
من همیشه فکر میکنم آدم زیادیای هستم!
زیادی میبینم، زیادی میشنوم، زیادی متوجه میشوم، زیادی دقت میکنم و گاهی زیادی تحتتأثیر چیزهایی قرار میگیرم که شاید دیگران بسادگی از کنارشان عبور کنند.
بعضی اتفاقها مدتها در ذهنم میمانند، بعضی رفتارها ذهنم را درگیر میکنند و گاهی جزئیاتی را میبینم که حتی اگر بخواهم، نمیتوانم بسادگی نادیدهشان بگیرم.
این دریافتهای زیاد، همیشه هم خوشایند نیستند. گاهی خستهکنندهاند، گاهی ذهنم را شلوغ میکنند و گاهی بار عاطفی چیزهایی را با خودم حمل میکنم که شاید اساساً هیچ نقشی در ایجادشان نداشتهام.
اما مگر میتوانم به خودم دستور بدهم که دیگر نبین، نشنو، نفهم و احساس نکن؟
مگر میتوانم صرفاً با تصمیمگرفتن، غمگین نشوم، نگران نباشم یا از دیدن رنج دیگری متأثر نشوم؟
احساسات همیشه با اجازهی ما از راه نمیرسند.
گاهی چیزی را میبینیم و پیش از آنکه فرصت کنیم دربارهاش فکر کنیم، دلمان میگیرد. خبری میشنویم و خشمگین میشویم. از رفتاری خوشحال میشویم یا از بیتوجهی کسی دلخور. گاهی هم دیدن تقلاکردن یک پرنده برای پرواز کافی است تا چیزی درونمان سنگین شود.
شاید این بخش از وجودمان چندان در اختیار ما نباشد؛ دستکم نه آنقدر که بتوانیم در همان لحظه، احساسمان را به دلخواه تغییر بدهیم.
اما آیا قرار است چون نمیتوانیم جلوی شکلگیری یک احساس را بگیریم، اختیار ادامهی مسیر را هم به آن بسپاریم؟
بنظرم مسئله از همینجا شروع میشود؛ از فاصلهای که گاهی میان احساس کردن و واکنش نشان دادن وجود ندارد.
اتفاقی میافتد، احساسی در ما شکل میگیرد، برداشتی از آن میسازیم، قضاوت میکنیم و بعد واکنش نشان میدهیم. همهچیز ممکن است در چند ثانیه اتفاق بیفتد؛
بیآنکه فرصت کرده باشیم از خودمان بپرسیم واقعاً چه اتفاقی افتاده، چقدر از ماجرا را میدانیم و آیا برداشتی که در لحظه ساختهایم، با تمام واقعیت همخوانی دارد یا نه.
گاهی از رفتار کسی ناراحت میشویم و همان لحظه دربارهی تمام رابطه تصمیم میگیریم.
گاهی خبری میشنویم و پیش از آنکه از صحت و جزئیاتش مطمئن شویم، موضع میگیریم.
گاهی از رنج کسی متأثر میشویم و پیش از آنکه شرایطش را بشناسیم، خودمان را موظف میدانیم کاری انجام بدهیم؛ انگار اگر فوراً وارد عمل نشویم، بهاندازهی کافی مهربان یا انسان نیستیم !
اما چرا باید اینقدر عجله داشته باشیم؟
چرا نمیتوانیم گاهی فقط احساس کنیم، بدون اینکه مجبور باشیم همان لحظه کاری انجام بدهیم؟
چرا نمیتوانیم از چیزی ناراحت باشیم، اما برای تصمیمگرفتن به خودمان زمان بدهیم؟
چرا باید هر احساسی را به قضاوت و هر قضاوتی را به رفتاری فوری تبدیل کنیم؟
شاید لازم باشد یاد بگیریم مکث کنیم.
نه مکثی برای انکار احساساتمان، نه تلاشی برای سرکوب آنها و نه تمرینی برای تبدیلشدن به آدمی بیتفاوت.
فقط فرصتی برای اینکه آنچه درونمان اتفاق افتاده، کمی روشنتر شود.
من میتوانم از چیزی عصبانی باشم، اما هنوز ندانم دقیقاً چه چیزی مرا عصبانی کرده است.
ممکن است از رفتار کسی دلخور باشم، اما بعدتر بفهمم آنچه بیشتر آزارم داده، انتظاری بوده که از او داشتهام.
ممکن است با شنیدن خبری اندوهگین شوم، اما پس از دریافت اطلاعات بیشتر، بفهمم بخشی از برداشت اولیهام اشتباه بوده است.
احساس من واقعی است، اما لزوماً تمام توضیحی که در همان لحظه برای آن پیدا میکنم، واقعیت ندارد.
برای همین، فکر میکنم میان دریافت یک اتفاق و واکنش به آن، به فرصت نیاز داریم؛ فرصتی برای شناختن احساس خودمان، فهمیدن اتفاق و بررسی برداشتی که از آن ساختهایم.
گاهی چند ثانیه کافی است. گاهی باید چند ساعت از موضوع فاصله بگیریم. گاهی لازم است یک شب بخوابیم و صبح دوباره به آن فکر کنیم. بعضی اتفاقها هم به روزها و ماهها زمان نیاز دارند تا ابعاد مختلفشان برایمان روشن شود.
قرار نیست همهچیز را در همان لحظه بفهمیم. قرار نیست همیشه پاسخ آمادهای داشته باشیم. حتی لازم نیست هر مسئلهای را فوراً به نتیجه برسانیم.
گاهی بهترین کاری که میتوانیم انجام بدهیم، این است که فعلاً تصمیم نگیریم.

البته نه همیشه. اگر با موقعیتی اضطراری روبرو هستیم، شاید لازم باشد پیش از آنکه تمام جزئیات را بدانیم، اقدام کنیم.
اما در بسیاری از موقعیتهای روزمره، بهخصوص هنگام اختلاف، قضاوت دربارهی دیگران یا مواجهه با اخبار و اتفاقات بزرگ، این فرصت را داریم که کمی صبر کنیم و بعد تصمیم بگیریم.
در این فاصله، میتوانیم از خودمان بپرسیم: این اتفاق دقیقاً چیست؟ چه چیزی را دربارهاش میدانم و چه چیزی را نمیدانم؟ آیا دارم به خود واقعیت واکنش نشان میدهم یا به برداشتی که از آن پیدا کردهام؟
و بعد، شاید پرسش مهمتری مطرح شود: این اتفاق کجای زندگی من قرار دارد و من کجای آن ایستادهام؟
این پرسش برای من اهمیت زیادی دارد. چون ممکن است اتفاقی عمیقاً بر من اثر بگذارد، اما این تأثیر عاطفی بهتنهایی مشخص نکند که چه مسئولیتی در قبال آن دارم یا چه کاری از دستم برمیآید.
مثلاً جنگ را در نظر بگیریم. جنگ میتواند احساسات گوناگونی در ما ایجاد کند؛ ترس، اندوه، خشم، نگرانی، همدلی و حتی امید. ممکن است با دیدن تصاویر و شنیدن خبرها، بارها متأثر شویم و ذهنمان درگیر اتفاقاتی شود که هزاران کیلومتر دورتر رخ میدهند یا حتی در نزدیکی ما اتفاق میافتند.
اما در کنار احساساتمان، بد نیست از خودمان بپرسیم: من در این واقعه چه جایگاهی دارم؟
کدام بخش از آن مستقیماً بر زندگی من اثر میگذارد؟
چه اطلاعاتی برای آگاهی و تصمیمگیری من ضروری است؟
آیا امکان انجام کاری مؤثر دارم؟ و اگر دارم، آن کار چیست؟
این پرسشها قرار نیست اهمیت جنگ یا رنج انسانها را کم کنند. قرار هم نیست چون اختیار چندانی بر یک واقعه نداریم، نسبت به آن بیتفاوت شویم.
اتفاقاً ممکن است با شناخت بهتر جایگاه خودمان، بتوانیم بهجای غرق شدن در انبوه خبرها و نگرانیها، اقدام مفیدتری انجام بدهیم.
همین موضوع دربارهی زلزله، تصادفات رانندگی، مشکلات اطرافیان و بسیاری از اتفاقات دیگر هم صدق میکند.
میتوانم از دیدن رنج دیگری متأثر شوم، اما مسئول تمام رنجهای او نباشم.
میتوانم از یک اتفاق ناراحت باشم، بدون اینکه موظف باشم تمام روز و شبم را درگیر آن نگه دارم.
میتوانم برای کمککردن آمادگی داشته باشم، بدون اینکه پیش از شناختن شرایط، خودم را متعهد به کاری کنم که شاید از توانم خارج باشد.
احساس کردن با مسئول بودن یکی نیست؛ همانطور که اهمیت دادن به یک موضوع، لزوماً به معنای توانایی تغییر آن نیست.
البته گاهی یک اتفاق در ابتدا دور از زندگی ما به نظر میرسد، اما بعدتر اثرش را نشان میدهد.
شاید امروز نقشی در یک مسئله نداشته باشیم، اما فردا شرایطی ایجاد شود که بتوانیم در آن مؤثر باشیم.
به همین دلیل، شناخت جایگاه خودمان هم میتواند با گذشت زمان تغییر کند. قرار نیست یکبار برای همیشه دربارهی میزان ارتباطمان با یک موضوع تصمیم بگیریم.
در تمام این مراحل، پذیرش واقعیت هم حضور دارد.
باید بپذیرم که اکنون ناراحتم، حتی اگر دوست داشته باشم ناراحت نباشم.
باید بپذیرم که شاید هنوز اطلاعات کافی ندارم.
باید بپذیرم که ممکن است در برداشت اولیهام اشتباه کرده باشم و گاهی هم بپذیرم که اتفاقی افتاده که برخلاف میل من است و نمیتوانم آن را تغییر بدهم.
پذیرفتن واقعیت به معنای تأییدکردن آن نیست.
اگر اتفاقی ناعادلانه است، میتوانم ناعادلانه بودنش را بپذیرم و برای تغییرش تلاش کنم.
اگر از رفتاری ناراحت شدهام، لازم نیست خودم را قانع کنم که اتفاق مهمی نیفتاده است.
پذیرش یعنی از همان جایی شروع کنم که واقعاً در آن قرار دارم، نه از جایی که دوست دارم باشم.
و شاید درست در همین نقطه باشد که تفاوت میان خامی و جاافتادگی خودش را نشان میدهد.
یاد نوشتهای میافتم که دربارهی خورشت و مسیرش از خامی تا جاافتادگی نوشته بودم. خورشت با کنار هم قراردادن مواد اولیه، فوراً به غذای آماده تبدیل نمیشود. به زمان نیاز دارد؛ به حرارت مناسب و فرصتی که اجزا در کنار یکدیگر بمانند و بتدریج به ترکیبی هماهنگ برسند.
نه خاموشکردن زودهنگام شعله نتیجهی مطلوبی میدهد و نه زیادکردن بیحساب آن.
شاید در مواجهه با اتفاقات زندگی هم همینطور باشیم.
احساس، شناخت، آگاهی، پذیرش و تصمیم، هرکدام جای خودشان را دارند.
اگر بخواهیم همه را در یک لحظه پشت سر بگذاریم، ممکن است نتیجه؛ چیزی جز واکنشی شتابزده نباشد.
گاهی باید اجازه بدهیم اطلاعات بیشتری به دستمان برسد، برداشتهایمان اصلاح شوند و واقعیت در ذهنمان جا بیفتد.
البته زندگی همیشه فرصت کافی در اختیارمان نمیگذارد و خودمان هم قرار نیست در هر مسئلهای به شناخت کامل برسیم.
اما میتوانیم یاد بگیریم که لازم نیست هر چیزی را فوراً به نتیجه برسانیم. بعضی مسائل با کمی فاصله روشنتر میشوند و بعضی تصمیمها پس از چند بار بازنگری، شکل مناسبتری پیدا میکنند.
برای من، جاافتادگی یعنی همین؛ اینکه بتوانم احساس خودم را انکار نکنم، اما اسیر اولین برداشت هم نباشم.
بتوانم از چیزی متأثر شوم، بدون اینکه فوراً خودم را مسئول تمام پیامدهایش بدانم.
بتوانم دربارهی اتفاقی فکر کنم، اطلاعات بیشتری به دست بیاورم، جایگاه خودم را بشناسم و بعد تصمیم بگیرم که چه واکنشی مناسبتر است.
شاید همچنان آدمی باشم که زیاد میبیند، زیاد میشنود و زیاد احساس میکند. شاید نتوانم جلوی بسیاری از دریافتهایم را بگیرم و شاید بعضی اتفاقها همچنان بیشتر از آنچه انتظار دارم، ذهنم را درگیر کنند.
اما قرار نیست هر چیزی که وارد ذهن و احساس من میشود، بیدرنگ به رفتار و تصمیمم راه پیدا کند.
قرار نیست کمتر احساس کنیم؛ قرار است به احساساتمان فرصت بدهیم تا در کنار آگاهی و شناخت، به فهمی پختهتر برسند.
شاید پختگی همین باشد؛ نه اینکه همیشه بدانیم چه باید بکنیم، بلکه بدانیم چه وقت هنوز برای تصمیمگرفتن زود است.
نه اینکه همیشه آرام باشیم، بلکه وقتی آرام نیستیم هم بتوانیم برای واکنشمان فرصت انتخاب داشته باشیم.
و شاید در زندگی، درست مثل همان خورشت، بعضی چیزها فقط وقتی جا میافتند که دست از عجلهکردن برداریم و اجازه بدهیم زمان، آگاهی و تجربه کار خودشان را انجام بدهند.
