زال تنها قهرمانی نیست که دور از خانوادهٔ اصلی بزرگ میشود. بزرگ شدن کودک دور از خانوادهٔ اصلی، یکی از کهنالگوهای تکرارشونده در اسطورهها و حماسههای جهان است؛ الگویی که در اسطورههای ایرانی هم بارها دیده میشود.
در شاهنامه، بسیاری از قهرمانان کودکی خود را دور از خانواده و در پناه نیروهایی دیگر میگذرانند؛ گویی قهرمان شدن، از دلِ دوری و تبعید آغاز میشود.
زال، به دلیل سپیدیِ موهایش، توسط پدرش در کوه رها میشود و سیمرغ او را بزرگ میکند.
فریدون، برای در امان ماندن از ضحاک، به دست کشاورزی سپرده میشود و از شیرِ گاوِ برمایه مینوشد.
و
کیخسرو، دور از دربار و در سرزمین توران پرورش مییابد تا از خطر محفوظ بماند.

در بسیاری از اسطورهها، قهرمان پیش از آنکه به جایگاه واقعی خود برسد، باید کودکیاش را دور از خانه، در پناه طبیعت، حیوانات، موجودات اساطیری یا انسانهای امن بگذراند.
نکتهٔ جالب این روایتها، موقتی بودنِ این دوری است؛ کودک در امنیت و با کمک نیرویی دیگر پرورش مییابد، اما سرانجام دوباره به خانواده و جایگاه واقعی خود بازمیگردد.
دقیقاً همین الگوست که در اسطورهشناسی و روانشناسیِ کهنالگویی، در مفهوم «سفر قهرمان» به آن توجه میشود؛ قهرمان برای رسیدن به هویت واقعی خود، باید مدتی از خانه و جهانِ آشنا فاصله بگیرد و پس از دگرگونی، دوباره بازگردد.
مطهره مزروعی
کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی
مدرس ادبیات کلاسیک برای کودک و نوجوان
🌱https://t.me/motmotclub