
درود و سلامتی به یاران جان 🌷🥰
سالها دل طلبِ جام جم از ما میکرد
وآنچه خود داشت ، ز بیگانه تمنا میکرد !
گوهری کز صدف کون و مکان بیرون است
طلب از گمشدگان لب دریا میکرد !
شاید این چند بیت، برای شروع حرفی که میخواهم بزنم زیادی قدیمی یا تکراری به نظر برسد؛ اما هرچه بیشتر به خودم و آدمها نگاه میکنم، بیشتر میبینم مسئله هنوز همان است.
من یا ما خیلی وقتها چیزی را که در خودمان داریم، بیرون از خودمان جستوجو میکنیم.
آرامش را در شرایط، معنا را در پاسخ دیگران، اطمینان را در ثابت ماندن آدمها و زندگی را در اینکه همهچیز سر جای خودش بماند.
شاید بخشی از آشفتگی ما نه از تغییر، که از نپذیرفتن تغییر میآید.
از اینکه میخواهیم دل، عقل، آدمها و زندگی را در یک شکل ثابت نگه داریم؛ در حالی که خودمان هر لحظه در حال تغییر بُعدیم...
و شاید آن جام جم، گاهی همینجاست؛
در توانایی ما برای دیدن، پذیرفتن و عبور کردن از همین تغییرها.
به این پرسش رسیدم که چرا من یا ما ، اینقدر اصرار داریم زندگی را یک چیز منسجم، ثابت و قابلکنترل ببینیم؛ در حالی که خود زندگی اصلاً چنین قولی به ما نداده.
خنده بر دل، غم بر من، عقل بر او...
من خنده زنم بر دل،
دل خنده زند بر من،
اینجاست که میخندد
دیوانه به دیوانه...
من خنده زنم بر غم،
غم خنده کند بر من،
اینجاست که میخندد
بیگانه به بیگانه...
من خنده کنم بر عقل،
او خنده کند بر من،
ویرانه به ویرانه...
مدتی است این چند بیت هم ، ذهنم را رها نمیکند.
نه فقط به خاطر موسیقی و ریتم زیبایش؛
به خاطر چیزی که پشت این بازیِ خنده و دل و غم و عقل پنهان شده.
انگار شاعر خیلی ساده، چیزی را به من یادآوری میکند که ما آدمها معمولاً خیلی دیر میفهمیم:
قرار نیست همهچیز با عقل ما جور دربیاید.
و شاید حتی قرار نیست خودِ ما همیشه با خودمان جور دربیاییم. چه رسد به جور درآمدن با مخاطب !
یک روز شادیم،
یک روز غمگین.
یک روز مطمئنیم،
فردایش در همان تصمیم تردید میکنیم.
یک روز عاشقیم،
یک روز دلگیر.
گاهی منطقیترین آدم دنیا هستیم و گاهی کاری میکنیم که خودمان هم بعداً میپرسیم:
من واقعاً این کار را کردم؟!
و اینها الزاماً تناقض نیستند.
شاید اسمشان زندگی است.
من و ما علاقهی عجیبی به ثبات داریم.
دوست داریم آدمها را بشناسیم، دستهبندی کنیم و برایشان یک برچسب مطمئن پیدا کنیم:
این آدم مهربان است.
آن یکی بیوفاست.
این یکی منطقی است.
او همیشه همینطور رفتار میکند.
من آدم صبوری هستم.
من آدم عصبیام.
من خوششانسم.
من بدشانسم.
من دیگر پیر شدهام.
من همینم که هستم.
حتی گاهی برای خودمان هم شناسنامهای میسازیم و بعد سالها مجبور میشویم مطابق همان شناسنامه زندگی کنیم!
در حالی که آدم، اگر واقعاً زنده باشد، متغیر است.
احساسش تغییر میکند.
نگاهش تغییر میکند.
ترسهایش تغییر میکنند.
خواستههایش تغییر میکنند.
حتی چیزهایی که زمانی برایش حقیقت قطعی بودهاند، ممکن است روزی فقط یک برداشت قدیمی به نظر برسند.
و من این را در متغیرهای متغیر زندگی دنبال کردم.
بعد در گشت و گذار در ابعاد به شکل دیگری دیدمش.
من و ما مدام از یک بُعد به بُعد دیگر میرویم؛
گاهی در رابطه، گاهی در تنهایی، گاهی در عشق، گاهی در خشم، گاهی در عقل و گاهی در چیزی که اصلاً نمیتوانیم اسمی را برایش بگذاریم.
اما مشکل از جایی شروع میشود که میخواهیم یک بُعد را حقیقت نهایی خودمان بدانیم.
شاید بخشی از آشفتگی ما از همینجا میآید.
میخواهیم همهچیز را بفهمیم،
همهچیز را تحلیل کنیم،
برای هر اتفاق علتی پیدا کنیم،
برای هر رفتار توضیحی داشته باشیم،
برای آینده نقشه بکشیم
و برای گذشته هم یک روایت مرتب و قابل قبول بسازیم.
اما زندگی همیشه مرتب نیست.
گاهی اتفاقی میافتد که هیچ توضیح خوبی برایش نداریم.
گاهی کسی میرود.
گاهی کسی میماند.
گاهی چیزی را به دست میآوریم که سالها دنبالش بودیم و بعد میفهمیم اصلاً آن چیزی نبوده که فکر میکردیم.
گاهی چیزی را از دست میدهیم و سالها بعد میفهمیم همان فقدان، ما را به جای دیگری رسانده است.
گاهی یک شکست، مسیر را عوض میکند.
گاهی یک آشنایی.
گاهی یک بیماری.
گاهی یک کتاب.
گاهی یک جمله.
گاهی حتی یک غروب ساده کنار دریا.
و ما وسط همهی اینها ایستادهایم و میپرسیم:
چرا ؟ چطور ؟ چی میشه ؟ چی فکر میکردیم چی شد !؟
شاید همیشه جوابش را نداریم.
سهراب برای من در اینجا خیلی نزدیک میشود.
وقتی میگوید:
ساده باشیم...چه در باجه یک بانک ، چه در زیر درخت !
یا میگوید:
بد نگوییم به مهتاب اگر تب داریم.
یا آنجا که از خوردن آب بیفلسفه و چیدن توت بیدانش میگوید،
انگار دارد ، از سرِ این ذهنِ همیشه درحال تحلیل ، دست برمیدارد.
نه اینکه اندیشه و تفکر بد باشد.
نه !
اتفاقاً من خودم از اندیشیدن فرار نمیکنم.
اما شاید اندیشه هم باید جایی بداند که کافی است.
گاهی آب را باید خورد.
توت را باید چید.
انار را باید دید که ترک برداشته.
اطلسی بیمارستان را باید بو کرد.
و نپرسید:
این چرا اینجاست؟
معنایش چیست؟
علتش چیست؟
نتیجهاش چیست؟
گاهی فقط باید بود.
شاید آرامش از جایی شروع شود که بفهمیم همهچیز قرار نیست حل شود.
بعضی چیزها باید فهمیده شوند،
بعضی چیزها باید پذیرفته شوند،
بعضی چیزها باید تغییر کنند،
بعضی چیزها باید رها شوند.
و بعضی چیزها...
فقط باید زندگی شوند.
من اگر بخواهم برای همهچیز یک انسجام عقلی کامل بسازم، احتمالاً بیشتر از خودِ اتفاق خسته میشوم.
چون زندگی سیال است و من میخواهم آن را منجمد کنم تا قابلفهم شود.
آدمی که دیروز بودم، امروز نیست.
آدمی که امروز هستم، احتمالاً فردا هم نخواهم بود.
پس چرا از خودم انتظار دارم همیشه یک پاسخ ثابت، یک احساس ثابت، یک تصمیم ثابت و یک شخصیت ثابت داشته باشم؟
چرا از دیگری انتظار دارم؟
شاید انعطاف یعنی همین.
نه اینکه هر چیزی را بپذیریم.
نه اینکه بیاصول شویم.
نه اینکه از هر مشکلی فرار کنیم.
بلکه بدانیم یک اتفاق، تمام واقعیت نیست.
اگر در یک بُعد گرفتار شدیم، میتوانیم چند قدم عقب برویم.
اگر در خشم هستیم، شاید لازم نباشد همانجا تصمیم بگیریم.
اگر در غم هستیم، شاید لازم نباشد آینده را از داخل همان غم پیشبینی کنیم.
اگر از کسی دلخوریم، میتوانیم برای لحظهای از بُعدِ دلخوری بیرون بیاییم و خاطرات، محبتها، خوبیها و تمام آنچه میان ما گذشته را هم ببینیم.
بعد دوباره برگردیم.
نه برای انکار مسئله؛ برای اینکه مسئله تمام میدان دیدمان نباشد.
این همان شناوری است که قبلاً دربارهاش نوشته بودم.
حرکت میان ابعاد.
حرکت میان نگاهها.
حرکت میان احساس و عقل.
بدون اینکه هیچکدام را تمامِ خودمان بدانیم.
و شاید حتی اصالت هم آن چیزی نباشد که فکر میکنیم.
شاید اصالت این نیست که همیشه همان آدم قبلی بمانیم.
شاید اصالت یعنی:
هر بار که تغییر میکنیم، با تغییرمان صادق باشیم.
اگر امروز دیگر آن آدم دیروز نیستم، مجبور نیستم برای وفادار ماندن به گذشته، خودم را به نسخهی قدیمیام برگردانم.
من تغییر کردهام.
تو هم تغییر کردهای.
دنیا هم تغییر کرده.
پس چرا باید وانمود کنیم همهچیز همان است؟
خیام را که میخوانم، این رهایی را بیشتر حس میکنم.
این نگاه که عمر کوتاه است، جهان قطعی نیست و ما در میان آمدن و رفتن چیزها ایستادهایم.
و مولانا...
او اصلاً انگار با همین نوسان زندگی میکند.
یک لحظه عقل، یک لحظه عشق.
یک لحظه وصال، یک لحظه هجر.
یک لحظه درد، یک لحظه مستی.
او از تناقض نمیترسد.
شاید چون فهمیده زندگی قرار نیست یک معادلهی حلشده باشد.
حتی مرگ هم شاید برای من از همینجا معنا پیدا میکند.
سهراب میگوید:
مرگ پایان کبوتر نیست...
و من نمیخواهم این جمله را به یک امید واهی تبدیل کنم.
نمیدانم بعد از مرگ چه هست.
شاید هیچچیز.
شاید چیزی که نمیدانیم.
اما یک چیز را میدانم:
اگر مرگ را آنقدر قطعی و ترسناک کنیم که زندگی را فراموش کنیم، خودِ زندگی را از دست دادهایم.
همانطور که اگر آینده را آنقدر جدی بگیریم که امروز را نبینیم، باز زندگی را از دست دادهایم.
شاید برای همین است که این چند بیت برایم آرامشبخشاند.
چون در نهایت میرسند به:
دل میخندد.
غم میخندد.
عقل میخندد.
و همهی اینها شاید بخشی از همان انسانی باشند که اسمش را گذاشتهایم من.
پس شاید لازم نیست همیشه یکی را ساکت کنیم.
گاهی باید بگذاریم ، دل حرف بزند.
غم بنشیند کنارش.
عقل هم کمی آنطرفتر چای خودش را بخورد. 😄
و ما...
فقط تماشایشان کنیم.
شاید بعد از این همه سال، یکی از بزرگترین شکلهای آرامش برای من همین باشد:
همهچیز را لازم نیست بفهمم تا بتوانم زندگیاش کنم.
لازم نیست هر اتفاقی را دوست داشته باشم تا بپذیرم اتفاق افتاده.
لازم نیست هر تغییری را انتخاب کرده باشم تا با آن تطبیق پیدا کنم.
لازم نیست همیشه بدانم کجا میروم.
گاهی کافی است بدانم:
دارم میروم.
صبح میشود.
شب میشود.
شب دوباره صبح میشود.
من تغییر میکنم.
تو تغییر میکنی.
آدمها میآیند و میروند.
رابطهها شکل عوض میکنند.
خودِ ما هم شکل عوض میکنیم.
و شاید هنر زندگی، نه پیدا کردن یک جای ثابت برای ماندن،
که توانایی رفت و آمد میان این همه تغییر، بدون گم کردن خودمان باشد.
و البته همهی این حرفها به این معنی نیست که قرار است یکباره آدمی شوم که از دنیا و دل و عقل و غم و شادی گذشته باشد...
من هنوز خودم هستم؛ با همهی تناقضها، خواهشها، خطاها و میل به چشیدن و فهمیدن .
حافظ آن پیری که دریا بود و دنیا بود ...
بر جویی بفروخت این باغِ بهشتی را !
من ، که باشم که بجامی نگذرم از آن !؟
تو بزن بر نامِ شومَم ، داغ زشتی را ...( فروغ فرخزاد)
آرامش قرار نیست آدم را از زندگی بیرون ببرد ؛ قرار است بتواند وسط همین زندگی، جام خودش را هم بنوشد. 🥰🌱