
اگر پایان را میدانستی، با اکنون چه میکردی؟
دو کتاب، از دو فرهنگ و با دو جهانِ داستانی متفاوت؛ یکی ما را به سمت آینده و تاریخ مرگ میبرد و دیگری به سمت گذشته و حرفهای نگفته.

اما هر دو، در نهایت یک سؤال مشترک دارند:
اگر زمان محدود است، چرا اینهمه زندگی را به زمان دیگری موکول میکنیم؟
اگر میدانستی تا کی زنده هستی...
شاید عجیبترین بخش ماجرا این باشد که پیشگویی الزاماً آینده را پیشبینی نمیکند؛ گاهی آینده را تحت تأثیر قرار میدهد.
انسان وقتی باور کند پایانش مشخص است، دیگر مثل گذشته انتخاب نمیکند.
یکی بیمحابا زندگی میکند، دیگری از مرگ فرار میکند، دیگری میخواهد سرنوشت را شکست دهد و دیگری چنان مراقب خود میشود که زندگیاش زیر سایهی همان ترس قرار میگیرد.
شاید سرنوشت و انتخاب همیشه دو نیروی مقابل هم نباشند؛ گاهی باوری که دربارهی سرنوشت داریم، انتخابهای ما را میسازد و انتخابهای ما، سرنوشت را به سمت همان باور میبرند.

کلوئه بنجامین در The Immortalists داستان چهار خواهر و برادر خانواده گلد را روایت میکند که در کودکی، در سال ۱۹۶۹، نزد زنی پیشگو میروند؛ زنی که ادعا میکند میتواند تاریخ مرگ هرکدامشان را بگوید.
چهار کودک، چهار تاریخ میشنوند و هرکدام با آن تاریخ وارد زندگی میشوند.
از اینجا به بعد، مسئله دیگر این نیست که پیشگویی درست است یا نه.
مسئله این است که باور کردنِ آن چه بر سر انسان میآورد.
یکی از آنها با دانستن زمان مرگ، چنان به استقبال خطر میرود که گویی مرگ را پذیرفته است.
دیگری زندگیاش را به سوی هنر و صحنه میبرد و با وجود دانستن پایان، میخواهد تا آنجا که میتواند زندگی کند.
دیگری به دنبال جاودانگی میرود؛ میخواهد با علم و پژوهش، مرزهای عمر انسان را عقب ببرد.
و دیگری، بیش از همه درگیر ترس از آینده و تلاش برای کنترل آن میشود.
چهار نفر، یک پیشگویی؛ اما چهار زندگی کاملاً متفاوت.
و اینجا کتاب یک پرسش مهمتر مطرح میکند:
آیا پیشگویی آینده را میسازد، یا رفتار ما پس از شنیدن آن؟
این پرسش در زندگی واقعی هم غریبه نیست.
گاهی یک جمله درباره خودمان میشنویم و سالها بعد همان جمله تبدیل به بخشی از شخصیت ما میشود.
تو ضعیفی.
تو آدم موفقی نیستی.
تو همیشه همینطور بودهای.
تو بیمار میشوی.
تو بدشانسی.
تو نمیتوانی...
ممکن است جمله در ابتدا فقط یک جمله باشد؛ اما وقتی آن را باور میکنیم، کمکم انتخابهایمان را مطابق آن تنظیم میکنیم.
گاهی آنچه سرنوشت به نظر میرسد، نتیجهی سالها رفتار کردن بر اساس یک باور است.
و شاید به همین دلیل است که کتاب فقط درباره مرگ نیست؛ درباره قدرت باور است.
اگر تاریخ مرگت را می دانستی، شاید زندگیات را بیشتر دوست میداشتی؛ شاید هم تمام زندگیات را صرف فرار از همان تاریخ میکردی.
و این دو، ظاهراً متفاوتاند، اما یک اشتراک دارند:
هر دو زندگی را زیر سایهی مرگ میبرند.
پیش از آنکه قهوهات سرد شود...
حالا از آینده به گذشته میرویم.

در کافهای کوچک در توکیو، صندلیای وجود دارد که نشستن روی آن امکان بازگشت به گذشته را فراهم میکند.
اما نه برای تغییر گذشته.
گذشته تغییر نمیکند؛ اما انسانِ برگشته از گذشته، همان آدم قبلی نیست.
این در واقع فلسفهی اصلی آن صندلی است؛ سفر زمانی ظاهراً هیچ فایدهای ندارد، چون حال تغییر نمیکند، اما آدم با درک تازهای به اکنون برمیگردد و میتواند انتخابهای بعدیاش را تغییر دهد.
شاید صندلی کافه اصلاً ماشین زمان نباشد؛ ماشین تغییرِ نگاه باشد.
آدم به گذشته میرود تا گذشته را تغییر دهد، اما برمیگردد تا خودش را تغییر دهد
قوانین عجیب و سختی وجود دارد: جای مشخصی باید نشست، نمیتوان صندلی را ترک کرد و مهمتر از همه، باید پیش از سرد شدن قهوه به زمان حال برگشت. و هر اتفاقی که در گذشته بیفتد، آینده را تغییر نمیدهد.

چهار نفر به گذشته برمیگردند؛ هرکدام با حسرتی متفاوت.
یکی میخواهد با مردی که ترکش کرده دوباره روبرو شود.
دیگری میخواهد نامهای از همسرش دریافت کند؛ همسری که بیماری آلزایمر حافظهاش را از او گرفته است.
دیگری میخواهد برای آخرین بار خواهرش را ببیند.
و دیگری میخواهد دخترش را ملاقات کند؛ دختری که هیچگاه فرصت شناختنش را نداشته است.
اما اتفاق عجیب اینجاست:
هیچکدام نمیتوانند گذشته را عوض کنند.
نه میتوانند یک جدایی را لغو کنند، نه مرگ را عقب بیندازند، نه اتفاقی را که افتاده، نیفتاده کنند.
پس چرا به گذشته میروند؟
برای اینکه چیزی را که در گذشته تمام نشده، در درون خودشان تمام کنند.
گاهی یک جمله نگفته مانده است.
گاهی یک عذرخواهی.
گاهی تشکر.
گاهی خداحافظی.
و گاهی فقط نیاز به این است که یک نفر را یک بار دیگر ببینی و بدانی که دوستش داشتی.
در اینجا قهوه اهمیت عجیبی پیدا میکند.
قهوه قرار نیست زمان را متوقف کند.
برعکس؛ قهوه دارد زمان را یادآوری میکند.
داغ است.
کمکم سرد میشود.
و اگر زیادی منتظر بمانی، دیگر نمیتوانی کاری کنی.
شاید زندگی هم همین فنجان قهوه باشد.
ما مدام فکر میکنیم هنوز وقت هست.
برای گفتن.
برای دیدن.
برای عذرخواهی.
برای رفتن.
برای ماندن.
برای شروع کردن.
تا اینکه یک روز متوجه میشویم قهوه سرد شده است.
و حالا این دو کتاب را کنار هم بگذاریم
یکی میگوید:
اگر تاریخ مرگت را بدانی، چگونه زندگی میکنی؟
دیگری میگوید:
اگر بتوانی به گذشته برگردی، چه میگویی؟
یکی تو را به آینده میبرد.
دیگری به گذشته.
اما هر دو، درست در نقطهای مشترک متوقف میشوند:
اکنون.

در کتاب اول، دانستن آینده میتواند زندگی امروز را تغییر دهد.
در کتاب دوم، برگشتن به گذشته نمیتواند گذشته را تغییر دهد؛ اما میتواند امروزِ انسان را تغییر دهد.
و اینجا به نظرم تفاوت مهمی میان زمان و زندگی آشکار میشود.
ما زمان را تجربه میکنیم، اما زندگی را با واکنشها و انتخابهایمان میسازیم.
شاید نتوانیم اتفاقی را که افتاده تغییر دهیم.
شاید نتوانیم زمان مرگمان را بدانیم.
شاید حتی نتوانیم بسیاری از اتفاقهای آینده را کنترل کنیم.
اما میتوانیم نسبت خودمان را با آنها تغییر دهیم.
کسی ممکن است سالها با یک اتفاق قدیمی زندگی کند، در حالی که آن اتفاق سالهاست تمام شده.
دیگری ممکن است تمام امروز را قربانی ترس از اتفاقی کند که هنوز نیامده.
یکی در گذشته مانده.
یکی در آینده.
و هر دو، چیزی را از دست دادهاند که تنها زمان واقعی زندگی است:
همین لحظه.
شاید به همین دلیل است که این دو کتاب، با وجود تفاوت زیادشان، به یک پرسش مشترک میرسند:
اگر گذشته را نمیتوانی تغییر بدهی و آینده را هم نمیتوانی کنترل کنی، با اکنون چه میکنی؟
اگر میدانستی چند سال دیگر زندهای، چه چیزی را همین امروز تغییر میدادی؟
اگر میدانستی فردا دیگر فرصت دیدن کسی را نداری، امروز چگونه با او حرف میزدی؟
اگر میتوانستی فقط یک بار به گذشته برگردی، واقعاً میخواستی گذشته را تغییر بدهی، یا فقط میخواستی خودت را در آن لحظه جور دیگری ببینی؟

و شاید از همه مهمتر:
چند فنجان قهوه هنوز روی میز زندگیمان است که داریم آنقدر درباره نوشیدنشان فکر میکنیم تا سرد شوند؟
این دو کتاب یک نسخه برای زندگی نمیپیچند.
یکی نمیگوید مرگت را بدان و شاد باش.
دیگری نمیگوید به گذشته برگرد و حسرتهایت را پاک کن.
هر دو شاید فقط آرام در گوشمان میگویند:
گذشته، گذشته است.
آینده، هنوز نیامده است.
اما این لحظه، همین حالا در دست توست.
و شاید زندگی، نه در دانستنِ روز پایان و نه در برگشتن به روزهای از دسترفته، بلکه در همین فاصلهی کوتاه میان این دو اتفاق جریان دارد.

