
چند روز پیش دلنوشتهای از دنیا بانو🌷 در ویرگول خواندم؛ درباره آدمهایی که شاید هیچوقت از نزدیک ندیدهایم، صدایشان را نشنیدهایم و حتی چهرهشان را نمیشناسیم، اما از میان نوشتههایشان چیزهایی یاد گرفتهایم؛ گاهی حتی چیزهایی که از نزدیکترین آدمهای زندگیمان یاد نگرفتهایم.
و همزمان با همنویسی پستی مشترک از اندیشه و آرزو بانو🌷
همراه شدم که باعث شد بروم سراغ کتاب «فکر نکن تنهایی» از اِلیف شافاک و عمیق شدن در واژه های آرامش بخش :
هم زیستی ، همنشینی ، همراهی ، همدلی ، همدردی ،همذاتپنداری و ...
البته قصد ندارم اینجا کتاب را معرفی یا خلاصه کنم. بیشتر میخواهم با چند ایدهای که از آن گرفتم، کمی در زندگی خودمان پرسه بزنم.
یکی از این ایدهها برای من، تنهایی و جای دیگری بودن است.
وقتی از تنهایی حرف میزنیم، معمولاً نبودن آدمها را تصور میکنیم؛ خانهای خالی، صندلیای خالی، یا کسی که نیست تا با او حرف بزنیم.
اما آیا همیشه با آمدن یک آدم دیگر، تنهایی تمام میشود؟
شاید نه.
گاهی آدم در میان جمع هم تنهاست و گاهی در خلوت خودش، آنقدر با جهانهای دیگری در ارتباط است که تنهایی شکل دیگری پیدا میکند.
اینجاست که «جای دیگری بودن» برایم جالب میشود.
نه به معنای فرار از خود، بلکه برای چند لحظه از جای همیشگی خودمان کنار رفتن؛ ایستادن در جای یک آدم دیگر و دیدن دنیا از چشم او.
و اینجا میرسیم به چیزی که خودمان در ویرگول هر روز با آن سروکار داریم: نوشتن و خواندن.
نوشتن فردی، برای من، بیرون ریختن بخشی از خودمان است؛ احساسات، خاطرات، برداشتها و دیدگاهها. چیزی را که شاید مدتها در ذهنمان پراکنده بوده، به کلمه تبدیل میکنیم.
گاهی تازه وقتی مینویسیم میفهمیم واقعاً چه چیزی درونمان میگذشته.
پس نوشتن فقط برای خواننده نیست.
گاهی آدم مینویسد تا با خودش روبرو شود.
و شاید همین روبرو شدن، خودش کمی از سنگینی تنهایی کم کند.
اما وقتی نوشته منتشر میشود، دیگر فقط متعلق به نویسنده نیست.
یک نفر دیگر آن را میخواند.
آدمی که شاید کیلومترها دورتر باشد، زندگی متفاوتی داشته باشد، هیچ شباهتی به نویسنده نداشته باشد و حتی نام و چهرهاش برای ما ناآشنا باشد.
اما چند دقیقه وارد جهان او میشویم.
احساسش را میخوانیم، خاطرهاش را میبینیم، برداشتش را میفهمیم و گاهی چیزی در نوشتهاش پیدا میکنیم که انگار گوشهای از زندگی خود ما را هم لمس کرده است.
اینجاست که فکر میکنم میان نوشتن و خواندن، اتفاقی بیشتر از یک رابطه ساده شکل میگیرد.
یک همنویسی نامحسوس.
یک نفر چیزی را مینویسد، دیگری آن را میخواند و تجربه خودش را به آن اضافه میکند؛ شاید حتی بعدتر خودش درباره همان موضوع چیزی بنویسد.
نوشتهای که از یک نفر شروع شده، در ذهن نفر دیگری ادامه پیدا میکند.
و از همینجا، آن کلمه دوستداشتنیِ «هم» یکییکی خودش را نشان میدهد:
همنشینی.
آدمهایی که هیچوقت کنار هم ننشستهاند، از میان کلمات کنار هم مینشینند.
همراهی.
وقتی احساس میکنیم در یک فکر یا تجربه، تنها نیستیم.
همذاتپنداری.
وقتی برای لحظهای از جای خودمان بلند میشویم و جای دیگری میایستیم.
همدلی.
وقتی تلاش میکنیم احساس دیگری را از درون جهان خودش بفهمیم، نه فقط از زاویه نگاه خودمان.
و گاهی همدردی؛ وقتی درد دیگری را میخوانیم و میبینیم بعضی دردها، با وجود تفاوت زندگیها، چندان هم غریبه نیستند.
شاید در ادامه، حتی به همزیستی برسیم؛ اینکه بتوانیم با جهانهایی متفاوت از جهان خودمان کنار بیاییم، بدون اینکه بخواهیم همه را شبیه خودمان کنیم.
و شاید چیزی شبیه همجهانی؛ چند انسان با زندگیهای متفاوت که برای چند لحظه، در جهانی مشترک قرار میگیرند؛ جهانی که از کلمات آنها ساخته شده است.
به نظرم یکی از زیباییهای ویرگول همین است.
ما اینجا فقط با نوشتهها روبرو نیستیم؛ با آدمها روبرو میشویم.
هر نوشته، پنجره کوچکی است به بخشی از زندگی یک انسان.
و هر انسان، خیلی بیشتر از چیزی است که ما در ظاهرش میبینیم.
ما آدمها را معمولاً خیلی زود خلاصه میکنیم؛ در یک چهره، یک شغل، یک رابطه، یک نقش، یک رفتار یا حتی یک خاطره.
در حالی که هر آدم، پر از لایههایی است که شاید هیچوقت همهشان دیده نشوند.
یک نفر میتواند همزمان فرزند باشد، پدر یا مادر باشد، عاشق باشد، دلشکسته باشد، قوی باشد، ترسیده باشد، شوخ باشد، غمگین باشد و هزار چیز دیگر.
شاید هر انسان، خودش یک جهان با ابعاد بیشمار باشد.
و خواندن دیگران، فرصتی است برای قدم زدن در بخشی از این جهانها.
اینجاست که «جای دیگری بودن» دیگر فقط یک استعاره نیست.
من برای چند دقیقه جای تو میایستم و تو شاید روزی چند دقیقه جای من.
نه برای اینکه خودمان را فراموش کنیم؛ برای اینکه بفهمیم جهان فقط همان چیزی نیست که از جای خودمان میبینیم.
شاید به همین دلیل است که تنهایی همیشه مسئله نبودن آدمها نیست.
گاهی مسئله این است که راهی به جهان یکدیگر نداریم.
و کلمات میتوانند یکی از همین راهها باشند.
شاید از یک نوشته شروع کنیم، به یک خواننده برسیم، از آنجا به همنشینی، همراهی، همدلی و همزیستی و یا همنویسی برسیم و در نهایت بفهمیم که آدمها، با همه تفاوتهایشان، چقدر میتوانند در جهان یکدیگر جا داشته باشند.
شاید «فکر نکن تنهایی» را بتوان همینطور هم خواند:
نه اینکه همیشه کسی کنار توست؛
بلکه اینکه در میان این همه جهان انسانی، راههایی برای رسیدن به یکدیگر وجود دارد.
گاهی این راه، یک گفتگوست.
گاهی یک نگاه.
و گاهی فقط چند خط نوشته از آدمی که هرگز ندیدهای و شاید نخواهی دید .
شعری از " سایه " خالی از لطف نیست :
باغ ها را گرچه دیوار و در است
از هواشان راه با یکدیگر است
شاخه از دیوار سر بر می کشد
میل او بر باغ دیگر می کشد
باد می آرد پیام آن به این
وه از این پیک و پیام نازنین
شاخه ها را از جدایی گر غم است
ریشه ها را دست در دست هم است
تو نه کمتر از درختی سر برآر
پای از زندانِ خود بیرون گذار
دستِ تو با دستِ من دستان شود
کارِ ما زین دست، کارستان شود
هوشنگ ابتهاج سایه 🖤
