حالا ممکن است دروازهبان هم در آن صحنه اشتباهی کرده باشد، اما صرف گل خوردن، به تنهایی ثابت نمیکند که تمام ماجرا تقصیر او بوده.
برای فهمیدن اتفاق، باید مسیر توپ را هم ببینیم.
زندگی هم همین طور است.
آدمی که یک روز عصبانی میشود، شاید فقط همان لحظه عصبانی نشده باشد.
شاید قبل از آن، دهها اتفاق از جلوی او گذشته.
چند بار سکوت کرده.
چند بار خودش را عقب کشیده.
چند بار مرزش نادیده گرفته شده.
چند بار حرفش را خورده.
چند بار خواسته چیزی بگوید و نگفته.
و حالا فقط آخرین صحنه را میبینیم.
خشم.
و خیلی سریع میپرسیم:
مقصر کیست؟
اصلاً شاید یکی از عجیبترین عادتهای ما همین باشد که برای هر اتفاقی دنبال مقصر بگردیم.
پیدایش که کردیم، یک نفس راحت بکشیم و بگوییم:
آخیش... پیدا شد!
انگار با پیدا کردن مقصر، مسئله هم حل شده.
در حالی که پیدا کردن مقصر، همیشه به معنی حل شدن مسئله نیست.
حتی در یک تصادف ساده.
فرض کنید ماشینی به ماشین من زده و راننده هم قبول دارد که مقصر است. خسارت را هم کامل، حتی بیشتر از چیزی که لازم بوده، پرداخت کرده.
خب، مقصر مشخص شد.
اما ماشین من هنوز تعمیر نشده.
من هنوز باید دو سه روز وقتم را بگذارم. دنبال تعمیرگاه بروم، ماشین را ببرم و تحویل بگیرم، کارهای عقب افتادهام را جمع کنم و در تمام این مدت، بخشی از فکر و زندگیام درگیر همان تصادف باشد.
پول میتواند خسارت ماشین را جبران کند، اما لزوماً وقت و انرژی و آرامش از دست رفته را برنمیگرداند.
پس چرا فکر میکنیم در زندگی، با پیدا کردن مقصر همه چیز تمام میشود؟
گاهی لازم است بدانیم چه کسی مسئول یک اتفاق بوده. برای جبران خسارت، برای پذیرفتن مسئولیت، برای اینکه یک اشتباه دوباره تکرار نشود.
اما شاید بهتر باشد تعیین مقصر را با حل مسئله اشتباه نگیریم.
بعد از اینکه فهمیدیم چه اتفاقی افتاده و چه کسی مسئولش بوده، هنوز باید ببینیم:
چه چیزی آسیب دیده؟
چه چیزی از بین رفته؟
چه چیزی باید ترمیم شود؟
و برای برگشتن به وضعیت قبل، چه مقدار وقت و انرژی لازم است؟
شاید درباره آدمها هم همین طور باشد.
آدمی که بالاخره عصبانی شده، لزوماً آدم بد داستان نیست.
اما خشم او هم لزوماً همه چیز را توجیه نمیکند.
خشم میتواند نتیجه باشد، بدون اینکه تمام داستان باشد.
همان طور که دروازهبان، همیشه مسئول تمام توپهایی نیست که از زمین خودی عبور کردهاند و به دروازه رسیدهاند.
و شاید بهتر باشد به جای اینکه فقط به آخرین صحنه نگاه کنیم، گاهی مسیر رسیدن توپ تا دروازه را هم ببینیم.
چون ممکن است آنچه امروز به شکل یک خشم، یک فاصله، یک سکوت یا حتی پایان یک رابطه میبینیم، حاصل یک اتفاق نباشد.
حاصل خیلی چیزها باشد.
و شاید سؤال همیشه این نباشد که:
مقصر کیست؟
گاهی سؤال مهمتر این است:
چه اتفاقی افتاد که کار به اینجا رسید؟
مقصر را که پیدا کردیم...
حالا چی؟
