
هوش مصنوعی فقط دنیای نرمافزار را متحول نکرده است؛ اثر آن حالا به یکی از مهمترین قطعات سختافزاری یعنی حافظه رسیده است. دیتاسنترهای هوش مصنوعی برای اجرای مدلهای بزرگ به HBM، DRAM و حافظههای پرسرعت بیشتری نیاز دارند و همین موضوع ظرفیت تولید شرکتهای بزرگ حافظه را تحت فشار قرار داده است.
نتیجه برای مصرفکننده چیست؟ افزایش هزینه حافظه میتواند به افزایش قیمت گوشی، لپتاپ و سایر محصولات الکترونیکی منجر شود؛ اتفاقی که نشانههای آن از سال ۲۰۲۶ بهوضوح دیده میشود.
TrendForce میگوید تقاضای سرورهای AI همچنان از قیمت حافظه پشتیبانی میکند و با انتقال ظرفیت تولید به محصولات سروری، عرضه حافظه برای بازارهای مصرفی تحت فشار قرار گرفته است.
مدلهای هوش مصنوعی برای آموزش و اجرای وظایف پیچیده، حجم عظیمی از داده را پردازش میکنند.
پردازندههای گرافیکی و شتابدهندههای AI برای اینکه بتوانند با سرعت بالا دادهها را جابهجا کنند، به حافظههایی مانند HBM نیاز دارند. در کنار آن، سرورها نیز به DRAM و حافظههای ذخیرهسازی سریع نیازمند هستند.
با گسترش هوش مصنوعی مولد، Agentهای هوشمند و سرویسهای AI، شرکتهای ابری در حال افزایش سرمایهگذاری روی دیتاسنترها هستند.
به همین دلیل، تولیدکنندگان حافظه مجبورند بخشی از ظرفیت تولید خود را به محصولات پرسودتر و موردنیاز زیرساخت AI اختصاص دهند.
TrendForce در جدیدترین برآورد خود اعلام کرده که رقابت میان HBM و DRAM معمولی بر سر ظرفیت تولید محدود همچنان ادامه دارد و انتظار میرود محدودیت عرضه حافظه تا سال ۲۰۲۷ باقی بماند.
در گذشته، بخش بزرگی از تقاضای حافظه از سمت گوشیهای هوشمند، کامپیوترها و سرورها ایجاد میشد.
اما امروز یک بازیگر بسیار قدرتمند وارد میدان شده است:
دیتاسنترهای هوش مصنوعی.
این دیتاسنترها برای آموزش مدلهای بزرگ و ارائه سرویسهای AI در مقیاس جهانی به مقدار بسیار زیادی حافظه نیاز دارند.
در نتیجه، تولیدکنندگان DRAM با یک انتخاب اقتصادی روبهرو هستند: ظرفیت محدود کارخانهها را به محصولاتی اختصاص دهند که تقاضای بالاتر و حاشیه سود بیشتری دارند.
همین موضوع باعث شده بازار محصولات مصرفی مانند گوشی و لپتاپ برای تأمین حافظه با فشار بیشتری مواجه شود.
افزایش قیمت حافظه موبایل یکی از مهمترین نشانههای این بحران است.
TrendForce در سهماهه دوم ۲۰۲۶ اعلام کرد قیمت قراردادهای LPDDR5X نسبت به سهماهه قبل حدود ۷۸ تا ۸۳ درصد افزایش داشته است. قیمت LPDDR4X نیز در همان دوره دستکم ۷۰ تا ۷۵ درصد رشد کرده بود.
این افزایش فقط یک عدد در بازار قطعات نیست.
حافظه یکی از اجزای مستقیم هزینه ساخت گوشی است و وقتی قیمت آن افزایش پیدا میکند، سازنده باید تصمیم بگیرد هزینه را خودش تحمل کند یا بخشی از آن را به قیمت نهایی منتقل کند.
در فوریه ۲۰۲۶، TrendForce اعلام کرد هزینه حافظه در یک گوشی نمونه با پیکربندی ۸ گیگابایت RAM و ۲۵۶ گیگابایت حافظه داخلی، در سهماهه اول ۲۰۲۶ تقریباً سه برابر سال قبل شده و سهم حافظه از هزینه ساخت گوشی از حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد به حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد رسیده است.
احتمالاً فشار روی گوشیهای اقتصادی و میانرده بیشتر خواهد بود.
دلیل ساده است: حاشیه سود این محصولات معمولاً محدودتر است و سازنده نمیتواند هر افزایش هزینهای را بدون توجه به قدرت خرید مشتری به قیمت نهایی اضافه کند.
به همین دلیل ممکن است شرکتها به جای افزایش شدید قیمت، مشخصات بعضی مدلها را تغییر دهند.
برای مثال:
کاهش ظرفیت RAM در برخی مدلها
عرضه مدلهای بیشتری با حافظه پایه
تغییر ترکیب حافظه در مدلهای میانرده
کاهش تخفیفها
افزایش قیمت برخی مدلها
تمرکز بیشتر روی محصولات گرانتر
TrendForce نیز گزارش کرده که فشار قیمت حافظه باعث شده سازندگان گوشی در پیکربندیهای حافظه خود تجدیدنظر کنند و در بخش میانرده، ۸ گیگابایت به مشخصه مهمتری تبدیل شود.
بازار لپتاپ حتی میتواند با فشار بیشتری مواجه شود؛ زیرا لپتاپ علاوه بر RAM به SSD نیز وابسته است و هر دو بازار DRAM و NAND تحت تأثیر تغییرات زنجیره تأمین قرار گرفتهاند.
TrendForce در مارس ۲۰۲۶ اعلام کرد افزایش قیمت حافظه و پردازنده میتواند قیمت یک لپتاپ میانرده با قیمت پایه ۹۰۰ دلار را در سناریوی مورد بررسی، نزدیک به ۴۰ درصد افزایش دهد. صرفاً افزایش هزینه حافظه در همان مدل میتوانست بیش از ۳۰ درصد فشار قیمتی ایجاد کند.
این اعداد به معنی آن نیست که تمام لپتاپها حتماً ۴۰ درصد گران میشوند؛ بلکه نشاندهنده شدت فشاری است که افزایش هزینه قطعات میتواند به زنجیره تولید و فروش وارد کند.
وقتی حافظه گران میشود، یک مشکل دیگر نیز ایجاد میشود: تأمین قطعه.
تولیدکنندگان حافظه ظرفیت محدودی دارند و نمیتوانند به سرعت کارخانههای جدید بسازند.
از سوی دیگر، تولید HBM برای شتابدهندههای AI به ظرفیت تولید پیشرفته نیاز دارد.
TrendForce در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد محدودیت عرضه HBM همچنان ادامه دارد و رقابت HBM و DRAM معمولی برای ظرفیت فرآیندی و ویفر باعث میشود بازار حافظه تا ۲۰۲۷ همچنان تحت فشار باشد.
یعنی حتی اگر تقاضای مصرفکنندگان کاهش پیدا کند، تقاضای AI میتواند بخشی از فشار بازار را حفظ کند.
پاسخ قطعی هنوز ممکن نیست، اما نشانههای بازار نشان میدهد فشار حافظه میتواند در سال ۲۰۲۷ نیز ادامه داشته باشد.
TrendForce پیشبینی کرده که در سال ۲۰۲۷، تقاضای AI همچنان محرک اصلی بازار حافظه باشد و عرضه DRAM به دلیل اختصاص ظرفیت به HBM و سرورهای AI محدود بماند. این مؤسسه همچنین انتظار دارد گوشیها و نوتبوکها همچنان تحت فشار هزینه قطعات قرار داشته باشند.
بنابراین احتمالاً بازار با یک وضعیت دوگانه روبهرو خواهد بود:
AI به حافظه بیشتری نیاز دارد، اما مصرفکننده حاضر نیست هر قیمتی را پرداخت کند.
این تضاد میتواند شرکتهای تولیدکننده را مجبور به تغییر استراتژی کند.
احتمالاً برندهای دارای محصولات پریمیوم انعطاف بیشتری دارند.
یک گوشی پرچمدار گرانقیمت معمولاً حاشیه سود و قدرت قیمتگذاری بیشتری نسبت به یک گوشی اقتصادی دارد.
TrendForce نیز در تحلیل فوریه ۲۰۲۶ اشاره کرده بود که برندهایی با سهم بیشتر محصولات پریمیوم، مانند اپل، ظرفیت بیشتری برای جذب بخشی از افزایش هزینه حافظه دارند.
اما برای سازندگان گوشیهای اقتصادی، افزایش قیمت ممکن است مستقیماً باعث کاهش تقاضا شود.
در نتیجه، رقابت بازار ممکن است به سمت گوشیهای گرانتر و محصولات با حاشیه سود بالاتر حرکت کند.
برای مصرفکننده ایرانی، افزایش جهانی قیمت حافظه میتواند یکی از عوامل اثرگذار بر قیمت گوشی و لپتاپ باشد؛ اما تنها عامل نیست.
قیمت ارز، هزینه واردات، تعرفهها، موجودی بازار، هزینه توزیع و شرایط فروشندگان نیز تأثیر زیادی دارند.
بنابراین نباید هر افزایش قیمت در بازار ایران را مستقیماً به بحران حافظه نسبت داد.
با این حال، شناخت وضعیت جهانی قطعات به خریدار کمک میکند تصویر بهتری از علت تغییر قیمتها داشته باشد.
در اوپاکالا نیز بررسی قیمت یک محصول نباید فقط به قیمت امروز محدود شود. وقتی قیمت یک گوشی یا لپتاپ تغییر میکند، بهتر است عواملی مانند حافظه، پردازنده، نمایشگر و شرایط بازار جهانی قطعات نیز در نظر گرفته شوند.
این سؤال پاسخ یکسانی برای همه ندارد.
اگر دستگاه فعلی شما نیازتان را برطرف میکند، صرفاً به دلیل نگرانی از افزایش قیمت نباید بدون بررسی محصول جدیدی بخرید.
اما اگر در ماههای آینده واقعاً به گوشی یا لپتاپ جدید نیاز دارید، بهتر است قبل از خرید، قیمت چند مدل را مقایسه کنید و فقط به تبلیغات مربوط به «RAM بیشتر» یا «AI» توجه نکنید.
گاهی خرید یک مدل متعادل با مشخصات مناسب، انتخاب اقتصادیتری نسبت به پرداخت هزینه زیاد برای ظرفیت حافظهای است که عملاً از آن استفاده نمیکنید.
این همان جایی است که مقایسه مشخصات و ارزش خرید در اوپاکالا میتواند برای مصرفکننده کاربردی باشد.
احتمالاً نه.
بازار نیمهرساناها چرخهای است. شرکتهای تولیدکننده در صورت بالا ماندن قیمتها، ظرفیت تولید را افزایش میدهند و با گذشت زمان ممکن است تعادل عرضه و تقاضا تغییر کند.
اما مشکل فعلی این است که توسعه ظرفیت جدید زمان میبرد و تقاضای AI نیز با سرعت زیادی در حال رشد است.
TrendForce انتظار دارد عرضه DRAM در سال ۲۰۲۷ همچنان محدود باشد، در حالی که شرایط NAND ممکن است متفاوت باشد و با ورود ظرفیت جدید، بازار آن در نیمه دوم ۲۰۲۷ متعادلتر شود.
بنابراین نباید همه انواع حافظه را یکسان در نظر گرفت.
هوش مصنوعی یک بازار جدید برای تراشهها و حافظه ایجاد کرده است؛ بازاری که در مقیاس دیتاسنترها به منابع بسیار زیادی نیاز دارد.
افزایش تقاضای HBM و DRAM سروری باعث شده تولیدکنندگان بخشی از ظرفیت خود را به سمت محصولات مورد نیاز AI منتقل کنند. در طرف دیگر، سازندگان گوشی و لپتاپ با افزایش هزینه حافظه مواجه شدهاند.
نتیجه میتواند گوشیهای گرانتر، لپتاپهای گرانتر، کاهش برخی مشخصات در مدلهای اقتصادی و افزایش فاصله میان محصولات پریمیوم و اقتصادی باشد.
با این حال، این روند به معنای گران شدن قطعی همه محصولات با یک درصد مشخص نیست. رقابت برندها، کاهش تقاضا، افزایش ظرفیت تولید و وضعیت بازار NAND میتواند مسیر قیمتها را تغییر دهد.
در نهایت، شاید مهمترین نکته این باشد که وقتی یک مدل هوش مصنوعی پاسخ شما را در چند ثانیه تولید میکند، پشت آن پردازش ساده، زنجیره عظیمی از GPU، HBM، DRAM، SSD و دیتاسنتر قرار دارد.
و حالا این رقابت عظیم میان غولهای فناوری برای حافظه، به شکلی مستقیمتر از همیشه به قیمت گوشی و لپتاپی که مصرفکننده خریداری میکند رسیده است.