
چند بار برای خودمان تصمیم گرفتهایم که از فردا ورزش کنیم، کتاب بخوانیم، زبان یاد بگیریم یا کمتر سراغ شبکههای اجتماعی برویم؟
روز اول با انگیزه شروع میکنیم.
روز دوم ادامه میدهیم.
اما چند روز بعد، همان عادت جدید به یکی از کارهایی تبدیل میشود که مدام به فردا موکولش میکنیم.
مشکل همیشه کمبود اراده نیست.
گاهی مشکل این است که عادت را اشتباه طراحی کردهایم.
اگر انجام دادن یک رفتار برای مغز ما جذاب، آسان و رضایتبخش باشد، احتمال اینکه آن را تکرار کنیم بیشتر میشود.
پس به جای اینکه همیشه از خودمان بپرسیم:
«چطور انگیزه بیشتری پیدا کنم؟»
شاید بهتر باشد بپرسیم:
«چطور شرایط را طوری طراحی کنم که انجام دادن این عادت برایم آسانتر و جذابتر شود؟»
انسانها فقط از خودِ پاداش لذت نمیبرند؛ انتظار دریافت پاداش نیز میتواند انگیزه ایجاد کند.
به همین دلیل است که گاهی قبل از انجام کاری احساس هیجان میکنیم.
مثلاً ممکن است هنوز فیلمی را شروع نکرده باشیم، اما فقط فکر کردن به دیدنش برایمان جذاب باشد.
یا قبل از خوردن غذای مورد علاقهمان، صرفاً تصور طعم آن اشتهایمان را بیشتر کند.
از همین ویژگی میتوان برای ساختن عادتهای مثبت استفاده کرد.
یکی از روشهای جالب برای این کار، بستهبندی وسوسه (Temptation Bundling) است.
اما این روش دقیقاً چیست؟
بستهبندی وسوسه یعنی یک رفتار مهم اما نهچندان جذاب را با رفتاری که از آن لذت میبریم، ترکیب کنیم.
یک مثال جالب، داستان رونان بایرن، دانشجوی مهندسی از ایرلند است.
او میدانست که باید بیشتر ورزش کند، اما از ورزش کردن لذت زیادی نمیبرد.
از طرف دیگر، تماشای Netflix را دوست داشت.
بنابراین راهی پیدا کرد که این دو را به هم متصل کند.
او دوچرخه ورزشی خود را به لپتاپ متصل کرد و سیستمی ساخت که Netflix فقط زمانی پخش میشد که با سرعت مشخصی دوچرخهسواری میکرد.
در نتیجه:
ورزش کردن = تماشای Netflix
رفتاری که قبلاً برایش جذاب نبود، حالا با چیزی که دوست داشت همراه شده بود.
البته برای استفاده از این تکنیک نیازی نیست برنامهنویس باشید!
اگر میخواهید ورزش کنید و همزمان دوست دارید اخبار افراد مشهور را دنبال کنید، میتوانید تصمیم بگیرید فقط هنگام ورزش مجله مورد علاقهتان را بخوانید.
یا اگر تماسهای فروش برایتان جذاب نیست اما تماشای مسابقه ورزشی را دوست دارید، میتوانید بعد از رسیدن به یک هدف مشخص، مثلاً تماس با ۱۰ مشتری بالقوه، زمانی را برای تماشای مسابقه در نظر بگیرید.
اصل ساده است:
کاری که باید انجام دهید را به کاری که دوست دارید انجام دهید متصل کنید.
قبل از اینکه سراغ تکنیکهایی برویم که میتوانند عادتهای جدید را ماندگار کنند، یک سؤال مهم وجود دارد:
چرا بعضی تغییرات کوچک، بعد از مدتی زندگی ما را کاملاً متفاوت میکنند، در حالی که تصمیمهای بزرگ خیلی زود فراموش میشوند؟
پاسخ این سؤال، در نگاه متفاوتی به قدرت عادتها نهفته است؛ نگاهی که نشان میدهد برای تغییر نتایج بزرگ، همیشه لازم نیست از قدمهای بزرگ شروع کنیم.
اگر میخواهید اول این پایه را بهتر بشناسید، در مقاله قبلی به همین موضوع پرداختهام:
حالا در این مقاله یک قدم جلوتر میرویم و میبینیم چطور میتوانیم همین عادتهای کوچک را طوری طراحی کنیم که انجام دادنشان آسانتر، جذابتر و ماندگارتر شود.

جذاب بودن یک عادت مهم است، اما کافی نیست.
اگر انجام یک رفتار بیش از حد سخت باشد، حتی یک عادت جذاب هم ممکن است کنار گذاشته شود.
رفتارهای آسان معمولاً سهم بزرگی از زندگی روزمره ما را به خود اختصاص میدهند.
چرا شبکههای اجتماعی را بارها باز میکنیم؟
چون فقط چند لمس فاصله دارند.
چرا گاهی بدون فکر کردن یک خوراکی را برمیداریم؟
چون جلوی چشممان است و دسترسی به آن آسان است.
در مقابل، مطالعه یک زبان جدید یا انجام یک تمرین سخت ورزشی به تلاش بیشتری نیاز دارد.
بنابراین یکی از راههای ساختن عادتهای خوب این است که اصطکاک را کاهش دهیم.
اصطکاک یعنی میزان سختی یا موانعی که بین شما و انجام یک رفتار وجود دارد.
اگر میخواهید یک عادت خوب ایجاد کنید، اصطکاک را کم کنید.
مثلاً اگر میخواهید صبحها ورزش کنید، لباس ورزشی خود را از شب قبل آماده کنید.
اگر میخواهید بیشتر کتاب بخوانید، کتاب را کنار تختتان بگذارید.
اما اگر میخواهید عادتی بد را کاهش دهید، مسیر را برعکس کنید:
اصطکاک را افزایش دهید.
مثلاً اگر میخواهید کمتر تلویزیون تماشا کنید، آن را از برق بکشید و باتری کنترل را از آن خارج کنید.
هدف این نیست که تماشای تلویزیون را غیرممکن کنید.
فقط باید آنقدر یک مرحله اضافه کنید که قبل از انجام آن، فرصت فکر کردن داشته باشید:
«واقعاً میخواهم الان تلویزیون ببینم؟»
گاهی یک مانع کوچک میتواند یک رفتار تکراری را متوقف کند.

یکی از مشکلات عادتهای جدید این است که آنها را بیش از حد بزرگ تعریف میکنیم.
میگوییم:
«از فردا هر روز یک ساعت کتاب میخوانم.»
«هر روز یک ساعت زبان میخوانم.»
«هر روز ورزش سنگین انجام میدهم.»
این اهداف ممکن است عالی باشند، اما برای شروع میتوانند بیش از حد سنگین به نظر برسند.
اینجاست که قانون دو دقیقهای میتواند کمک کند.
ایده ساده است:
عادت جدید را آنقدر کوچک کن که شروع کردنش کمتر از دو دقیقه زمان ببرد.
اگر میخواهید کتاب بخوانید، لازم نیست از همان ابتدا روزی ۵۰ صفحه بخوانید.
با دو صفحه شروع کنید.
اگر میخواهید ورزش کنید، لازم نیست اولین روز یک تمرین سنگین انجام دهید.
فقط لباس ورزشی بپوشید و شروع کنید.
هدف اولیه، رسیدن به نتیجه بزرگ نیست.
هدف این است که حضور پیدا کردن و شروع کردن را به یک عادت تبدیل کنید.
دو صفحه امروز شاید کوچک به نظر برسد.
اما اگر همین رفتار تکرار شود، دو صفحه میتواند تبدیل به پنج صفحه، ده صفحه و در نهایت مطالعه منظم شود.
یکی از مشکلات عادتهای خوب این است که نتیجه آنها معمولاً فوری نیست.
صبح ورزش میکنید، اما همان شب الزاماً تغییر بزرگی در بدن خود نمیبینید.
امروز زبان میخوانید، اما فردا ناگهان مسلط نمیشوید.
امروز پول پسانداز میکنید، اما نتیجه اصلی ممکن است سالها بعد مشخص شود.
این همان چیزی است که میتوان آن را بازده تأخیری نامید.
در مقابل، بسیاری از عادتهای بد پاداش فوری دارند.
یک ساعت شبکه اجتماعی در همان لحظه سرگرمکننده است.
خوردن یک خوراکی مورد علاقه لذت فوری ایجاد میکند.
اما هزینه واقعی بعضی از این رفتارها ممکن است بسیار دیرتر مشخص شود.
پس برای ایجاد عادتهای مثبت، میتوانیم بخشی از رضایت را به زمان حال منتقل کنیم.
یعنی کاری کنیم که انجام دادن عادت خوب، همین امروز هم احساس خوبی ایجاد کند.
مثلاً بعد از انجام برنامه مطالعه، یک فعالیت مورد علاقه را به خودمان اختصاص دهیم.
یا پیشرفت خود را ثبت کنیم و اجازه دهیم دیدن زنجیره روزهای موفق، خودش تبدیل به یک پاداش شود.
گاهی چیزی که به آن نیاز داریم، یک اپلیکیشن پیچیده نیست.
یک تقویم ساده هم میتواند کافی باشد.
ردیابی عادت (Habit Tracking) یعنی ثبت کنیم که آیا امروز عادت موردنظرمان را انجام دادهایم یا نه.
هر روزی که موفق شدید، روی تقویم علامت بزنید.
بعد از مدتی یک زنجیره شکل میگیرد.
و این زنجیره میتواند انگیزهای برای ادامه دادن باشد.
یکی از افراد تاریخی که عادتهای خود را ثبت میکرد، بنجامین فرانکلین بود.
او از سن ۲۰ سالگی دفترچهای داشت و میزان پایبندی خود به فضایل شخصی مختلف را ثبت میکرد.
نکته جالب اینجاست که خودِ فرآیند ثبت کردن میتواند رضایتبخش باشد.
شما فقط عادت را انجام نمیدهید؛
پیشرفت خودتان را هم میبینید.
و چیزی که قابل مشاهده باشد، راحتتر قابل پیگیری است.
گاهی حتی ردیابی عادت هم کافی نیست.
در این شرایط، میتوان از قرارداد عادت (Habit Contract) استفاده کرد.
در قرارداد عادت، شما از قبل مشخص میکنید که اگر به تعهدتان عمل نکردید، چه پیامد منفیای خواهید داشت.
برایان هریس، کارآفرینی از نشویل، نمونه جالبی از این روش ارائه کرده است.
او قراردادی با همسر و مربی شخصی خود تنظیم کرد و برای رسیدن به وزن هدف، عادتهای مشخصی را تعیین کرد.
برای مثال، باید مصرف غذای خود را ثبت میکرد و بهطور منظم خودش را وزن میکرد.
اما بخش مهم قرارداد این بود که برای انجام ندادن این کارها، پیامد مالی تعیین شده بود.
اگر ثبت غذای روزانه را انجام نمیداد، باید ۱۰۰ دلار به مربی خود پرداخت میکرد.
و اگر خودش را وزن نمیکرد، ۵۰۰ دلار به همسرش بدهکار میشد.
این قرارداد فقط به دلیل پول مؤثر نبود.
مسئولیتپذیری اجتماعی هم نقش مهمی داشت.
وقتی فرد دیگری از تعهد شما خبر دارد، شکستن آن تعهد سختتر میشود.
به همین دلیل اگر میخواهید عادت مهمی بسازید، میتوانید آن را با یک دوست، شریک زندگی یا همکار در میان بگذارید و از او بخواهید شما را در مسیر نگه دارد.
برای ساخت یک عادت جدید لازم نیست زندگی خود را یکباره تغییر دهید.
یک رفتار کوچک انتخاب کنید و این چهار سؤال را از خودتان بپرسید:
۱. چطور میتوانم این عادت را جذابتر کنم؟
آیا میتوانم آن را با چیزی که دوست دارم ترکیب کنم؟
۲. چطور میتوانم انجام آن را آسانتر کنم؟
چه اصطکاکی میتوانم از مسیر حذف کنم؟
۳. چطور میتوانم شروع آن را کوچک کنم؟
آیا میتوانم آن را به یک کار دو دقیقهای تبدیل کنم؟
۴. چطور میتوانم پیشرفتم را قابل مشاهده کنم؟
آیا میتوانم آن را روی تقویم یا در یک دفتر ثبت کنم؟
اگر پاسخ این چهار سؤال را پیدا کنید، دیگر فقط به انگیزه وابسته نیستید.
شما در حال طراحی محیط و سیستم خودتان برای موفقیت هستید.

ساختن عادتهای خوب الزاماً به معنای داشتن ارادهای فوقالعاده نیست.
گاهی کافی است رفتار درست را:
جذابتر، آسانتر، کوچکتر و رضایتبخشتر کنیم.
یک عادت کوچک شاید در یک روز تفاوت بزرگی ایجاد نکند.
اما قدرت واقعی عادت در تکرار آن است.
دو صفحه کتاب امروز شاید چیز بزرگی نباشد.
یک تماس فروش شاید کسبوکار را متحول نکند.
ده دقیقه ورزش شاید نتیجه فوری نداشته باشد.
اما وقتی این رفتارهای کوچک بارها و بارها تکرار شوند، دیگر «یک کار کوچک» نیستند.
آنها بخشی از سیستم زندگی شما شدهاند.
بنابراین دفعه بعد که خواستید یک عادت جدید بسازید، از خودتان نپرسید:
«چطور خودم را مجبور کنم این کار را انجام دهم؟»
سؤال بهتری وجود دارد:
«چطور شرایط را طوری طراحی کنم که انجام دادن این کار، سادهترین انتخاب ممکن باشد؟»
شاید تغییر بزرگ زندگی، از یک تصمیم بزرگ شروع نشود.
شاید از یک عادت دو دقیقهای شروع شود که امروز تصمیم میگیریم انجامش دهیم.
جیمز کلیر (James Clear) — کتاب «عادتهای اتمی (Atomic Habits)»
این مقاله بر اساس مفاهیم مطرحشده در کتاب Atomic Habits، از جمله جذاب کردن عادتها، کاهش اصطکاک، قانون دو دقیقهای، پاداش، ردیابی عادت و قرارداد عادت، تدوین و با ساختاربندی و بازنویسی مستقل برای ارائه محتوای کاربردی تهیه شده است.