
الگوهای آرمانی، کسانی هستند که در بالاترین درجه کمالات قرار دارند. درست است که ما هرگز نمیتوانیم صددرصد مانند آنها شویم، اما در حد توان خود میتوانیم کمالات را کسب کنیم و تا جایی که ممکن است خود را به آنها نزدیک سازیم. این، اقتضای الگوهای جهانی و فرازمانی است.
یکی از بهترین این الگوها، حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) است. الگوها بر پایه مجموعهای از اندیشهها، گرایشها و باورهای عمیق عمل میکردند. نمیتوان رفتار یک شخصیت بزرگ را بدون در نظر گرفتن این پیششرطهای فکری و معنوی، صرفاً تقلید کرد. اقتباس سطحی یک رفتار، بدون پشتوانههای اعتقادی و روحی آن، ما را شبیه آنها نمیکند.
قرآن وقتی پیامبر را بهعنوان اسوه معرفی میکند، آن را مشروط میسازد به کسانی که به خدا و روز قیامت امید دارند و خدا را بسیار یاد میکنند. اگر کسی چنین روحیهای داشته باشد، همّ و غمّش دیگر این زندگی چندروزه دنیا نیست. چنین نگاهی با تجملپرستی و تنوعگرایی در تضاد است.
از این دو مقدمه نتیجه میگیریم که برخی رفتارهای حضرات معصومین (علیهمالسلام) قابل تأسی و اقتباس عمومی نیست و اختصاص به مقام و شرایط خاص آنها دارد. نکته دوم این است که الگوها در شرایط زمانی و مکانی معینی میزیستند. برخی افعال، قالب و شکل ظاهریشان مربوط به همان عصر است، اما روح و معنای آنها جاودانه و قابل پیروی است.
#### تقسیم عادلانه مسئولیتهای خانه
نمونهای روشن از این الگوبرداری هوشمندانه را در زندگی خانوادگی حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) میبینیم. وقتی زندگی مشترک آغاز میشود، کارهایی هست که برای چرخاندن زندگی ضروری است، که نه وظیفه مرد است و نه زن. حضرت علی و حضرت فاطمه نزد پیامبر (ص) رفتند تا تقسیم منصفانهای صورت گیرد. پیامبر اکرم با توجه به ویژگیهای زن و مرد، کارهای بیرون خانه را بر عهده علی (ع) و کارهای درون خانه را بر عهده فاطمه (س) گذاشتند.
روایت میگوید:
«تَقاضى عَلِىٌّ وَفاطِمَةُ اِلى رَسُولِ اللّه ِ صلي الله عليه و آله فِى الْخِدْمَةِ، فَقَضى عَلى فاطِمَةَ عليهاالسلام بِخِدْمَتِها مادُونَ الْبابِ وَقَضى عَلى عَلِىٍّ عليه السلام بِما خَلْفَهُ... فَقالَتْ فَاَطِمَةُ عليهاالسلام : فَلايَعْلَمُ ما دَخَلَنى مِنَ السُّرُورِ اِلاَّ اللّه ُ بِاِكْفائى رَسُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله تَحَمُّلَ اَرْقابِ الرِّجالِ.»
حضرت زهرا پس از این قضاوت فرمودند: جز خدا کسی نمیداند چقدر از این تقسیم خوشحال شدم، زیرا از برخورد و همشانهشدن با مردان بیگانه نجات یافتم.
این تقسیم وقتی منصفانه است که بر اساس ویژگیهای طبیعی زن و مرد و نسبت آنها با کمالشان تنظیم شده باشد.
#### مسئولیت اجتماعی؛ درس بزرگ فاطمه (س)
یکی دیگر از ویژگیهای برجسته این بانوی بزرگوار، انجام مسئولیت اجتماعی است. وقتی جامعه از مسیر حق منحرف میشود، انسان وظیفه دارد تا جایی که میتواند جلوی انحراف را بگیرد؛ خواه مرد باشد خواه زن.
دوران پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) یکی از حساسترین مقاطع تاریخ اسلام است. در آن زمان آدمها خود واقعیشان را نشان دادند. سقیفه تشکیل شد و کشمکش بر سر خلافت آغاز گردید. با وجود اعلام مکرر پیامبر در غدیر خم و مناسبتهای دیگر، بیعت با ابوبکر صورت گرفت. توده مردم به نفع امام علی (ع) حرکت نکردند و تعداد اندکی گرد او بودند. خود امیرالمؤمنین نیز نمیتوانستند با جنگ حکومت را به دست بگیرند، زیرا به فرموده ایشان، در آن صورت چیزی از اسلام باقی نمیماند.
در میان این فضا، تنها شخصیتی که هنوز در میان مردم محبوبیت ویژهای داشت، حضرت زهرا (س) بود؛ شخصیتی که پیامبر بارها به او احترام گذاشته و فضائلش را بیان کرده بود. پیامبر فرموده بود: هر کس او را بیازارد مرا آزرده، هر کس او را به خشم آورد مرا به خشم آورده، و کسی که مرا به خشم آورد خدا را به خشم آورده است.
اینجاست که باید از حضرت زهرا الگو بگیریم: وقتی انسان وظیفه دینی و مسئولیت اجتماعی خود را تشخیص میدهد، باید آن را انجام دهد و بر آن استقامت ورزد.
#### صلابت در بیان و واکنش
نحوه بیان و واکنش در برابر انحراف نیز بسیار مهم است. وقتی خطبه فدکیه را مطالعه میکنیم، استقامت در مسیر حق و صلابت در سخن بهروشنی دیده میشود. حضرت زهرا در بخشی از آن خطبه میفرمایند:
«وقتی خدا پیامبرش را قبض روح کرد و او را به دار انبیائش برد، آن روح نفاقی که در دلهای شما وجود داشت ظهور کرد. آن روح دنیاپرستی و لذتپرستی و مقامپرستی که در شما بود زمینه پیدا کرد تا ظهور و بروز کند. شیطان در جمع شما حاضر شد؛ ابتدا باور نمیکرد که اینچنین مطیع او باشید. سرش را وارد جمع شما کرد، ندایی داد تا ببیند شما چه اندازه برای پاسخگویی آمادگی دارید. اما همینکه سر را وارد کرد و صدایی زد، دید همه آماده پاسخگویی هستید!»
این کلمات، تصویری دقیق و تکاندهنده از واقعیت جامعه پس از پیامبر است و نشان میدهد که چگونه باید در برابر انحراف، با صراحت و استحکام سخن گفت.
امیدوارم ما هم نسبت به انحرافات کشور خودمان و هم جهان بی تفاوت نباشیم و هنگام برخورد بدون افراط صلابت کافی را نشان دهیم🌿