
✍️💢 چگونه فیلم کوتاه ۱۴ دقیقهای تاریخ را دوبارهسازی میکند؟
✍️قبل از خواندن متن، برای کشف زوایا و خفایای این فیلم کوتاه، آن را حتما ببینید تا از ظرایفش شگفتزده بشوید:
فیلم کوتاه سرزمین اسباببازی برندهی اسکار سال ۲۰۰۹، فیلمی تاریخی و اکشنزندهاست.
داستان در دوران آلمان نازی میگذرد، دورانیکه برای شناسایی یهودیان، ستارهی داوود زرد رنگی را روی لباس آنان میچسباندند و آنان را با اعمال زور و خشونت، به اردوگاههای کار اجباری میفرستادند. فیلم کوتاه (Toyland: سرزمین اسباببازی) دربارهی دو خانواده؛ آلمانی (مایسنر) و خانوادهی یهودی (سیلبرشتاین) است که با هم دوستند. دو پسر کوچک آنها «هاینریش» و «دیوید» در کنار هم پیانو یاد میگیرند.
تعادل داستان زمانی به هم میخورد که خانوادهی یهودی قرار است به اردوگاه کار اجباری فرستاده بشوند. وقتی هاینریش پسر آلمانی از مادرش ماریان میپرسد که دوستش به کجا خواهد رفت، ماریان پاسخی از سر بازکنی و کودکانه میدهد و میگوید: «به سرزمین اسباببازیها برده خواهند شد.» روز موعود، که قرار است خانوادهی یهودی عازم اردوگاه شوند، هاینریش غیبش میزند. او که در سودای رفتن به سرزمین اسباببازیها است، چمدان کوچک و خرس تدیاش را برداشته و به دنبال خانوادهی یهودی راه میافتد. ماریان وقتی متوجه غیبت پسرش هاینریش میشود، در جستجوی او برمیآید و با کمک نیروهای گشتاپو و پس از ارائهی مدارک لازم، خود را به قطار یهودیانی که عازم اردوگاه است میرساند. وقتی درهای قطار باز میشود ماریان، پسرش هاینریش را در آغوش خانوادهی سیلبرشتاین مییابد و در میان نگاههای معنادار این زوج یهودی، او را از قطار پیاده میکند.
نکتهی گمراهکننده فیلم که آن را کمی پیچیده میکند در همین صحنه نهفته شده است؛ در واقع پسری را که ماریان نجات میدهد «دیوید» است. در فلاشبک میبینیم که هاینریش هرچند دنبال خانواده یهودی راه افتاده اما به او اجازهی همراهی نمیدهند و او به خانه برمیگردد. ماریان دیوید را به حسب اینکه پسر خودش است نجات میدهد و به خانه میآورد. دیوید و هاینریش در کنار هم با آموختن پیانو بزرگ میشوند. کارگردان برای صحنهی قطار با وجود اینکه شخصیت دیوید را اراده کرده اما از همان بازیگر هاینریش بهرهبردهاست، تو گویی که تفاوتی بین هاینریش و دیوید در فیلم وجود ندارد.
این فیلم کوتاه با صحنهی پیانونوازی آغاز و با آن به پایان میرسد با این تفاوت که در صحنهی اول، دو جفت دست کوچک روی دکمههای پیانو میلغزد و در صحنهی پایانی، دستهای دو فرد بالغ هاینریش و دیوید به چشم میخورند که در حال نواختن پیانو هستند.
✍️نقش کارکردی گریه نوزادان در قطار آماده حرکت
اگر در فیلم پیانیست محصول سال ۲۰۰۲، به کارگردانی رومن پولانسکی شاهد فراز و نشیب زندگی یک پیانیست بالغ به نام «اشپیلمان» بودیم که هنر به تکامل رسیدهاش در معرض خطر بود، در فیلم کوتاه «سرزمین اسباببازی»، ما با دو کودک مواجهیم که در آغاز مسیر پیانیست شدن قرار دارند. در واقع فیلم میخواهد ادعا کند نازیها به کودکان یهودی رحم نکردند و با کشتن و تبعید اجباری آنان، استعدادهای زیادی را زیر خاک بردند. در صحنهای که در قطار، باز میشود و ماریان در جستجوی هاینریش به مسافران غمزده نگاه میکند صدای گریه و فریاد نوزادانی را میشنویم که از پشت دیوار گوشتی آن آدمهای بالغ و از پشت کوپهی قطار به گوش میرسد، کودکانی که فقط صدایشان را میشنویم، بیآنکه صورت و یا تجسمی از آنان را ببینیم. این صحنه تکاندهنده نمادی از کودکیهای به تاراج رفتهای است که با دستور هیتلر، آینده و سرنوشت مقدری را که میتوانست مملوء از استعداد باشد را از دست دادهاند.
صدای نوزادان نقش کارکردی در این صحنه دارد. نام فیلم، و برخی دیالوگهای فیلم مثل: «هاینریش تو نباید به سرزمیناسباببازی بروی چون آنجا خرسها بزرگند» و یا آن دیالوگی که مرد یهودی به هاینریش در بیانی استعاری میگوید که «یک کرگدن را در مسیر کشته»، تا حدودی فضای داستان آلیس در سرزمین عجایب را تداعی میکند و سازندگان قصد داشتهاند با این شگرد به مسئلهی کودکان یهودی در دوران هیتلر بپردازند و آنچه را که هیتلر بر سر کودکان یهودی آورد را متذکر بشوند.
✍️ استحضار شخصیت آسیه همسر فرعون
صحنهی قطار و نجات هاینریش که در واقع همان دیوید است، و آن صدای گریه نوزادان و ستارههای زرد داوود که روی لباسهای یهودیان مستأصل نقش بسته، تداعی کنندهی داستان قومبنی اسرائیل است که به دست فرعون به عذاب و سختی افتاده بودند؛ فرعون دستور داده بود تا برای ممانعت از تولد منجی بنیاسراییل، تمام نوزادان را از دم تیغ بگذرانند. در این میان موسای شیرخواره به معجزه از چنگ سربازان فرعون نجات پیدا میکند و در رود نیل انداخته میشود و توسط آسیه همسر فرعون از آب بیرون آورده میشود و فرصت زیستن دوباره مییابد. ماریان در این فیلم استعارهای از آسیه همسر فرعون است که موسی را از دست فرعونیان نجات داد و به او حیات دوباره بخشید. گشتاپو در این فیلم نمادی از سربازان فرعون هستند. در عین حال نام ماریان، «میریام» خواهر موسی (ع) را نیز متبادر میکند. او کسی بود که با دنبال کردن سبد موسی در آب، پیگیر احوالات برادرش شد و اخبار نجات او را به مادرش یوکابد رساند. ریل قطار که آن را به دو شکل اسباببازی و واقعی در فیلم میبینیم هم دارای کارکردی معنایی است و تاریخ، رود نیل، و مسیر یهود را مجسم میکند.
گفتنی است نام «هاینریش» هم بر اثر صدفه انتخاب نشده، و نام دو تن از چهرههای شاخص نازی «هاینریشهیملر»، و «هاینریشمولر» از چهرههای شاخص مؤثر در هولوکاست و گشتاپو را به یاد میآورد. ورود دیوید به خانوادهی آلمانی و یادگیری پیانو در کنار هاینریش، بزرگ شدن در دامن خصم بالقوه را، به ذهن میرساند. چه کسی میداند هاینریش در بزرگسالی چه خواهد شد؟ رئیس گشتاپو، دشمن دیوید یا دوست پیانونواز او؟ آیا دیوید یهودی که از خانواده یهودیاش به جا مانده، در آینده در مقابل هاینریش آلمانی که معلوم نیست از نوع هیملر خواهد بود یا مولر قد علم خواهد کرد؟!
✍️ چرا بعد از از دیدن این فیلم کوتاه باید از فیلم ایرانی «بازمانده» یاد کنیم؟!
البته ناگفته نماد، خودموسیپنداری در فیلمهایی که غربیان درباره یهودیان یا بهتر است بگوییم به نفع صهیونیستهای امروزی میسازند موج میزند. این نوع تفکر، در فیلم بازمانده سیفاللهداد با خلق خانوادهی یهودی که نام فرحان فلسطینی را به موشه «موسی» تغییر دادند به چالش کشیده میشود، بنابراین برای مقایسه دو ایده، بهتر است فیلم بازمانده را ببینید و سپس این قبیل فیلمها را به تماشا بنشینید تا بیش از پیش، ابعاد گستردهای از فیلمهای غربی با محوریت یهودیت برایتان آشکار بشود.