
تصور کنید وارد یک کارخانه میشوید و بهجای آنکه فقط بازوهای مکانیکی و دستگاههای ثابت را ببینید، با رباتهایی روبهرو میشوید که روی دو پا راه میروند، اشیا را جابهجا میکنند، ابزار به دست میگیرند و حتی میتوانند با مشاهده رفتار انسان، انجام یک کار تازه را یاد بگیرند.
این تصویر دیگر صرفاً متعلق به فیلمهای علمیتخیلی نیست. شرکتهای فناوری در کشورهای مختلف، بهویژه چین و آمریکا، با سرعت در حال توسعه رباتهای انساننما هستند؛ ماشینهایی که قرار است با ترکیب هوش مصنوعی، حسگرهای پیشرفته و توانایی حرکت، بخشی از فعالیتهای انسانی را انجام دهند.
چین در این رقابت سرمایهگذاری گستردهای انجام داده و شرکتهایی مانند Unitree، AgiBot و UBTECH به بازیگران شناختهشده این صنعت تبدیل شدهاند. بااینحال، رقابت امروز فقط بر سر ساخت رباتهایی نیست که راه بروند یا حرکات نمایشی انجام دهند؛ مسئله اصلی این است که کدام شرکت میتواند به ربات خود هوشی بدهد که در محیط واقعی کار کند و از پس وظایف متنوع بربیاید.
در این مقاله از مجله اوپاکالا بررسی میکنیم چرا چین به یکی از قطبهای مهم رباتهای انساننما تبدیل شده، چه شرکتهایی در این حوزه فعالیت میکنند و این فناوری تا چه اندازه به استفاده روزمره و صنعتی نزدیک شده است.
ربات انساننما یا Humanoid Robot ماشینی است که ساختار بدنی یا شیوه حرکت آن تا حدی به انسان شباهت دارد. این رباتها معمولاً دارای دو پا، دو دست، بدنه و مجموعهای از حسگرها هستند و برای حرکت و تعامل با محیط طراحی میشوند.
البته هر ربات انساننما الزاماً شبیه انسان نیست. بعضی مدلها چهره یا ظاهر سادهای دارند و برخی دیگر بیشتر بر عملکرد مکانیکی تمرکز میکنند.
تفاوت مهم رباتهای انساننما با رباتهای صنعتی سنتی در انعطافپذیری مورد انتظار آنهاست. یک بازوی صنعتی معمولاً برای انجام وظیفهای مشخص در محل ثابتی برنامهریزی میشود؛ اما ربات انساننما قرار است بتواند در محیطهایی حرکت کند که برای حضور انسان طراحی شدهاند.
برای مثال، چنین رباتی در آینده ممکن است بتواند:
جعبهها و بستهها را جابهجا کند.
ابزارهای مختلف را در دست بگیرد.
در انبارها کالاها را مرتب کند.
در خطوط تولید قطعات را مونتاژ کند.
در محیطهای خدماتی برخی وظایف تکراری را انجام دهد.
با مشاهده و دریافت دستور، وظایف تازهای را یاد بگیرد.
البته این موارد اهداف و کاربردهای در حال توسعه هستند و همه رباتهای موجود هنوز توانایی انجام قابلاعتماد چنین وظایفی را ندارند.
چین در سالهای گذشته در حوزههایی مانند تولید تجهیزات الکترونیکی، باتری، خودروهای برقی و قطعات صنعتی ظرفیت تولید گستردهای ایجاد کرده است. همین زیرساخت میتواند در توسعه رباتهای انساننما نیز مزیت مهمی باشد.
ساخت یک ربات پیشرفته فقط به طراحی ظاهر و برنامهنویسی محدود نمیشود. تولید موتورهای دقیق، مفصلها، باتری، دوربین، حسگر، پردازنده و قطعات مکانیکی به زنجیره تأمین گستردهای نیاز دارد.
چین در بسیاری از این بخشها شرکتهای تولیدکننده و تأمینکنندگان متعددی دارد. در نتیجه، شرکتهای رباتیک میتوانند برای طراحی و تولید نمونههای جدید به مجموعهای از قطعات و ظرفیتهای صنعتی دسترسی داشته باشند.
چند عامل مهم در رشد این صنعت در چین نقش دارند:
۱. ظرفیت بالای تولید صنعتی: کارخانهها و تأمینکنندگان قطعات میتوانند به توسعه و تولید رباتها کمک کنند.
۲. حمایت مالی و سیاستهای صنعتی: دولت چین توسعه هوش مصنوعی و رباتیک را در برنامههای صنعتی خود قرار داده است.
۳. تجربه در تولید خودروهای برقی: فناوریهایی مانند باتری، موتور الکتریکی و کنترل حرکت در صنعت خودرو میتوانند در رباتیک نیز کاربرد داشته باشند.
۴. بازار بزرگ داخلی: کارخانهها، انبارها و مراکز خدماتی چین میتوانند محیطی برای آزمایش و استفاده آزمایشی از رباتها فراهم کنند.
۵. رقابت میان شرکتهای فناوری: حضور تعداد زیادی شرکت و استارتاپ باعث شده توسعه محصولات و جذب سرمایه در این حوزه سرعت بگیرد.
در چین شرکتهای مختلفی روی طراحی بدنه، سیستم حرکتی و هوش مصنوعی رباتها کار میکنند. برخی از نامهای شناختهشده این بازار عبارتاند از:
شرکت <Entity value="Unitree Robotics" category="company" disambig="Chinese robotics manufacturer"/> ابتدا با رباتهای چهارپای خود توجه زیادی جلب کرد و سپس وارد حوزه رباتهای انساننما شد.
<AsyncImageGroup query={["Unitree G1 humanoid robot standing","Unitree H1 humanoid robot walking","Unitree humanoid robot factory demonstration"]} aspectRatio="5:4"/>
مدلهایی مانند G1 و H1 در نمایشهای عمومی، آزمایشهای حرکتی و پروژههای تحقیقاتی دیده شدهاند. توانایی حفظ تعادل، راه رفتن، حرکت سریع و انجام برخی حرکات پیچیده از ویژگیهایی است که این شرکت روی آنها کار میکند.
اهمیت Unitree فقط در نمایشهای حرکتی نیست؛ این شرکت تلاش دارد هزینه تولید و دسترسی به رباتهای انساننما را نیز کاهش دهد تا استفاده از آنها برای مراکز تحقیقاتی و صنایع آسانتر شود.
<Entity value="AgiBot" category="company" disambig="Chinese humanoid robotics company"/> یکی دیگر از شرکتهای مهم چینی در این صنعت است.
<AsyncImageGroup query={["AgiBot humanoid robot A series","AgiBot humanoid robot G series industrial","AgiBot humanoid robot X series"]} aspectRatio="5:4"/>
این شرکت روی خانوادههای مختلف ربات انساننما کار میکند و کاربردهایی مانند خدمات، پژوهش، تولید داده و فعالیتهای صنعتی را هدف قرار داده است.
بر اساس گزارش شرکت تحقیقاتی Counterpoint Research، AgiBot در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ از نظر تعداد محمولههای ربات انساننما در رتبه نخست جهانی قرار گرفت. این گزارش از ارسال حدود ۹۷۰۰ دستگاه در این دوره خبر میدهد.
البته تعداد دستگاههای ارسالشده بهتنهایی نشان نمیدهد که تمام آنها در کارخانهها مشغول کار مستقل هستند؛ بخشی از بازار همچنان به آموزش، پژوهش، نمایش و آزمایش اختصاص دارد.
<Entity value="UBTECH Robotics" category="company" disambig="Chinese humanoid and service robotics company"/> از دیگر بازیگران شناختهشده بازار رباتهای انساننماست.
<AsyncImage query="UBTECH Walker S humanoid robot industrial factory" aspectRatio="16:9" width="100%"/>
این شرکت با خانواده رباتهای Walker تلاش کرده است کاربردهای صنعتی و تجاری را توسعه دهد. همکاری با مجموعههای تولیدی و خودروسازی از مسیرهایی است که میتواند به آزمایش رباتها در محیطهای واقعی کمک کند.
در چنین کاربردهایی، ربات باید بتواند وظایفی مانند جابهجایی قطعات، انتقال مواد و فعالیتهای تکراری را با دقت و ایمنی انجام دهد.
بخش مهمی از رقابت جدید چین به شرکتهایی اختصاص دارد که بهجای تمرکز صرف بر بدنه مکانیکی، روی هوش و توانایی یادگیری رباتها کار میکنند.
<AsyncImageGroup query={["X Square Robotics humanoid robot","Galaxea Robotics humanoid robot","Spirit AI humanoid robotics China"]} aspectRatio="5:4"/>
این شرکتها روی سیستمهایی کار میکنند که به ربات اجازه میدهند محیط را بهتر درک کند، اشیا را تشخیص دهد و برای انجام وظایف مختلف تصمیم بگیرد.
این بخش از صنعت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ساخت رباتی که بتواند راه برود، با ساخت رباتی که بتواند یک کار واقعی را بهدرستی انجام دهد، تفاوت زیادی دارد.
در سالهای گذشته بسیاری از ویدئوهای منتشرشده از رباتهای انساننما روی حرکات نمایشی متمرکز بودند: راه رفتن، دویدن، رقصیدن، پریدن یا انجام حرکات رزمی.
این نمایشها توانایی مهندسی مکانیک و کنترل تعادل را نشان میدهند؛ اما برای استفاده صنعتی کافی نیستند.
فرض کنید یک ربات میتواند بهخوبی راه برود، اما وقتی یک بطری روی زمین میبیند، نمیتواند آن را بردارد و در سطل زباله قرار دهد. چنین رباتی هنوز برای بسیاری از کارهای روزمره محدودیت دارد.
به همین دلیل، شرکتها در حال حرکت به سمت حوزهای به نام هوش مصنوعی تجسمیافته (Embodied AI) هستند.
در این رویکرد، هوش مصنوعی فقط متن و تصویر را تحلیل نمیکند؛ بلکه باید محیط فیزیکی را درک کند و از طریق بدن ربات با آن تعامل داشته باشد.
برای مثال، ربات باید بتواند تشخیص دهد:
یک شیء در کجا قرار دارد؟
وزن و شکل آن چگونه است؟
از چه جهتی باید آن را بگیرد؟
اگر شیء از دستش افتاد، چه واکنشی نشان دهد؟
اگر مسیر حرکت مسدود شد، چگونه مسیر دیگری انتخاب کند؟
اگر با وسیلهای ناآشنا روبهرو شد، چطور آن را بررسی کند؟
این تواناییها به ترکیبی از هوش مصنوعی، بینایی ماشین، حسگرهای عمق، کنترل حرکت و دادههای واقعی نیاز دارند.
یکی از دشوارترین مراحل توسعه رباتهای هوشمند، آموزش آنها برای انجام کارهای فیزیکی است.
مدلهای زبانی با حجم زیادی از متن آموزش میبینند؛ اما ربات برای یادگیری برداشتن یک لیوان یا باز کردن یک در، به تجربههای فیزیکی نیاز دارد.
شرکتها برای آموزش رباتها از چند روش استفاده میکنند:
در این روش، انسان یک فعالیت را انجام میدهد و حرکات او ثبت میشود. سپس اطلاعات بهدستآمده برای آموزش ربات استفاده میشود.
برای مثال، فردی یک جعبه را برمیدارد، آن را جابهجا میکند و روی قفسه قرار میدهد. سیستم آموزشی تلاش میکند مراحل این فعالیت را به حرکات قابل اجرا برای ربات تبدیل کند.
برخی روشها از حسگرهای نصبشده روی دست، بازو یا بدن انسان استفاده میکنند تا حرکت مفاصل، موقعیت بدن و نیروی واردشده هنگام گرفتن اشیا ثبت شود.
این اطلاعات میتواند به ربات کمک کند تا حرکات دقیقتری را یاد بگیرد.
در این روش، محیطهای مجازی ساخته میشوند تا ربات بتواند هزاران یا میلیونها بار یک فعالیت را تمرین کند.
مزیت شبیهسازی این است که انجام آزمایشهای متعدد در دنیای واقعی پرهزینه و زمانبر است. بااینحال، محیط مجازی نمیتواند تمام پیچیدگیهای دنیای واقعی را بازسازی کند.
ربات میتواند پس از انجام یک کار، نتیجه عملکرد خود را بررسی کند و در تلاش بعدی رفتار متفاوتی داشته باشد.
برای مثال، اگر نتواند یک وسیله را از سطحی لغزنده بردارد، ممکن است روش گرفتن آن را تغییر دهد.
بازار رباتهای انساننما در سال ۲۰۲۶ رشد قابلتوجهی داشته است. بر اساس گزارش Counterpoint Research، تعداد محمولههای جهانی این رباتها در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ از ۲۲ هزار دستگاه عبور کرده و نسبت به مدت مشابه سال قبل نزدیک به ۳۰۰ درصد افزایش داشته است.
در همان گزارش، شرکتهای AgiBot و Unitree در میان تولیدکنندگان اصلی قرار گرفتهاند و مجموعاً سهم بزرگی از محمولههای جهانی را به خود اختصاص دادهاند.
همچنین بر اساس گزارش رویترز در نوامبر ۲۰۲۶، سرمایهگذاری در شرکتهای چینی فعال در حوزه هوش مصنوعی تجسمیافته در نیمه نخست سال به حدود ۹۳.۵ میلیارد یوان رسیده است؛ رقمی که نسبت به دوره مشابه سال قبل رشد چشمگیری نشان میدهد.
این اعداد بیانگر افزایش توجه سرمایهگذاران و تولیدکنندگان هستند، اما نباید آنها را معادل استفاده گسترده و موفق از رباتها در زندگی روزمره دانست.
هدف اصلی توسعه این رباتها، انجام کارهایی است که ممکن است برای انسان تکراری، دشوار، خطرناک یا زمانبر باشند.
برخی از کاربردهای مورد بررسی عبارتاند از:
حوزهکاربرد احتمالیکارخانههاجابهجایی قطعات و انجام وظایف تکراریانبارهاانتقال بستهها و مرتبسازی کالاخودروسازیکمک به مونتاژ و انتقال قطعاتمراکز خدماتیراهنمایی و انجام برخی وظایف سادهمراکز درمانیجابهجایی تجهیزات و وسایلمحیطهای خطرناککمک به فعالیت در شرایط دشوارخانههاانجام برخی کارهای ساده و تکراری در آینده
بااینحال، کاربردهای صنعتی و انبارداری در حال حاضر از مسیرهای جدیتر آزمایش و توسعه هستند. استفاده عمومی از رباتهای انساننما در خانه هنوز با چالشهای زیادی روبهروست.
این سؤال یکی از مهمترین نگرانیهای مربوط به گسترش رباتیک است.
در کوتاهمدت، احتمالاً رباتهای انساننما بیشتر برای انجام وظایف مشخص و تکراری به کار گرفته میشوند؛ نه اینکه بهطور کامل جایگزین کارکنان یک کارخانه یا مجموعه خدماتی شوند.
برای مثال، ممکن است رباتی بتواند قطعات مشخصی را جابهجا کند، اما هنوز نتواند تمام شرایط پیشبینینشده محیط کار را مدیریت کند.
گسترش این فناوری میتواند در کنار ایجاد فرصتهای تازه، ساختار برخی مشاغل را نیز تغییر دهد. در نتیجه، آموزش مهارتهای جدید، مدیریت تغییرات شغلی و تعیین استانداردهای ایمنی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
یکی از اهداف شرکتهای چینی کاهش هزینه تولید رباتهاست؛ اما قیمت پایینتر تنها بخشی از مسئله است.
برای آنکه یک ربات در کارخانه یا محیط خدماتی ارزش اقتصادی داشته باشد، باید بتواند برای مدت طولانی، با خطای کم و بدون نیاز دائمی به دخالت انسان کار کند.
مهمترین چالشها عبارتاند از:
۱. دقت حرکتی: گرفتن اشیای ظریف، کار با سیمها و انجام حرکات دقیق هنوز دشوار است.
۲. عمر باتری: فعالیت مداوم به انرژی زیادی نیاز دارد و مدتزمان کارکرد ربات اهمیت دارد.
۳. ایمنی: ربات باید بتواند حضور انسان و موانع را تشخیص دهد و از برخورد خطرناک جلوگیری کند.
۴. هوش و تصمیمگیری: در محیط واقعی همیشه همهچیز مطابق برنامه پیش نمیرود.
۵. هزینه نگهداری: تعمیر مفصلها، موتورها، حسگرها و قطعات الکترونیکی میتواند هزینهبر باشد.
۶. وابستگی به تراشهها: توسعه مدلهای هوش مصنوعی پیشرفته به پردازندهها و زیرساخت محاسباتی قدرتمند نیاز دارد.
۷. قابلیت تعمیم: ربات باید بتواند آموختههای خود را در محیطها و شرایط متفاوت نیز به کار بگیرد.
چین و آمریکا هر دو در حال توسعه فناوری رباتهای انساننما هستند، اما مزیتهای آنها دقیقاً یکسان نیست.
چین از ظرفیت تولید صنعتی، زنجیره تأمین قطعات و دسترسی به محیطهای تولیدی گسترده بهره میبرد. در مقابل، شرکتهای آمریکایی در برخی زمینههای پژوهش هوش مصنوعی، نرمافزار و منابع محاسباتی موقعیت مهمی دارند.
شرکتهایی مانند Tesla، Figure AI و چند استارتاپ تخصصی آمریکایی نیز در حال توسعه رباتهای انساننما و مدلهای هوش مصنوعی مرتبط با آنها هستند.
در واقع، رقابت آینده به توانایی ترکیب چند عامل بستگی دارد:
ساخت سختافزار باکیفیت و مقرونبهصرفه
توسعه هوش مصنوعی قابلاعتماد
جمعآوری دادههای واقعی و متنوع
آموزش ربات برای انجام وظایف جدید
استقرار موفق در کارخانهها و محیطهای کاری
کاهش هزینه تولید و نگهداری
بنابراین، نمیتوان فقط با تماشای یک نمایش یا بررسی تعداد رباتهای تولیدشده، برنده نهایی این رقابت را مشخص کرد.
رباتهای انساننما یکی از حوزههای مهم آینده فناوری هستند. ترکیب هوش مصنوعی با ماشینهایی که میتوانند در محیط واقعی حرکت کنند، میتواند در سالهای آینده شیوه فعالیت کارخانهها، انبارها و برخی مراکز خدماتی را تغییر دهد.
اما فاصله میان یک نمایش موفق و یک محصول تجاری قابلاعتماد همچنان قابلتوجه است. رباتی که چند دقیقه راه میرود یا حرکات پیچیده انجام میدهد، لزوماً نمیتواند یک شیفت کاری کامل را بدون خطا پشت سر بگذارد.
به همین دلیل، مرحله بعدی رقابت چین و سایر کشورها، ساخت رباتهایی نیست که فقط حرکات انسان را تقلید کنند؛ بلکه توسعه ماشینهایی است که بتوانند محیط را بفهمند، از تجربه یاد بگیرند و وظایف واقعی را با دقت و ایمنی انجام دهند.
Unitree، AgiBot و UBTECH از شرکتهای شناختهشده این حوزه هستند. شرکتهایی مانند X Square، Galaxea و Spirit AI نیز روی توسعه هوش و تواناییهای رباتها فعالیت میکنند.
برخی شرکتها و کارخانهها از رباتهای انساننما در پروژههای آزمایشی و کاربردهای محدود استفاده میکنند. بااینحال، استفاده گسترده و مستقل از آنها در تمام خطوط تولید هنوز محقق نشده است.
ربات صنعتی سنتی معمولاً برای وظیفهای مشخص در یک موقعیت ثابت طراحی میشود؛ اما ربات انساننما قرار است با ساختاری شبیه بدن انسان در محیطهای متنوع حرکت کند و وظایف مختلفی را انجام دهد.
هوش مصنوعی تجسمیافته فناوریای است که هوش مصنوعی را با یک بدن فیزیکی مانند ربات ترکیب میکند. در این روش، سیستم باید محیط را درک کند، حرکت انجام دهد و از تعامل با دنیای واقعی یاد بگیرد.
این احتمال وجود دارد، اما هنوز موانعی مانند قیمت، ایمنی، سرعت عملکرد، توانایی انجام کارهای متنوع و هزینه نگهداری وجود دارد. کاربردهای خانگی گسترده به پیشرفت بیشتر این فناوری نیاز دارند.
چین با تکیه بر ظرفیت تولید صنعتی، سرمایهگذاری و توسعه شرکتهای رباتیک، جایگاه مهمی در بازار رباتهای انساننما به دست آورده است. شرکتهایی مانند Unitree، AgiBot و UBTECH در کنار مجموعههای فعال در حوزه هوش مصنوعی، برای ساخت نسل تازهای از ماشینهای هوشمند تلاش میکنند.
بااینحال، موفقیت واقعی زمانی مشخص میشود که این رباتها بتوانند خارج از محیط آزمایشگاهی و نمایشهای تبلیغاتی، وظایف واقعی را با دقت، ایمنی و هزینه قابلقبول انجام دهند.
در مجله اوپاکالا تحولات هوش مصنوعی، رباتیک و فناوریهای آینده را از زاویه کاربردهای واقعی بررسی میکنیم؛ زیرا آینده فناوری فقط به ساخت دستگاههای پیشرفته وابسته نیست، بلکه به این بستگی دارد که این دستگاهها چه مشکلی از زندگی و کار انسانها حل میکنند.
مجله اوپاکالا