نظریهٔ نعل اسب که بیش از همه با نام ژانپیر فای، فیلسوف و نظریهپرداز سیاسی فرانسوی، شناخته میشود، بر این ایده استوار است که دو سر افراطی طیف سیاسی، یعنی چپ افراطی و راست افراطی، برخلاف تصور رایج که آنها را در دو نقطهٔ کاملاً متضاد میبیند، در برخی ویژگیها و شیوههای عمل سیاسی به یکدیگر نزدیک میشوند؛ به همین دلیل طیف سیاسی به جای یک خط مستقیم، شبیه نعل اسب تصور میشود.البته این نظریه به معنای یکسان بودن ایدئولوژیهای دو سوی افراطی نیست، بلکه بر شباهت احتمالی آنها در برخی روشها و رفتارهای سیاسی تأکید دارد.
حال گاهی مشاهده میشود که برخی نظرات، ایدهها و مواضع تندروهای داخلی با مواضع تندروهای راست افراطی اسرائیل همپوشانی پیدا میکند. برای نمونه، در موضوع مذاکره و توافق، در هر دو سوی منازعه میتوان جریانی را دید که مذاکره را نه راهی برای کاهش تنش، بلکه امتیازی به دشمن و عاملی برای تضعیف جبههٔ خودی میداند و در مقابل، بر ادامهٔ فشار، جنگ و افزایش هزینه برای طرف مقابل تأکید میکند.
همین شباهتهای گفتمانی گاهی باعث شده است برخی افراد، صاحبان چنین مواضعی را «جاسوس» یا «نفوذی» خطاب کنند؛ در حالی که نسبت دادن چنین اتهامی به یک فرد، بدون ارائهٔ شواهد مشخص، ادعایی است که بهسادگی قابل اثبات نیست. آنچه در سطح کلان قابل بررسی است، نه نیت افراد، بلکه همگرایی برخی مواضع و پیامدهای سیاسی آنهاست. از این منظر، میتوان نظریهٔ نعل اسب را بهعنوان چارچوبی برای توضیح این پدیده به کار برد: دو جریان که از نظر ایدئولوژیک دشمن یکدیگرند، ممکن است در مخالفت با مصالحه، بیاعتمادی به مذاکره و ترجیح فشار حداکثری بر توافق، به مواضعی مشابه برسند.
بنابراین، شباهت میان یک تندروی ایرانی و یک تندروی اسرائیلی لزوماً به معنای ارتباط، هماهنگی یا جاسوسی نیست؛ گاهی ممکن است دو جریان متخاصم، دقیقاً به دلیل منطق افراطی و دوگانهٔ «ما یا آنها»، به نتایج سیاسی مشابهی برسند. این همان نقطهای است که نظریهٔ نعل اسب، دستکم بهعنوان یک چارچوب تحلیلی، میتواند جالب باشد.
طلوع اندیشه | امیرپارسا طلوعی
@amirparsatolouei1