مدتی است به این فکر می‌کنم که آدم گاهی آنقدر در تصویری که از خودش ساخته زندگی می‌کند که کم‌کم فراموش می‌کند خودش هم در این میان وجود دارد !
تصویری که می‌گوید من چه جور آدمی هستم، چه مسئولیت‌هایی دارم، دیگران چه انتظاری از من دارند و چه کارهایی را باید انجام بدهم تا همچنان همان آدم قبلی باقی بمانم.
شاید زمانی از کمک‌کردن لذت می‌بردم، از حل‌کردن مسائل خوشم می‌آمد و وقتی می‌توانستم گِرهی از کار کسی باز کنم، احساس خوبی داشتم.
اما آیا قرار است چون زمانی از کاری لذت برده‌ام، همیشه و در هر شرایطی آن را انجام بدهم؟
آیا چیزی که زمانی بخشی از علاقه و انتخاب من بوده، باید برای همیشه به وظیفه‌ای تبدیل شود که اجازه ندارم از آن فاصله بگیرم؟
گاهی فکر می‌کنم ما نه از خودِ کارها، بلکه از تصویری خسته می‌شویم که برای حفظ‌کردنش مجبوریم مدام کاری انجام بدهیم.
تصویر آدم مسئولیت‌پذیر، آدمی که همیشه می‌شود روی او حساب کرد، آدمی که حرف دیگران را می‌شنود، مشکلات را پیگیری می‌کند و اجازه نمی‌دهد چیزی ناتمام بماند.
این تصویر در ابتدا شاید دوست‌داشتنی باشد؛ حتی ممکن است بخش مهمی از شخصیت ما را شکل داده باشد.
اما وقتی حفظ‌کردنش از توان و علاقه‌مان جلو می‌زند، دیگر معلوم نیست داریم از روی میل رفتار می‌کنیم یا از ترس اینکه مبادا از آن تصویری که ساخته‌ایم فاصله بگیریم.
از کجا به بعد، ویژگی‌ای که زمانی انتخاب خودمان بوده، به وظیفه‌ای تبدیل می‌شود که خودمان را ملزم به انجامش می‌دانیم؟
در رابطه با دیگران هم ممکن است همین اتفاق بیفتد.
آدمی که همیشه شنونده بوده، به‌تدریج احساس می‌کند باید همیشه شنونده بماند. کسی که به یادآوردن جزئیات زندگی دیگران و پیگیری احوالشان برایش لذت‌بخش بوده، ممکن است بعد از مدتی خودش را موظف بداند که همچنان همه‌چیز را بخاطر بسپارد و از همه خبر بگیرد.
نه لزوماً چون هنوز همان اندازه علاقه دارد؛ شاید چون دیگران او را با همین ویژگی می‌شناسند و خودش هم به این تصویر عادت کرده است.
اما زندگی آدمها تغییر می‌کند. علاقه‌ها تغییر می‌کنند، ظرفیت‌ها کم و زیاد می‌شوند و چیزهایی که زمانی برایمان لذت‌بخش بوده‌اند، ممکن است دیگر همان جایگاه را نداشته باشند.
این تغییر لزوماً به معنای سردشدن، بی‌مهرشدن یا بی‌مسئولیت‌شدن نیست.
شاید فقط دیگر نمی‌خواهیم برای اثبات اینکه همان آدم قبلی هستیم، برخلاف حال و خواستهٔ امروزمان رفتار کنیم.
بنظرم رابطهٔ ما با خودمان هم به همین اندازه اهمیت دارد. اینکه بتوانیم تغییرمان را ببینیم، بدون اینکه فوراً خودمان را به‌خاطرش سرزنش کنیم؛ اینکه بپذیریم شاید دیگر نخواهیم بعضی کارها را به همان شکل گذشته انجام بدهیم.
و اینجاست که موضوع برای من از یک بحث ذهنی فراتر می‌رود.
وقتی پای کار به میان می‌آید
در تجربهٔ کاری خودم، بارها با موقعیت‌هایی روبرو شده‌ام که یک مسئله را پیگیری می‌کردیم تا حل شود، اما پیش از آنکه کار به پایان برسد، مسئلهٔ دیگری پیدا می‌شد.
برای موضوعی هماهنگی می‌کردیم، با افراد مختلف صحبت می‌کردیم، راه‌حل پیدا می‌کردیم و تصورمان این بود که داریم به نتیجه می‌رسیم. اما دوباره اتفاقی می‌افتاد و موضوع تازه‌ای به جریان کار اضافه می‌شد.
کم‌کم ممکن بود احساس کنی فقط مسئول انجام وظیفه‌ات نیستی؛ انگار حفظ جریان کار هم به عهدهٔ تو افتاده است.
اگر چیزی پیگیری نمی‌شد، باید پیگیری می‌کردی. اگر هماهنگی‌ای انجام نشده بود، باید وارد می‌شدی. اگر مسئله‌ای حل‌نشده باقی می‌ماند، ذهنت همچنان درگیرش بود.
در چنین وضعیتی، کار دیگر فقط مجموعه‌ای از وظایف مشخص نیست؛ تبدیل می‌شود به جریانی که پایان روشنی ندارد.
و اگر عادت کرده باشی آدمی باشی که مسائل را رها نمی‌کند، ممکن است بتدریج مسئولیت‌هایی را هم بپذیری که اساساً قرار نبوده بر عهدهٔ تو باشند.
اینجا همان پرسش قبلی دوباره مطرح می‌شود: آیا هنوز دارم از روی علاقه و مسئولیت کار می‌کنم، یا حفظ تصویری که از خودم ساخته‌ام، مرا به ادامه دادن وادار می‌کند؟
شاید هم هر دو با هم باشند. تشخیص این دو همیشه آسان نیست.
اما یک تفاوت مهم وجود دارد: مسئولیت‌پذیری به معنای مسئول همه‌چیز بودن نیست.
قرار نیست هر مسئله‌ای که می‌بینیم، به مسئلهٔ شخصی ما تبدیل شود. قرار نیست هر کار ناتمامی را نشانهٔ کوتاهی خودمان بدانیم. و قرار نیست چون می‌توانیم چیزی را پیگیری کنیم، الزاماً موظف باشیم آن را تا آخر دنبال کنیم.
گاهی باید سهم خودمان را انجام بدهیم و بپذیریم که ادامهٔ کار به مسئولیت، تصمیم یا همکاری دیگران هم وابسته است.
شاید وقت تغییر تصویر رسیده باشد.
من فکر می‌کنم یکی از دشواری‌های تغییر، کنارآمدن با این احتمال است که دیگر دقیقاً همان آدم سابق نباشیم.
شاید دیگر نخواهیم به همه پاسخ بدهیم، همه‌چیز را پیگیری کنیم یا در هر مسئله‌ای وارد شویم.
شاید بخواهیم بخشی از وقت و توجه‌مان را به چیزهایی اختصاص بدهیم که مدتها زیر سایهٔ مسئولیت‌ها قرار گرفته‌اند.
این به معنای کنارگذاشتن دیگران یا فرار از وظایف نیست. مسئله این است که میان آنچه واقعاً به عهدهٔ ماست و آنچه به عادت پذیرفته‌ایم، تفاوت بگذاریم.
من قرار نیست برای حفظ تصویر آدم مسئولیت‌پذیر، همیشه آمادهٔ پذیرفتن مسئولیت تازه‌ای باشم.
همانطور که قرار نیست برای اینکه دیگران همچنان مرا آدمی همراه و قابل اتکا بدانند، در تمام لحظه‌ها در دسترس بمانم.
شاید بتوانم همچنان همان ویژگی‌های خوب را داشته باشم، اما شکل بروز آنها را تغییر بدهم.
من می‌توانم مسئولیت‌پذیر باشم، بی‌آنکه مسئول همه‌چیز باشم؛ می‌توانم همراه دیگران باشم، بی‌آنکه خودم را از یاد ببرم.
شاید بلوغ فقط به معنای شناختن ویژگی‌های خودمان نباشد؛ گاهی به معنای این است که بفهمیم کدام ویژگی‌ها دیگر نباید تمام زندگی‌مان را اداره کنند.
و شاید آزادی از همین جا شروع شود: از جایی که اجازه می‌دهیم خودمان تغییر کنیم، بدون اینکه مجبور باشیم هر بار به تصویر قدیمی‌مان برگردیم.
