
درود بر یاران جان و همیشه در صحنهی ویرگول 🌷🥰
گاه گاهی قفسی می سازم با رنگ ، می فروشم به شما
تا به آواز شقایق كه در آن زندانی است
دل تنهایی تان تازه شود.
چه خیالی ، چه خیالی ، … می دانم
پرده ام بی جان است.
خوب می دانم ، حوض نقاشی من بی ماهی است.
حرفهایم تکراریست ...
گاهی یک تصویر، بیشتر از یک تصویر است.
لازم نیست اتفاق خاصی در آن افتاده باشد؛
کافیست کمی بیشتر نگاهش کنیم.
به این تصویر که نگاه میکنم، اول از همه یک تناقض بزرگ میبینم؛
تناقضی که شاید تمام داستان انسان باشد.
اینجا، انسانها هنوز پوست حیوان بر تن دارند.
آتش روشن است.
کسی مشغول شکار یا آمادهسازی غذاست.
یکی چیزی روی دیوارهی سنگی مینویسد.
یکی مشغول کشاورزیست.
ظرف سفالی هست، ابزار هست، حیوان هست، کودک هست...
و رودخانهای در دوردست آرام و بیاعتنا جاریست.
کوهها سر جای خودشان هستند.
درختان سبزند.
پرندگان پرواز میکنند.
طبیعت، انگار هزاران سال است همان کار خودش را میکند.
اما...
یک نفر همینجا، کنار غار، پشت لپتاپ نشسته!
یکی با دوچرخه میرود.
یکی روی ویلچر نشسته.
و آن طرفتر، صفحهای شبیه هدف دارت روی سنگ نصب شده.
تصویر، عمداً همهی زمانها را در هم ریخته است.
گذشته و حال، طبیعت و تکنولوژی، نیاز و تجمل، بقا و سرگرمی...
همه کنار هم نشستهاند.
و شاید همین است که تصویر را برای من جذاب میکند.
چون انگار دارد میگوید:
ابزارهای ما عوض شدهاند؛
اما آیا خودِ ما هم عوض شدهایم؟
انسان، برای میلیونها سال، بخشی از طبیعت بود؛
نه مالک آن.
برای بقا تلاش میکرد.
مهاجرت میکرد.
شکار میکرد.
میترسید.
یاد میگرفت.
آتش را شناخت.
ابزار ساخت.
پناهگاه ساخت.
بعد از غارها بیرون آمد.
در زمین کاشت.
دام پرورش داد.
شکار را آسانتر کرد.
و کمکم امکانات بیشتری ساخت.
اینها همه، بخشی از هوش و خلاقیت شگفتانگیز انسان بودند.
انسان قرار نبود همانجا بماند.
قرار نبود تا ابد با سنگ و چوب زندگی کند.
قرار نبود علم را کنار بگذارد.
قرار نبود فناوری را انکار کند.
پیشرفت، ذاتاً دشمن انسان نبود.
اتفاقاً یکی از زیباترین ویژگیهای انسان همین توانایی او برای ساختن و آموختن و تغییر دادن جهان پیرامونش بود.
اما شاید جایی در این مسیر، اتفاق دیگری هم افتاد.
انسان از استفاده از طبیعت آرام آرام به تسلط بر طبیعت رسید.
و از تسلط بر طبیعت، به خیالِ مالکیت جهان.

همزمان، میان خود انسانها هم چیزهایی رشد کرد:
منفعتطلبی.
برتریجویی.
حسادت.
رقابت.
کینه.
قدرتطلبی.
جنگ.
و خشونت.
همان موجودی که روزی برای زنده ماندن شکار میکرد، بعدها برای قدرت و قلمرو و ثروت، انسان دیگری را کُشت.
برای مرز جنگید.
برای پرچم جنگید.
برای مذهب جنگید.
برای کشور جنگید.
برای منابع جنگید.
و گاهی حتی به نام صلح، ج.ن.گ راه انداخت!
عجیب نیست؟
انسان، از غار بیرون آمد؛
اما آیا توانست وحشیگری را هم پشت سر بگذارد؟
قرنها گذشت.
تمدنها آمدند و رفتند.
فراعنه آمدند.
امپراتوریها شکل گرفتند.
روم برخاست.
ج.ن.گهای بیشمار در شرق و غرب اتفاق افتاد.
ج.ن.گهای صلیبی.
فتوحات.
کشورگشاییها.
ج.ن.گهای جهانی.
جنگ سرد.
و هنوز هم ج.ن.گ.
ابزارها تغییر کردند.
شمشیر جای خود را به ت.فن.گ داد.
ت.ف.نگ جای خود را به م.وش.ک داد.
و انسان، با همان مغزی که توانست دارو و واکسن و دستگاه پزشکی و رایانه بسازد، توانست س.ل.احهایی هم بسازد که در چند لحظه، زندگی هزاران انسان را نابود کنند.
این دیگر تناقض کوچکی نیست.
هوش انسان رشد کرد؛
اما آیا انسانیت هم به همان اندازه رشد کرد؟
شاید اگر انسان امروز را کنار انسان چند هزار سال پیش بنشانیم، از تفاوت ابزارهایشان شگفتزده شویم.
یکی لپتاپ دارد.
دیگری لوح گِلی.
یکی هواپیما دارد.
دیگری پاهای خودش را.
یکی با ماهواره ارتباط برقرار میکند.
دیگری برای پیدا کردن آب، مسیر رودخانه را دنبال میکرد.
اما اگر از ابزارها عبور کنیم و به درون انسان نگاه کنیم چه؟
ترس هنوز هست.
تنهایی هنوز هست.
حسادت هنوز هست.
نیاز به دوست داشته شدن هنوز هست.
میل به قدرت هنوز هست.
ترس از دست دادن هنوز هست.
رقابت هنوز هست.
دروغ هنوز هست.
عشق هم هنوز هست.
همدلی هم هست.
فداکاری هم هست.
و شاید همینجاست که باید بین انسانِ پیشرفته و انسانِ انسانی تفاوت بگذاریم.

انسان طبیعی، موجودی بود که خود را بخشی از جهان میدید.
وجودش را مدیون طبیعت میدانست.
به اندازهی نیازش شکار میکرد.
از زمین میکاشت.
دام پرورش میداد.
از آب مینوشید.
و برای ادامهی زندگیاش، ناچار بود با محیط اطرافش کنار بیاید.
او جهان را برای خودش نمیخواست؛
خودش را برای جهان میخواست.
شاید همین جمله، تمام تفاوت باشد.
اما هرچه امکانات بیشتر شد، فاصله هم بیشتر شد.
انسان توانست بدون دیدن آسمان، بداند هوا چگونه است.
بدون دیدن دریا، تصویر اقیانوس را ببیند.
بدون دیدن آدمها، با آنها حرف بزند.
بدون رفتن به جایی، از آنجا خبر بگیرد.
و بدون لمس کردن طبیعت، دربارهی طبیعت اطلاعات داشته باشد.
چه پیشرفت شگفتانگیزی!
اما در همین مسیر، گاهی از خودمان پرسیدیم:
چرا با وجود این همه امکانات، اینقدر خستهایم؟
چرا با وجود ارتباطات فراوان، اینقدر تنها شدهایم؟
چرا با وجود سرعت، همیشه احساس میکنیم عقب ماندهایم؟
چرا با وجود انتخابهای بیشتر، اینقدر سردرگمیم؟
چرا با وجود این همه کتاب دربارهی آرامش، آرام نیستیم؟
چرا با وجود این همه حرف دربارهی معنا، معنا اینقدر گم شده است؟
شاید بخشی از پاسخ، همین هیاهوی ساختهی انسان باشد.
هیاهویی که در آن هرکس کاری میکند.
یکی میدود.
یکی مینویسد.
یکی میخواند.
یکی دنبال پول است.
یکی دنبال عشق.
یکی دنبال موفقیت.
یکی دنبال آرامش.
یکی دنبال معنای زندگی.
یکی میخواهد از دیگری جلو بزند.
یکی میخواهد خودش را به دیگری ثابت کند.
یکی از گذشته فرار میکند.
یکی از آینده میترسد.
و یکی، وسط همهی اینها، نشسته و نمیداند اصلاً باید به کدام طرف برود.
گاهی فکر میکنم بخش بزرگی از زندگی امروز ما، تبدیل شده به حل کردن مشکلاتی که خودمان ساختهایم.
زباله تولید میکنیم و بعد صنعت بازیافت میسازیم.
طبیعت را آلوده میکنیم و بعد برای نجات محیط زیست کمپین راه میاندازیم.
روابط را پیچیده میکنیم و بعد کتاب «چگونه رابطهی سالم داشته باشیم» میخوانیم.
خودمان را با دیگران مقایسه میکنیم و بعد دورهی «چگونه عزتنفس داشته باشیم» میخریم.
از زندگی عقب میمانیم چون مدام در حال دویدنیم، بعد کتاب میخوانیم که چگونه آرامتر زندگی کنیم!
و شاید این عجیبترین بخش ماجراست:
ما گاهی برای درمان آشفتگیای که خودمان ساختهایم، دوباره ابزار میسازیم.
البته...
نمیخواهم بگویم باید برگردیم به عصر حجر!
(صدای اعتراض از دور میآید:
این پیام چی میگههه؟! دیوونه شده؟!
ما مثله عصر حجر زندگی کنیم؟!
حااالیش نیس چه پیشرفتااایی داشتیم که کمک حالمون شده؟! )
بله عزیزان!
میدانم.
قرار نبود همانجا بمانیم.
پیشرفت لازم بود.
علم لازم بود.
پزشکی لازم بود.
تکنولوژی لازم بود.
و بسیاری از چیزهایی که امروز داریم، زندگی انسان را واقعاً بهتر کردهاند.
مسئله، بازگشت به گذشته نیست.
مسئله این است که وقتی جلو میرویم، چه چیزی را با خودمان میبریم؟
اگر ابزارهایمان مدرن شوند اما خویمان نه؛
اگر قدرتمان بیشتر شود اما مسئولیتمان نه؛
اگر سرعتمان بیشتر شود اما فهممان نه؛
اگر ارتباطمان بیشتر شود اما همدلیمان نه؛
آن وقت شاید فقط انسان قدرتمندتری شده باشیم، نه انسان بهتری.
در تاریخ، انسانهایی بودهاند که شاید این تفاوت را بهتر فهمیدهاند.
آدمهایی که در میان قدرت، علم، هنر و اندیشه، چیزی از خوی انسانی را حفظ کردند.
از کوروش و داریوش تا افلاطون و خیام و حافظ؛
از ابنسینا و زکریای رازی تا مولانا و شمس؛
از داروین و ماری کوری تا انیشتین و یونگ؛
از تولستوی و چخوف تا مارکز و بسیاری دیگر.
فهرست را میشود بسیار طولانیتر کرد.
و حتماً نامهای زیادی را جا انداختهام.
اما مسئلهی من فهرست کردن آدمهای بزرگ نیست.
مسئله این است که شاید در میان میلیاردها انسان، همیشه کسانی بودهاند که قدرتِ انسان بودن را از قدرتِ انسان داشتن مهمتر دانستهاند.
و شاید همینها مظاهر انسانیتاند.
حالا دوباره به تصویر نگاه کنیم.

به آن مردی که کنار آتش نشسته.
به زنی که مشغول کار است.
به کودکی که بازی میکند.
به کسی که روی سنگ چیزی مینویسد.
به کسی که لپتاپ دارد.
به کسی که دوچرخه سوار است.
به کسی که روی ویلچر نشسته.
به شکارچی.
به کشاورز.
به آدمی که کنار رودخانه ایستاده.
به پرندگان.
به کوهها.
به درختان.
و به این همه آدم که هرکدام مشغول کاری هستند.
تصویر شاید میخواهد بگوید:
هزاران سال گذشته؛
اما هنوز در میان این همه تغییر، چیزی در ما ثابت مانده است.
ما هنوز میترسیم.
هنوز دوست داریم.
هنوز میخواهیم دیده شویم.
هنوز گاهی حسادت میکنیم.
هنوز تنهاییم.
هنوز به دیگری نیاز داریم.
هنوز به امنیت نیاز داریم.
هنوز دنبال معنا میگردیم.
و شاید هنوز همان انسانیم؛
فقط با ابزارهای پیچیدهتر.

برای همین است که من گاهی به درخت فکر میکنم.
درخت، شاهد مثال خوبیست. 🌳
شاخههای نازک و قطور دارد.
جوانه دارد ،برگ ، شکوفه و میوه دارد.
سایه دارد.
هر فصل چیزی به آن اضافه میکند و چیزی از آن میگیرد.
برگ میآید و میرود.
شکوفه میآید و میرود.
میوه میرسد و میافتد.
اما درخت، فقط اینها نیست.
ریشه دارد.
تنه دارد.
و اگر ریشه و تنه نباشد، هیچکدام از آن شکوفهها و میوهها معنایی ندارند.
شاید انسان هم همینطور است.
ما آنقدر شاخ و برگ ساختهایم که گاهی تنه را فراموش کردهایم.
فناوری.
علم.
ثروت.
سرعت.
قدرت.
شهرت.
موفقیت.
شبکههای ارتباطی.
و هزاران امکان دیگر...
همه شاخ و برگاند.
بسیار زیبا.
بسیار مفید.
بسیار ارزشمند.
اما مهمانان فصلاند.
اگر ریشه خشک شود، هیچکدام نجاتمان نمیدهند.
و شاید آن ریشه، چیزهای خیلی پیچیدهای نباشد:
انسانیت.
همدلی.
آزادی.
مسئولیت.
احترام.
عشق.
توانایی فهمیدن دیگری.
و توانایی فهمیدن خویشتن.
شاید مسئلهی امروز ما این نیست که چقدر پیشرفت کردهایم.
مسئله این است که:
در این مسیر، چقدر از ریشه دور شدهایم؟
و شاید سؤال مهمتر این باشد:
آیا میتوانیم شاخ و برگهای تازه بسازیم، بدون اینکه ریشه را فراموش کنیم؟
من پاسخ قطعی ندارم.
فقط میدانم هرچه بیشتر به این تصویر نگاه میکنم، بیشتر به این فکر میکنم که شاید انسان، از روزی که نخستین بار کنار آتش نشست تا روزی که پشت لپتاپ نشست، یک چیز را همیشه با خودش حمل کرده:
خودش را.
و شاید بزرگترین پیشرفت انسان، نه ساختن ابزارهای بیشتر،
بلکه این باشد که بالاخره یاد بگیرد
با همان انسانی که هزاران سال است درون خودش دارد،
مهربانتر زندگی کند.
همیشه دوستدار شما
پیام 🌷💖 ۳۰ مرداد ۱۴۰۵
